analyse

55 stemmen voor, 34 tegen, en toch komt er geen onderzoek naar de bestorming van het Capitool

Met het blokkeren van een onafhankelijk onderzoek naar de bestorming van het Capitool op 6 januari hebben de Republikeinen opnieuw laten zien hoe makkelijk een minderheid vooruitgang in de Verenigde Staten kan tegenhouden. De druk om de zogeheten filibuster af te schaffen neemt toe.

Supporters van president Donald Trump verzamelen zich op ze januari 2021 voor het Capitool in Washington.  Beeld REUTERS
Supporters van president Donald Trump verzamelen zich op ze januari 2021 voor het Capitool in Washington.Beeld REUTERS

Vrijdag stemde de Senaat met 55 stemmen voor en 34 tegenstemmen tégen een extern onderzoek naar de gebeurtenissen op 6 januari. Aanhangers van president Donald Trump namen het gebouw van de volksvertegenwoordigers toen in om te voorkomen dat zij zouden bevestigen dat Joe Biden de presidentsverkiezingen had gewonnen. Daarbij vielen vijf doden en raakten tientallen agenten gewond. Het leger hield zich lang afzijdig.

Het idee was dat er een commissie van onafhankelijke experts zou worden samengesteld om betrokkenen en verantwoordelijken te horen over de toedracht van de bestorming, zoals destijds het onderzoek naar de terreuraanslagen van 11 september 2001.

‘Dat er geen 6-januari commissie komt om te kijken wat er precies is gebeurd, is een klap in het gezicht van de alle politiemannen die die dag hun werk deden’, zei Gladys Sicknick, de moeder van de na de gevechten overleden agent Brian Sicknick, in een verklaring tegen Politico. Ze probeerde voor de stemming vergeefs de Republikeinse senatoren nog te overtuigen.

Stafleden houden hun handen omhoog als een lid van de Capitool-politie onderzoekt of de Trump-supporters, die kort daarvoor het Capitool zijn binnengedrongen, zich nog buiten de ruimte bevinden.  Beeld AFP
Stafleden houden hun handen omhoog als een lid van de Capitool-politie onderzoekt of de Trump-supporters, die kort daarvoor het Capitool zijn binnengedrongen, zich nog buiten de ruimte bevinden.Beeld AFP

De uitslag vrijdag, waarbij de Republikeinen dus aan eenderde van de stemmen voldoende hadden om hun zin te krijgen, typeert een van de zwakke plekken van het Amerikaanse democratische systeem: een minderheid kan het winnen van de meerderheid. Hierdoor is Biden, zelfs met de meerderheid in zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat aan zijn kant, niet goed in staat de agenda uit te voeren waarvoor een meerderheid van de Amerikanen in november heeft gekozen.

In nog absoluter aantallen: De 54 senatoren die vóór het onderzoek stemden, vertegenwoordigen 87 miljoen Amerikanen meer dan de 35 senatoren die ertegen stemden.

Filibuster

De oorzaak hierachter is de zogeheten filibuster: het blokkeren van een stemming over een wetsvoorstel door oeverloos te blijven praten. Daaraan kan alleen een einde worden gemaakt door drievijfde van de senatoren, oftewel zestig van de honderd. Deze truc is zo efficiënt geëvolueerd dat dwarsliggende senatoren niet eens meer hoeven te praten om een wetsvoorstel te blokkeren; de dreiging dat ze dat kúnnen doen, is al genoeg. Daarmee heeft elk wetsvoorstel in de praktijk zestig stemmen nodig.

In een Senaat waarin de Democraten en Republikeinen elk precies vijftig zetels bezetten, betekent dat dus dat de Democraten tien Republikeinen aan hun kant moeten zien te krijgen. Vrijdag bleven zij steken op zes. Twee Democratische senatoren waren afwezig.

De belangrijkste reden voor de Republikeinse Senaatsleider Mitch McConnell om zijn fractie tegen het onderzoek te mobiliseren, was zijn angst dat de resultaten tegen hen kunnen worden gebruikt bij de verkiezingen van 2022. ‘Het is een puur politieke exercitie’, zei hij vorige week. ‘De Democraten willen door blijven praten over dingen die in het verleden zijn gebeurd. Ze willen de vorige president verdacht blijven maken. Maar in de herfst van 2022 moeten we ons richten op wat déze regering aan het doen is.’

Dat ‘puur politieke’ is niet waar: de onderzoekscommissie was een compromis tussen Democraten en Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden. Daar stemden 35 Republikeinen mee in.

Woorden, geen daden

McConnell heeft steeds geprobeerd consequenties voor 6 januari te ontlopen, ondanks dat hij vindt dat Trump ‘op een beschamende, beschamende manier zijn plicht heeft verzaakt’. In het impeachmentproces over de bestorming sprak hij Trump vrij.

De Democraten kunnen nu hun toevlucht nemen tot een eigen parlementair onderzoek. Eén van de opties is een ‘select comité’, zoals de Republikeinen die installeerden om de verantwoordelijkheid te onderzoeken van minister van Buitenlandse Zaken Hillary, Clinton voor de val van een diplomatieke missie in de Libische stad Benghazi, in 2012. De Republikeinen lijken erop te gokken dat ze de uitkomsten van zo’n onderzoek als partijdig kunnen wegzetten.

Hoewel Republikeins Senaatsleider Mitch  McConnell op de dag dag van de bestorming de (niet zelden exotisch uitgedoste) bestormers krachtig veroordeelde, frustreren de Republikeinen een onderzoek naar de precieze toedracht.   Beeld EPA
Hoewel Republikeins Senaatsleider Mitch McConnell op de dag dag van de bestorming de (niet zelden exotisch uitgedoste) bestormers krachtig veroordeelde, frustreren de Republikeinen een onderzoek naar de precieze toedracht.Beeld EPA

Het was deze stemming de eerste keer sinds het aantreden van Biden dat de Republikeinen de filibuster gebruikten. Het lijkt erop dat andere wetsvoorstellen – versterking van de democratische processen, invoering van een landelijk minimumloon, regulering van vuurwapens – daar ook op zullen stuiten. Veel progressieve en gematigde Democraten hopen dat hun partijgenoten in de senaat de filibuster zullen afschaffen.

Vrijdag was een nieuwe druppel, die de emmer op een gegeven moment kan doen overlopen. ‘We moeten harder willen dat deze regering slaagt, dan dat de Republikeinen willen dat die faalt’, zei de gematigde Democraat Conor Lamb zaterdag, die tot dusver dacht dat Republikeinen te overreden waren. ‘De filibuster moet weg.’

De filibuster kan worden afgeschaft met een gewone meerderheid in de Senaat. Vraag is of twee conservatieve Democraten daarvoor te porren zijn.

Eén daarvan. Kyrsten Sinema uit Arizona, wist die vraag dit weekend te ontlopen (zij was vrijdag niet aanwezig bij de stemming). De ander, Joe Manchin uit West-Virginia, zei dat het ‘teleurstellend’ was en ‘gewetenloos’ dat de Republikeinen de 6-januari-commissie hadden geblokkeerd. ‘Ik had nooit gedacht dat ik van zo dichtbij zou zien dat politieke overwegingen het landsbelang zouden overtroeven. Ik ga vechten om dit land te redden.’ Hij wilde niet zeggen hoe.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden