40 procent banen op de tocht door opkomst robot

Bijna vier op de tien Nederlandse werknemers lopen de kans de komende twee decennia vervangen te worden door computers, robots en andere machines. Vooral onder administratief personeel (720 duizend Nederlanders) en fabrieksarbeiders (301 duizend Nederlanders) dreigt automatisering de werkgelegenheid te vernietigen.

De Spaanse acteur Antonio Banderas poseert met een robot die is gebruikt in de nieuwe film Automata. Beeld reuters

Dat blijkt uit berekeningen van de Volkskrant op basis van een Oxford-studie naar de gevolgen van automatisering voor de Amerikaanse werkgelegenheid. Onderzoekers Carl Frey en Michael Osborne brachten vorig jaar voor meer dan 700 beroepen in kaart hoe groot de technologische barrières zijn om ze te kunnen vervangen door machines.

Ze gaven beroepen een cijfer tussen de 0 (niet te automatiseren) en 1 (makkelijk te automatiseren). Recreatietherapeuten (0,0028) kwamen er het beste vanaf, telemarketeers, belastingadviseurs, horlogereparateurs, verzekeringsacceptanten en data entry-klerken (allen 0,99) het beroerdst.

Frey en Osborne concludeerden dat 47 procent van de huidige Amerikaanse werknemers binnen twee decennia kunnen worden weggeautomatiseerd. Deze werknemers hebben een beroep dat 0,7 of hoger scoort op de schaal van automatiseerbaarheid. In Nederland heeft 39 procent van de werknemers een baan in deze gevarenzone. Het verschil is te verklaren doordat verhoudingsgewijs meer Amerikanen een beroep hebben dat makkelijk te automatiseren valt, zoals verkoper, kantoorklerk of assemblagemedewerker.

Administratief personeel, zoals boekhoudkundig medewerkers (286 duizend Nederlanders) en secretaresses, data-invoerders en andere administratief medewerkers (179 duizend Nederlanders), dreigen het zwaarst getroffen te worden door automatisering. De beroepen in deze categorie scoren gemiddeld 0,94 op de schaal van automatiseerbaarheid.

De Hitchbot-robot 'rust uit' in Victoria, Vancouver Island, nadat hij een reis van 6.437 kilometer heeft afgelegd. Beeld epa

Vertekend beeld
Verkopers (498 duizend Nederlanders) scoren gemiddeld 0,78, tegen 0,86 voor bedieners van machines en installaties (56 duizend Nederlanders). De Oxford-studie, en dus ook de Volkskrant-cijfers, geven een vertekend beeld omdat ze niets zeggen over welke nieuwe banen de komende decennia zullen ontstaan. Bovendien zou er ook meer werkgelegenheid kunnen ontstaan dankzij oude beroepen: relatief werken er nu bijvoorbeeld veel meer Nederlanders in het onderwijs of de gezondheidszorg dan veertig jaar geleden.

Economen vrezen echter dat de aanwas van werk lang niet sterk genoeg zal zijn om het banenverlies door automatisering te compenseren. Automatiseringsexpert Maarten Goos (KU Leuven, Universiteit Utrecht) denkt dat de cijfers van Frey en Osborne op sommige punten te pessimistisch zijn.

Zo krijgen obers een zeer hoge score (0,94), terwijl Goos betwijfelt dat zij de komende decennia door technologie vervangen kunnen worden. 'Ik werk voor mijn onderzoek samen met ingenieurs die robots bouwen. Als je hun vraagt: is het mogelijk om robots bijvoorbeeld in een bar de tafels te laten bedienen, dan is het antwoord: nee, en ook niet binnen tien of vijftien jaar. Serveren vraagt zo veel vaardigheden die machines te machtig zijn. Je kunt een robot wel tussen tafels laten navigeren, maar wat als een klant iets vraagt aan de robot, of nog moeilijker: een grapje maakt?'

Een student in Japan test een zelf ontwikkelde robot. Beeld getty
Japanse cheerleader-robots. Beeld afp

Reinier Donker: 'Er is weinig drukwerk meer, alles gaat digitaal'

Reinier Donker (49) werkte zijn hele carrière als offsetdrukker in de grafische sector. Sinds vorig jaar zomer is hij werkloos. 'Alles wat vroeger op papier ging is nu digitaal. Vroeger drukten we continu geboortekaartjes, trouwkaarten, factuurpapier, enveloppen, brochures, noem maar op. Het begon ermee dat overheden en bedrijven geen factuurpapier meer wilden gebruiken, alles moest digitaal. De geboorte- en trouwkaarten hielden nog wel lang stand, maar ook dat werd minder. Door de recessie printen mensen liever zelf een geboortekaartje, dat ziet er misschien minder mooi uit, maar is wel goedkoop.'

Donker moest op het laatst vrijwel alles zelf doen omdat zijn collega's al waren ontslagen. 'Daarvoor hadden we een voorbereider, die de platen maakte waarmee we konden drukken, en een afwerker voor het schoonsnijden van het drukwerk, om het precies het formaat te geven dat de klant wil. Uiteindelijk hadden we zo weinig werk dat ik in mijn eentje de hele order moest klaarmaken.'

Sinds zijn ontslag zit Donker in de ww. Hij volgt via internet een opleiding om zich om te scholen tot procesoperator. 'Als procesoperator sta je ook achter machines, maar dan bijvoorbeeld bij Shell. Daarin is nog wel werk te vinden.'

Pieter van Blitterswijk: 'Reparatie oude horloges blijft handwerk'

Horlogereparateur is volgens de Oxford-studie een van de meest automatiseerbare beroepen. Robots kunnen nu al fijnzinnige chirurgische operaties uitvoeren, en zullen de komende decennia ook leren om levensreddende operaties te verrichten op horloges. Bovendien dragen in het smartphone-tijdperk steeds minder mensen een klokje.

De Utrechtse horlogereparateur Pieter van Blitterswijk (40) ligt er geen seconde wakker van. Hij richt zich op horloges uit het dure segment, vanaf 5.000 euro. Dat zijn complexe horloges, met een tourbillon en soms wel honderden andere onderdelen, of ingelegd met diamantjes. Dat blijft handwerk. Ik kan me voorstellen dat je een fabriek zo inricht dat robots de horloges maken, maar het repareren van oude horloges kan niet geautomatiseerd worden.'

Van Blitterswijk krijgt dagelijks tientallen horloges binnen ter reparatie. Automatisering zou wel andere horlogereparateurs kunnen treffen, die zich op een goedkoper segment richten, denkt Van Blitterswijk. 'Een Armani-horloge van 150 euro ziet er aan de buitenkant mooi uit, maar binnenin zit een uurwerk dat wij voor een euro inkopen. Je betaalt dus 149 euro voor het merk. Het vereist niet zoveel denk- en handwerk om zo'n horloge te repareren.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden