REPORTAGE

55 jaar hard gewerkt en nu geen brood in huis

Griekenland weigert in de pensioenen te snijden: die zouden nog het enige sociale vangnet zijn. Staat de gepensioneerden echt het water aan de lippen?

Gepensioneerden demonstreren begin april in Athene voor een verhoging van de pensioenen.Beeld EPA

De wanden van de kleine woonkeuken van Giorgios en Marika Paschalidou zijn nauwelijks zichtbaar tussen de uitvergrote foto's van hun kinderen. 'We woonden eerst veel groter', legt Marika (72) uit. 'Maar we konden de huur niet meer betalen.'

Het Griekse echtpaar is al drie keer verhuisd in hun woonplaats Rafina. De badplaats was de pensioendroom van veel Griekse stedelingen. De azuurblauwe zee ligt er op loopafstand en Athene op nog geen uur rijden. De meesten huizen staan strak in de pastelkleurige verf. Ze waren net af toen de economische crisis uitbrak en de pensioenen werden aangepakt. Nu voelt de benedenwoning waarin ze zijn beland als een gevangenis. 'Wij hebben niet eens geld om onze oudste dochter in Athene te bezoeken', zegt Giorgos Paschalidou (75).

Het pensioen van de voormalig bouwplaatsopzichter is gehalveerd naar 713 euro per maand. Ook de vergoeding voor medicijnen - een paar jaar geleden kreeg Giorgos kanker - is verdwenen. Die kosten lopen al gauw op tot 150 euro per maand, vertelt hij met schorre stem.

Als hun schoonzoon in een knalgele zwembroek de woonkeuken binnenloopt, geeft Marika hem een citroen. 'Toen onze dochter haar baan verloor, probeerden we eerst nog financieel bij te springen', zegt ze. 'Met twee schoolgaande kinderen lukt het hun nauwelijks rond te komen van een maandsalaris van 1.000 euro. Maar tegenwoordig kunnen we ze niks meer geven. Ons spaargeld is op en van het pensioen moeten we iedere cent omkeren om rond te komen.' Haar man verzucht: 'Ik heb zelfs mijn trots moeten wegdoen, mijn vintage Landrover.'

Om een faillissement te voorkomen heeft Griekenland snel geld nodig. Een van de redenen waarom er nog altijd geen akkoord met de geldschieters is, is de onwil van premier Alexis Tsipras om in de pensioenen te snijden. Na vijf jaar recessie zijn de pensioenen volgens de regering het enige 'sociale vangnet' dat de samenleving bij elkaar houdt.

'We grappen dat iedereen zijn ouders weer in huis wil nemen, omdat pensioenen de enige bron van inkomsten zijn in Griekenland', zegt Giorgos Paschalidou. Hij is zelf in 2009 gestopt met werken, toen door de crisis de bouw kwam stil te liggen. Was dat niet gebeurd, dan werkte hij nu nog. 'Ik had altijd gedacht op late leeftijd nog wat te kunnen werken om bij te verdienen', zegt de zeventiger. 'In plaats daarvan hebben we alles moeten inleveren.'

Hoge werkloosheid

Juist vanwege de hoge werkloosheid (27 procent) zijn veel Grieken vroegtijdig het pensioensysteem in gedreven, wat de regering op kosten heeft gejaagd. De vorige regering sneed al flink in de uitgaven, maar nog altijd is het Griekse pensioenstelsel met meer dan 16 procent van het bbp het duurste van Europa.

Dat komt niet alleen doordat de Griekse economie met een kwart is gekrompen, zegt hoogleraar economie Platon Tinios van de universiteit van Piraeus. 'Ons pensioenstelsel is duur en erg slecht op zijn taak berekend', zegt hij. 'Een pensioenstelsel zou armoede op hoge leeftijd moeten voorkomen, maar alleen een paar gelukkigen hebben een hoog pensioen. De rest krijgt een laag bedrag. Sommige beroepsgroepen mogen erg vroeg met pensioen, andere pas na 55 jaar werken. Veel geld gaat daardoor op aan mensen die nog niet oud zijn, terwijl veel oude mensen een laag pensioen krijgen.'

Volgens de regering ligt 45 procent van de 2,5 miljoen pensioenen onder de armoedegrens van 665 euro. Dat is twee keer zo veel als voor de crisis.

Juist die gepensioneerden kunnen nu geen cent missen, zegt voormalig loodgieter Yorgos Kosmas. Hij heeft nog geen recht op zijn pensioen van 500 euro in de maand, omdat hij een aantal jaren zijn bijdrage aan het pensioenfonds niet heeft betaald. Maar als vrijwilliger van een solidariteitsnetwerk dat gratis eten uitdeelt, ziet hij dat veel gepensioneerden zonder die hulp niet zouden overleven. 'Het zijn juist de mensen die twee of drie banen hadden om rond te komen', zegt Kosmas. 'Zelf heb ik ook 55 jaar hard gewerkt. En nu niet eens brood in huis. Moeten wij opdraaien voor de rekeningen van politici die ons hebben voorgelogen en van buitenlandse ondernemingen die ervan profiteerden? Wat willen die geldschieters bereiken? We zijn al op de financiële bodem beland, meer kan er echt niet af.'

Hervorming

Tsipras won de verkiezingen met de belofte op te komen voor de armsten en een eind te maken aan de bezuinigingen. Aan de pensioenen komen is pijnlijk. Toch moet hij dat volgens hoogleraar Tinios juist wel doen. 'Als je erover nadenkt is de redenering van de regering bizar. Je geeft de bejaarden geld met het verzoek wat zakgeld aan de kinderen te geven. Maar waarom geef je het niet meteen aan de werkloze kinderen? Juist doordat ons pensioenstelsel zo duur is, is er geen geld om andere sociale vangnetten te creëren.'

Geen enkele regering heeft het de afgelopen jaren gewaagd het pensioenstelsel te hervormen. 'Het is ook heel ingewikkeld', zegt de hoogleraar. 'Zodra je probeert iets aan te passen, gaan alle beroepsgroepen proberen een afzonderlijke deal met je te sluiten. En het zit hem in de details. Die moeten technisch goed worden uitgewerkt. Ik denk niet dat er binnen een week een goede hervorming kan worden uitgewerkt.'

Toch zouden de gepensioneerden, als Tsipras voor ze blijft opkomen, weleens slechter af kunnen zijn, waarschuwt Tinios. 'Als Griekenland de euro verlaat, zijn het de pensioenen die het hardst worden geraakt door de inflatie. De gepensioneerden zijn dan de grootste slachtoffers.'

President Alexis Tsipras (links) en voorzitten Europese Commissie Jean-Claude Juncker.Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden