55 zedenzaken, is dat weinig of veel?

Na de aanrandingen met Oud & Nieuw in Keulen liggen zedendelicten door asielzoekers onder een vergrootglas. Nu zijn er Nederlandse cijfers bekendgemaakt. Maar hoe moeten we die duiden?

Burgers protesteren bij een vergadering over het AZC in Geldermalsen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Het aantal incidenten in en rond asielzoekerscentra is dit weekend bekendgemaakt, maar de duidelijkheid is er niet groter op geworden. Want zijn 1.300 vechtpartijtjes en 55 meldingen van zedendelicten nou veel of juist weinig?

Uit de brief die staatssecretaris Klaas Dijkhoff van Justitie zaterdag naar de Tweede Kamer stuurde, blijkt dat het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) vorig jaar ruim 8.000 'incidenten' heeft geregistreerd. In meer dan de helft van de gevallen gaat het om overtredingen van de huisregels, zoals het niet opruimen van kamers of het afplakken van rookmelders. Maar er zaten dus ook de nodige vechtpartijen tussen. Uit tegelijkertijd gepubliceerde cijfers van de politie blijkt bovendien dat die ruim 4.400 'meldingen' kreeg op of rond asielzoekerscentra.

Dijkhoff wil zelf niet zeggen of hij het aantal incidenten veel of weinig vindt, omdat 'elke vergelijking met andere plaatsen en groepen per definitie mank gaat'. Anderen hadden minder moeite een oordeel te vellen. 'De cijfers zijn bij asielzoekers aanzienlijk lager dan bij de gewone Nederlandse bevolking', reageerde burgemeester Jos Wienen van Katwijk, ook voorzitter van de commissie asielzaken van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten.

Koud badwater

Geert Wilders zette Wienen daarop direct weg als een 'CDA-malloot' die zo snel mogelijk ontslagen moest worden. De PVV-leider ziet in de cijfers een extra reden 'de grenzen dicht te gooien'. Volgens het VVD-Kamerlid Malik Azmani is het 'volstrekt niet te bevatten dat mensen die zeggen op de vlucht te zijn voor geweld de veiligheid in Nederland ondermijnen en daarmee misbruik maken van onze gastvrijheid'. Azmani wil criminele asielzoekers het land uit zetten, en wanneer dat niet kan 'het badwater koud maken' door ze bijvoorbeeld onder een veel soberder regime op te vangen.

'Het is goed dat deze cijfers worden gepubliceerd, maar ik vind dat de staatssecretaris die cijfers ook moet duiden', vindt Hans Boutellier, hoogleraar veiligheid en burgerschap aan de Vrije Universiteit en woordvoerder van het Kennisplatform Integratie & Samenleving. De meeste mensen hebben daar zelf namelijk grote moeite mee, weet Boutellier. 'Ik geef regelmatig lezingen, en dan vraag ik aan mijn publiek hoeveel delicten zij denken dat er jaarlijks in Nederland worden gepleegd. De antwoorden die je dan krijgt variëren van 20 duizend tot 100 miljoen.'

Hoe hoog dat aantal delicten in Nederland werkelijk is, weet overigens niemand precies. Het wordt geschat op 10 miljoen. Vast staat wel het aantal aangiftes. Dat daalde de laatste jaren tot rond de 1 miljoen per jaar.

Volgens Boutellier is het nuttig om bijvoorbeeld dat cijfer te vergelijken met de cijfers van Dijkhoff. Op een populatie van 16 miljoen mensen gaat het om 6,2 aangiften per 100 inwoners. Op 47.276 asielzoekers (per 1 januari 2016) kwamen 9,3 meldingen per 100 asielzoekers binnen. Boutellier: 'Maar bij aangiften is er doorgaans iets strafbaars gebeurd, terwijl er onder deze meldingen ook loos alarm of vermissing van een kind zit.' De conclusie moet dus volgens Boutellier zijn dat de populatie in asielzoekerscentra niet significant crimineler is dan de rest van de samenleving.

En dan zijn er nog omstandigheden die het cijfer verder nuanceren, zegt Boutellier. Zo worden delicten in een asielzoekerscentrum sneller geregistreerd. 'Er zijn daar constant beveiligers en ambtenaren van het COA aanwezig, die alle incidenten melden. Terwijl je in de 'gewone' samenleving ziet dat er bijvoorbeeld heel weinig aangifte wordt gedaan van huiselijk geweld.'

Jongemannending

Verder zijn er de populatie en de leefomstandigheden in asielzoekerscentra. 'Criminaliteit is een jongemannending. En het is algemeen bekend dat jonge mannen onder vluchtelingen zijn oververtegenwoordigd.' Bovendien zijn die jonge mannen afkomstig uit verschillende culturen, zijn ze vaak getraumatiseerd en zitten ze ook nog dicht op elkaar terwijl ze weinig te doen hebben. Boutellier: 'In zo'n setting verwacht je dat er relatief vaker vechtpartijen voorkomen, net zoals je dat ziet in het uitgaansleven of andere settings waar jonge mensen samenkomen.'

Ten slotte vindt Boutellier de toelichting op de 55 zedendelicten relevant. Sinds de massa-aanranding tijdens de oudjaarsviering in Keulen is daarvoor veel angst. Uit de cijfers blijkt dat er vorig jaar één verdenking was van een asielzoeker die een Nederlandse vrouw zou hebben aangerand. Verder was er een Nederlandse man die zich zou hebben vergrepen aan een aantal vluchtelingenkinderen. Het grootste deel van de meldingen van zedendelicten ging over vluchtelingen onderling. Boutellier: 'Dat is natuurlijk heel erg voor de slachtoffers binnen het azc. Maar het relativeert wel een dominant beeld in de samenleving.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden