REPORTAGE

5 kilometer boeken bij het oud papier

Universiteitsbibliotheken ondergaan een totale transformatie. Boeken gaan de deur uit, er komen werkplekken met stopcontacten en wifi. 'Vrijwel alles vind je ook op de computer.'

Boekenkasten in de bibliotheek van de Erasmus Universiteit in Rotterdam worden afgebroken. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Dit weekend moet ze haar afstudeerscriptie over het shampoomerk Andrélon inleveren, maar tijdens haar studie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam heeft Nora Meijerink (26) nooit één boek geleend in de universiteitsbibliotheek (UB). 'Studieboeken kocht ik zelf, veel wetenschappelijke boeken en alle vakbladen zijn online beschikbaar. Als student kun je dat gewoon vanuit huis opvragen', zegt Meijerink. Toch werkt ze in de UB aan haar scriptie. 'Hier heb je geen afleiding.'

Een zaal verderop, achter de klapdeuren, breken verhuizers een laatste rij manshoge, stalen boeken- en tijdschriftenrekken af. Komende maandag [[17 AUG]] begint voor de universiteitsbibliotheek uit 1968 een tijdelijke verhuizing om een grondige renovatie mogelijk te maken. In 2017 zullen de kasten nog maar tot schouderhoogte reiken, zodat een open en transparante ruimte ontstaat. De UB zal 900 individuele werkplekken tellen, met snelle wifi en veel stopcontacten. Boeken worden minder belangrijk: werden er in 1995 nog 200.000 papieren boeken en tijdschriften uitgeleend, vorig jaar waren dat er nog maar 36.000. Er zijn honderd keer meer downloads dan papieren uitleningen.

Waarom heb je zo'n pand dan überhaupt nog nodig? Het is een vraag die directeur/bibliothecaris Matthijs van Otegem zich ook heeft gesteld. 'Veertig jaar geleden was dit gebouw het hart van de campus. In de bibliotheek vond je alle informatie die je nodig had voor je studie en onderzoek. Gebouw en informatie waren één', zegt hij. 'Nu ligt de UB aan de rand van de campus, letterlijk en figuurlijk. Vrijwel alle informatie vind je ook op je computer. Als je als bibliotheek niet meegaat met de digitalisering, word je obsoleet. Alsof je naar een zwart-witfilm zit te kijken.'

De universiteitsbibliotheken moeten volgens Van Otegem 'radicaal kiezen voor een totale transformatie'. Ze worden de content manager van de universiteit. 'We ondersteunen onderzoekers en studenten in het verkrijgen, verwerken, beheren en publiceren van informatie.' Overal in het land speelt deze discussie. De Universiteit Utrecht en TU Eindhoven hebben een nieuwe bibliotheek gebouwd die aan de eisen van deze tijd voldoet, in Leiden is de bestaande bibliotheek onlangs gerenoveerd en in Groningen wordt sinds begin dit jaar verbouwd. Aan de Universiteit van Amsterdam wordt al jaren over vernieuwing en verhuizing gediscussieerd.

Tekst loopt door onder het beeld

Directeur/bibliothecaris Matthijs van Otegem. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant
Visualisatie van de verbouwde bibliotheek, met nieuwe vide. Beeld ABT-jefvandenputte architectuur

In aanloop naar de 10 miljoen euro kostende verbouwing in Rotterdam is ook de voorraad boeken 'opgeschoond'. Tot voor kort had de universiteitsbibliotheek 1,1 miljoen banden met papieren boeken en tijdschriften, nu nog maar ruim 900.000. De aankondiging van de opruimactie leidde destijds tot commotie bij faculteiten en de universiteitsraad, maar Van Otegem kon ze van de noodzaak overtuigen.

'We hebben bij alle boeken gekeken naar de waarde. Niet zozeer de financiële, maar de gebruikswaarde. Dubbele exemplaren konden weg. Zo ook niet-unieke boeken die dertig jaar of langer niet meer zijn uitgeleend, maar wel nog beschikbaar zijn in een andere bibliotheek.' Daarnaast is de esthetische en historische waarde van elk boek beoordeeld. 'Een exemplaar dat van Nobelprijswinnaar Jan Tinbergen is geweest, gooi je natuurlijk niet weg.'

Voor de boeken die weggingen, bleek weinig animo. 'We hebben antiquariaten proberen te interesseren, maar die hadden ofwel geen interesse, of ze hadden er bijna niks voor over. Dat sorteren kostte ons meer geld dan het opleverde. We hebben alleen enkele kasten met Engelstalige managementboeken naar de Filipijnen verscheept en een kleine collectie middeleeuwse kerkgeschiedenis is naar het seminarie in Utrecht gegaan. De rest is in de oudpapierbak verdwenen.'

Per saldo gaat het om vijf kilometer aan verdwenen boeken en tijdschriften, grofweg 1.000 vierkante meter. De ruimte van het oude depot die onder meer daardoor beschikbaar komt op de begane grond, zal worden gebruikt voor een extra entree. 'Op de plek van het oude magazijn komt een mooie, grote trap. Op de eerste verdieping verschuift de huidige, grote uitleen- en informatiebalie naar de zijkant.

Van Otegem: 'Boeken uitlenen is letterlijk een randverschijnsel geworden. Je gaat niet meer in de rij staan voor een boek of een vraag. De baliemedewerkers van nu lopen straks, herkenbaar aan bedrijfstenue, rond om praktische en inhoudelijke vragen te beantwoorden.'

Vanaf maandag wordt de Rotterdamse UB voor anderhalf jaar in twee tijdelijke locaties van de universiteitscampus ondergebracht. De 24-jarige masterstudent Hielke Schurer zal lang dan en breed zijn afgestudeerd: zijn scriptie over de meerwaarde van publiek-private samenwerking vordert gestaag. Hij begrijpt de vernieuwingsoperatie van de bibliotheek wel. 'Ik heb twee keer tijdens mijn studie hier een boek geleend. Op zich is een papieren boek fijner te lezen dan op een scherm. Maar als je iets moet opzoeken, heb je het met CRTL-f zo gevonden. Wel zo handig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden