40 jaar Astral Weeks

Deze maand is het veertig jaar geleden dat Van Morrison zijn meesterwerk Astral Weeks uitbracht. Om dit te vieren deed de Ierse bard twee dingen die je niet van hem zou verwachten. Hij gaf zowaar weer eens een enkel interview (weliswaar per email, maar toch). En belangrijker: hij voerde zijn album integraal uit met een flinke band, onder wie de jazzgitarist Jay Berliner die ook bij de oorspronkelijke opnamen aanwezig was (een andere nog levende muzikant uit die sessies, bassist Richard Davis moest op het laatste moment verstek laten gaan).

Pas vorige maand schijnt het affiche gemaakt te zijn: Van Morrison die op 7 en 8 november Astral Weeks integraal zou spelen in de Hollywood Bowl in Los Angeles. Goed dat ik het te laat zag misschien, want ik was er gek genoeg voor geweest er naartoe te gaan met als gevolg een dreigend faillissement, wat met de naderende feestdagen niet goed uitkomt.

Ik ben dus niet gegaan, en naar verluidt heb ik veel gemist. Morrison had al verteld dat hij de nummers niet precies zoals vroeger zou uitvoeren, en dat bleek ook uit de recensies die ik zag. Maar prachtig moet het er wel geweest zijn. De nogal jazzy nummers lenen zich geweldig voor improvisaties vooral voor de zangpartijen. En de vele herhalingen in de liedjes: 'the love to love, the love to love, the love to love' kwamen live nog beter uit de verf. Want Morrison zong geweldig, zoals De Standaard schreef, niet meer als de angry young Van van 23 maar met 'ingehouden droefheid en warme melancholie.'

Hij scheen er ook weer bijgestaan te hebben alsof er echt iets op het spel stond, zijn muzikanten dirigerend, terechtwijzend en een enkele keer mopperend op het orkest, wanneer ze te hard speelden. Binnenkort kunnen we allemaal vaststellen hoe goed Morrison daar in vorm is geweest, want het concert zal op plaat, cd en dvd verschijnen op Morrisons nieuwe eigen label Listen To The Lion Records.

Ik ben echt heel benieuwd, want Astral Weeks betekent veel voor me. Al duurde het wel even. Pas in 1983 werd ik door de stem van Morrison echt gegrepen. Ik kende hem van hitjes die ik wel leuk vond (Bright Side Of The Road) had wat elpee's in de uitverkoop gekocht, waaronder Common One met liedjes van meer dan een kwartier waar ik aanvankelijk niet aan kon wennen.

Maar ineens hoorde ik Moondance en toen viel het kwartje echt. En toen ik daarna Astral Weeks opzette raakte ik compleet in vervoering. Dat raak ik nog altijd wanneer ik die plaat opzet. Het mag een cliché zijn, maar deze plaat is echt met geen ander rockalbum te vergelijken. Ook niet met Morrisons eigen platen.

Zijn manier van zingen, getergd en wanhopig maar dan weer teder en zacht, is hier magistraal. En dan de muziek, die raakt aan folk, rock en jazz maar is geen van drieën. De instrumentatie past in geen enkel genre. En toch klinkt de plaat toegankelijk.

Vanaf het openingsnummer Astral Weeks wordt je de muziek ingezogen.

Morrison begint rustig, maar met een licht wanhopige ondertoon

If I ventured in the slipstream
Between the viaducts of your dreams
Where the mobile steel rims crack
And the ditch and the backroads stop
Could you find me
Would you kiss my eyes
And lay me down
In silency easy
To be born again

Waar Morrison precies naar op zoek was, wat hij op het hart had, ik heb het nooit geweten. Er zitten bij Astral Weeks nog altijd geen teksten. Nu kun je daarvoor naar internet, vroeger toen ik de plaat voor het eerst hoorde moest je zelf maar raden wanneer je de zanger niet kon verstaan.

Een van mijn lievelingsliedjes van de plaat is altijd Ballerina geweest.

And if somebody not just anybody
Wants to get close to you
For instance me baby

Morrison zong, zo heb ik altijd gemeend vooral over onbeantwoorde liefde. Dat zijn liefde stervende is, weet ik nu ik enkele beschouwingen over de voorstelling heb gelezen.

Vooral van het laatste nummer van de plaat Slim Slow Slider schijnt Morrison iets bijzonders gemaakt te hebben.

I know you're dying
And I know you know it to
Everytime I see you
I don't know what to do

Astral Weeks
is zo'n plaat waar ik maar niet op uitgeluisterd raak. Echt een onbewoond eiland plaat. Dat vond ook de legendarische rockjournalist Lester Bangs, die er in 1979 een prachtige beschouwing over schreef, opgenomen in de bundel Stranded waarin journalisten hun favoriete plaat toelichten, en de bloemlezing uit Bangs werk Psychotic Reactions And The Carburetor Dung.

Bangs, Nick Cave, Shane MacGowan: zij hebben allemaal iets met de plaat dat verder gaat dan het bewonderen van mooie muziek. Met Astral Weeks heeft Morrison echt iets geraakt. Maar wat?

Zelf reageerde hij altijd nukkig wanneer mensen hem er weer naar vroegen, alsof zijn latere werk minder zou betekenen. Op een gegeven moment gaf hij helemaal geen interviews meer. Maar ineens bleek hij toch bereid om liedjes die hij zelden of nooit de laatste vijfendertig jaar heeft gespeeld, weer opnieuw te brengen. Naar verluidt met de overgave van veertig jaar geleden.

Ben echt heel benieuwd naar de registraties. Een vervolg schijnt uitgesloten te zijn, dus we zullen het er mee moeten doen.

Wanneer die cd/dvd er is raad ik iedereen aan de prachtige beschouwing over ontstaan en achtergrond van het meesterwerk te lezen in de Observer van vorige week door Sean O'Hagan.

Auteur en producer van destijds twijfelen eraan of het wel kan, de zeggingskracht van de plaat op het podium te evenaren.

Naar wat ik begrepen heb kan dat dus. Ik ga de plaat voor de zoveelste keer opzetten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden