4 mei: Nederland staat stil bij oorlogsslachtoffers

Het is 4 mei, de dag van de Nationale Dodenherdenking. 70 jaar na de bevrijding staat het land stil bij de Nederlandse oorlogsslachtoffers. In dit slowblog hielden we de ontwikkelingen bij. Lees hier terug hoe de dag verliep.

Toeschouwers op de Dam tijdens de Nationale Dodenherdenking. Foto anp

4 mei 2015, 8:00

Twee minuten stilte

Vanavond om 20.00 uur worden twee minuten stilte in acht genomen. Bij het Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam vindt de herdenking plaats in aanwezigheid van koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Premier Mark Rutte houdt er een toespraak. Voorafgaand aan de herdenking is er een dienst in De Nieuwe Kerk, waar sinoloog en publicist Ian Buruma de 4 meivoordracht zal houden.

In Rhenen wordt ook stilgestaan bij de Slag om de Grebbeberg 75 jaar geleden. Op de Grebbeberg hield de Nederlandse krijgsmacht in 1940 dagenlang stand toen de oorlog uitbrak.

Foto anp
Foto anp
Foto anp

Het is 4 mei, de dag van de Nationale Dodenherdenking. 70 jaar na de bevrijding staat het land stil bij de Nederlandse oorlogsslachtoffers. In dit slowblog hielden we de ontwikkelingen bij. Lees hier terug hoe de dag verliep.

4 mei 2015, 20:24

Belangstellenden

Volgens het Nationaal Comité 4 en 5 mei zijn er meer dan 20.000 belangstellenden naar de dodenherdenking op de Dam gekomen. De herdenking op begraafplaats Militair Ereveld Grebbeberg bij Rhenen trok volgens de organisatie tussen de 4000 en 5000 mensen. Ook Prinses Margriet, haar man Pieter van Vollenhoven en hun zoon prins Pieter-Christiaan waren bij de plechtigheid aanwezig.

Foto epa

4 mei 2015, 20:13

Waalsdorpervlakte: klepel valt uit klok

De dodenherdenking op Waalsdorpervlakte in Den Haag is vanavond grotendeels in stilte verlopen. De klepel viel na de twee minuten stilte uit de klok en kon niet meer worden gerepareerd.

Normaal luidt de Bourdonklok tijdens het traditionele defilé langs het monument in het duingebied Meijendel. Het ontbreken van het vertrouwde geluid leidde tot emotionele reacties. 'We zijn er allemaal een beetje ontdaan van. Die klok hoort bij het eerbetoon, zonder het geluid is het erg vreemd. Het is nu een lange stille tocht geworden', aldus een woordvoerster van de organisatie.

Er waren veel mensen op de herdenking afgekomen. 'Het was extreem druk. Ik schat dat er zeker wel 4000 mensen zijn geweest', zei de zegsvrouw.

Leden van het Erepeloton Waalsdorp luiden de Bourdonklok bij het monument tijdens de jaarlijkse Nationale Dodenherdenking. Foto anp

4 mei 2015, 19:50

Nationaal Monument Westerbork

Onder grote belangstelling zijn bij het Nationaal Monument Westerbork de oorlogsslachtoffers herdacht. Duizenden bezoekers luisterden volgens de organisatie naar een overdenking van kampoverlevende Jules Schelvis en een bijdrage van Ro Horneman, die ook op het kamp verbleef, met haar dochter en kleinzoon. Zangeres Ellen ten Damme zong twee nummers.

Jongeren speelden ook een belangrijke rol in het programma. Een van de winnaars van de jaarlijkse gedichtenwedstrijd van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, Joy Schroevers, droeg haar gedicht voor.

Het museum van kamp Westerbork trok ook overdag een recordaantal bezoekers. In totaal kochten 2300 mensen een kaartje.

Herdenking Bergen op Zoom verstoord

Tijdens de dodenherdenking op het Thaliaplein in Bergen op Zoom hebben twee langsfietsende jongens maandagavond hatelijke leuzen gescandeerd. Ze zouden onder meer 'Palestina, Palestina, kankerhomo's, jullie zijn de volgende', hebben geroepen, meldt Omroep Brabant. Sommige mensen schrokken, anderen dachten dat het een grap was, aldus de omroep.

4 mei 2015, 18:40

Premier Rutte

Tijdens zijn toespraak op De Dam memoreerde premier Mark Rutte zijn vader, die in Nederlands-Indië woonde toen de oorlog begon. In de meidagen van 1940 kreeg zijn vader een kaartje van zijn ouders uit Rotterdam. Rutte: ''Wij hebben de hel gezien', staat er letterlijk. Ik heb dat kaartje nog. En ik koester het, als een herinnering die is doorgegeven.'

Dat soort herinneringen zijn volgens de premier waardevol omdat ze troost bieden, maar ook omdat ze 'een machtig wapen zijn' in de strijd tegen onvrijheid en onrecht, die 'altijd en overal gevoerd moet worden. Ook in het hier en nu. Ook in Nederland. Want achter elke uiting van antisemitisme, achter elke vorm van extremisme die onze vrijheid ontkent, achter elke daad van geweld die het fundament van onze rechtsstaat aantast, dreigen nog steeds die woorden van toen. 'Wij hebben de hel gezien'.'

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima tijdens de Nationale Dodenherdenking op de Dam in Amsterdam. Foto anp

4 mei 2015, 18:37

Gedicht

De 14-jarige Isa Hamerlinck uit het Zeeuwse Koudekerke droeg dit jaar het gedicht voor op de Dam. Zij won de jaarlijkse dichtwedstrijd van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Hier de tekst van het gedicht:

Het blijft maar komen
Het is ons verteld, zoals de zee zo veelzijdig
Goed of kwaad, hoe je het ook bekijkt
Wij weten wat jij hebt gedaan
Maar wat als, wat als wij daar hadden gezeten
Hadden wij het dan ook zo gedaan
Zoveel vragen voor je, maar het kan niet meer
Ik kan ze niet meer stellen, het heeft nooit gekund
Maar wat als, wat als het had gekund
Had ik dat dan gedaan, had ik dat gewild
Wat als mijn vragen beantwoord zouden zijn
Zou ik dan teleurgesteld zijn, of juist niet
Steeds meer vragen, ze blijven maar komen
Net als de duinen maar blijven groeien

4 mei 2015, 18:09

Twee minuten stilte

Met twee minuten stilte heeft Nederland om klokslag 20.00 uur de oorlogsslachtoffers herdacht die sinds het begin van de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. Op de Dam in Amsterdam woonden koning Willem-Alexander en koningin Máxima de nationale dodenherdenking bij.

Het koninklijk paar legde voorafgaand aan de twee minuten stilte een krans bij het monument. Prinses Beatrix was niet bij de herdenking aanwezig. Na het stiltemoment klonk het eerste couplet van het Wilhelmus. (ANP)

Foto anp

4 mei 2015, 17:07

4 mei lezing

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei vraagt elk jaar een schrijver om in De Nieuwe Kerk een voordracht te houden - dit jaar is dat Ian Buruma. De tekst van zijn voordracht is hier te lezen.

Ian Buruma (L) ontving in 2008 de Erasmusprijs van de huidige koning Willem-Alexander. Foto anp

4 mei 2015, 15:46

Moszkowicz over zijn familie in WOII

Vandaag speekt Bram Moszkowicz in onze dagelijkse rubriek De Nieuwsbreak over hoe zijn familie de oorlog beleefde:

'Ik ben een paar jaar geleden naar Auschwitz gegaan en heb daar de barakken gezien waar mijn vader heeft gezeten. Ook heb ik zijn inschrijfpapieren gezien. Max Moszkowicz, geboren in 1926 in Essen, Duitsland. Ook de namen van zijn ouders, broertje van twee en zusje van tien stonden er. Zij zijn allemaal vergast. Mijn opa, toen 42, heeft het tot drie maanden voor de bevrijding uitgehouden. De Duitsers schreven onderaan zo'n formulier: als je dit papier niet naar waarheid invult, word je gestraft. Maar als je het wel naar waarheid invulde, werd je ook gestraft.

'Mijn vader vertelde me over de volledige willekeur. Dat je op dinsdag niet wist of je op woensdag nog zou leven. En de honger. Het was de meest extreme pijn die je kan hebben, zei hij.'

Lees hier het hele interview.

Veteranen herdenken de oorlogsslachtoffers tijdens de Nationale Dodenherdenking op de Canadese begraafplaats Holterberg in Holten. Foto anp

4 mei 2015, 13:45

Van der Sar legt krans

Oud-doelman Edwin van der Sar en voetbalster Daphne Koster hebben in Amsterdam namens Ajax een krans gelegd bij de jaarlijkse Sportherdenking in het Olympisch Stadion. Tijdens de herdenking worden de sporters herdacht die tijdens de Tweede Wereldoorlog om het leven kwamen.

Op de bijeenkomst wordt ieder jaar ook één sport uitgelicht. Dat was dit keer de wielersport in oorlogstijd. De oud-renners Piet van Heusden, Rini Wagtmans en Theo de Rooij waren onder anderen aanwezig.

Voorzitter André Bolhuis van sportkoepel NOC*NSF, de wielerbond KNWU en Eric van der Burg van de stad Amsterdam en Paul Slettenhaar van stadsdeel Zuid legden ook een krans.

Voetbalster Daphne Koster en directielid Edwin van der Sar een krans bij het beeld van Prometheus, naast het Olympisch Stadion. Foto anp

4 mei 2015, 13:02

Poll

Veel jongeren vinden de dodenherdenking niet belangrijk voor zichzelf. Op sommige scholen ligt bespreken van de Holocaust gevoelig. Is het belangrijk dat we de jeugd blijven betrekken bij het herdenken van de Tweede Wereldoorlog?

Leerlingen van groep 7 van de Willem van Veenschool in Katwijk adopteerden op 20 april het oorlogsmonument op de Joodse Begraafplaats. Foto Judith Baas

4 mei 2015, 12:57

Waarom Maria zweeg

Nadat haar man Jan stierf in een Duits concentratiekamp, besloot Maria de Visser om nooit meer over het verleden te praten. Het dorp zweeg mee. Zeventig jaar later gaat hun kleindochter Ellen de Visser van de Volkskrant op zoek naar het verhaal dat ontbreekt. Hoe Jan de Visser werd verraden en waarom zijn vrouw er nooit meer over sprak. Lees hier onze interactieve special.

Foto Leonie Bos

4 mei 2015, 12:39

'Onderhoud is vereiste voor vrijheid'

'Het bouwwerk van onze vrijheid staat in feite permanent in de steigers. Het is simpelweg nooit af. Want als onverdraagzaamheid, racisme en discriminatie gaan woekeren, kan zelfs het fundament van dit robuuste bouwwerk vergaand worden aangetast.' Dat zei minister Jeanine Hennis-Plasschaert van Defensie maandag bij de dodenherdenking op het ereveld Loenen, bij Apeldoorn.

'Vrij om te zijn, vrij om te kiezen, vrij om te geloven, vrij om te vinden. Het kan een stootje hebben. Let wel, onderhoud is een vereiste', zei ze. Hennis refereerde in haar toespraak aan een uitspraak van enkele eeuwen geleden van de toenmalige Amerikaanse president Thomas Jefferson: 'De prijs van de vrijheid is eeuwige waakzaamheid. Laat het oog der waakzaamheid zich nooit sluiten'. 'Het is nog altijd actueel. En meer dan dat', zei de minister.

Ze vertelde verder over haar overgrootmoeder Maaike Nouwen, de moeder van haar opa, die tijdens de oorlog onderdak bood aan 'zij die dat nodig hadden'. Ze had een pension in hartje Amsterdam en stelde haar zolder beschikbaar. 'Omdat ze dit zo vanzelfsprekend vond. Ook zij werd verraden. Afgevoerd naar Vught en daarna Ravensbrück. Aldaar aan ontberingen overleden', aldus de minister.

Op het ereveld Loenen liggen ongeveer 4000 oorlogsslachtoffers begraven. Zij kwamen sinds mei 1940 om in Nederland, voormalig Nederlands-Indië, de Nederlandse Antillen en Suriname, concentratiekampen, bij executies of tijdens vredesmissies.

4 mei 2015, 12:20

Zij zijn de laatste ooggetuigen

Het aantal Nederlanders dat de oorlog bewust heeft meegemaakt, wordt snel kleiner. Wat weten ze zich 70 jaar later nog te herinneren? En hoe heeft de oorlog de rest van hun leven bepaald? Aan de vooravond van de herdenkingen en vieringen op 4 en 5 mei sprak de Volkskrant uitgebreid met deze laatste ooggetuigen. Lees hier hun verhalen.

Foto Robin de Puy

4 mei 2015, 12:08

Infographic

Het Financieele Dagblad zette een infographic op Twitter waarop te zien is op welke manieren verschillende landen in Europa de oorlog herdenken.

Voor Nederland is 4 en 5 mei al jaren een vaste combinatie om de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog te herdenken en het einde van de oorlog te vieren. Andere Europese landen doen dit op andere dagen in het jaar. Sommige landen herdenken en vieren op dezelfde dag, andere op aparte dagen. Weer andere landen herdenken en vieren niets, omdat zij bijvoorbeeld geen deel hadden aan de oorlog zoals Spanje en Portugal.

4 mei 2015, 11:39

Duizenden bij herdenking in Holten

Op de Canadese begraafplaats in Holten hebben meer dan 4.000 mensen de dodenherdenking bijgewoond, onder wie zestig Canadese veteranen en premier Stephen Harper. Namens Nederland waren prinses Margriet en haar man Pieter van Vollenhoven erbij. Het was de eerste grote herdenking van vandaag.

1355 van de 1394 militairen die in Holten begraven zijn, komen uit Canada. Zij sneuvelden bij de bevrijding van Noord- en Oost-Nederland en bij de slag om het Reichswald, net boven de grens bij Groesbeek.

Op de begraafplaats hebben naast 1355 Canadezen ook 36 Britten, twee Australiërs en een Belg hun laatste rustplaats. Op de Canadese begraafplaats zijn nog eens 2600 graven. Tijdens de herdenking legden de prinses en haar man een krans en hield premier Harper een toespraak.

In totaal zijn 120 Canadese veteranen in Nederland voor 4 en 5 mei.

4 mei 2015, 10:31

#twitterstilte

Ook de sociale media zal vandaag stilstaan bij Dodenherdenking. Twitter liet weten vanavond om 20.00 uur twee minuten stilte in acht te zullen nemen.

4 mei 2015, 10:27

Staatsbegrafenis Auschwitz-overlevende

De laatste Noor die het vernietigingskamp Auschwitz heeft overleefd, is afgelopen vrijdag op 91-jarige leeftijd overleden. Samuel Steinmann was 'als getuige van die tijd belangrijk voor het hele land' en krijgt daarom morgen een staatsbegrafenis.

Steinmann en zijn familie waren in september 1942 uit hun huis in Oslo gezet. Twee maanden later werden ze gedeporteerd. Zijn broer werd na aankomst in Auschwitz vergast, Samuel zelf werd als dwangarbeider ingezet. In januari 1945, toen de Russen oprukten naar Auschwitz, moest hij mee in een dodenmars naar Buchenwald. Het Amerikaanse leger bevrijdde hem op 11 april 1945.

Noorwegen telde aan het begin van de Tweede Wereldoorlog 2100 Joden. De meesten vluchtten na de Duitse invasie naar buurland Zweden, dat neutraal was. 772 mensen werden gedeporteerd naar concentratiekampen. Van hen overleefden slechts 34 de Holocaust.

Auschwitz, het bekende teken "Arbeit macht frei" bij de ingang. Foto anp

4 mei 2015, 10:18

We herdenken steeds individueler

De Nationale Dodenherdenking wijkt voor de herdenking van individuen en specifieke gebeurtenissen, schrijft Sander van Walsum vandaag in het Commentaar van de Volkskrant. 'De kleine verhalen over de oorlog voorzien in een behoefte van mensen die willen weten wat zij gedaan zouden hebben onder de uitzonderlijke omstandigheden van die tijd.'

Belangstellende leggen bloemen tijdens de jaarlijkse Nationale Dodenherdenking op de Waalsdorpervlakte (2014). Foto anp

4 mei 2015, 10:00

Burgeropvarenden herdacht in Rotterdam

In het bijzijn van verschillende genodigden zijn vandaag in Rotterdam de opvarenden van de koopvaardij herdacht die tijdens de Tweede Wereldoorlog omkwamen. Dat gebeurde bij koopvaardijmonument De Boeg aan de voet van de Erasmusbrug.

Burgemeester Ahmed Aboutaleb hield een toespraak waarin hij de verschillende verschijningsvormen van het menselijk leed benoemde. 'Dat onze koopvaardij in de Tweede Wereldoorlog zware offers heeft gebracht, is lange tijd onderbelicht gebleven. Maar hier gedenken we ieder jaar dat meer dan 3500 burgeropvarenden het leven lieten bij de ondergang van bijna vijfhonderd Nederlandse koopvaardijschepen tijdens de Tweede Wereldoorlog', aldus Aboutaleb.

De schepen werden gebruikt voor het vervoeren van troepen en materiaal. Onderweg werden ze regelmatig bestookt door vijandelijke onderzeeërs en vliegtuigen. Daarbij ging bijna de helft van de ongeveer 850 schepen verloren.

4 mei 2015, 9:45

In bijna elke gemeente een herdenking

In 98 procent van de gemeenten vindt een herdenking plaats, bij duizenden monumenten. Zo'n 95 procent van de Nederlanders is daadwerkelijk stil om 20.00 uur, bleek onlangs uit een onderzoek van het Nationaal Comité 4 en 5 mei.

4 mei 2015, 9:40

Etiquettetip

Hoe zat het ook alweer met de tijden waarop de vlag halfstok gehesen mag worden? Butler Laurens stuurde deze tweet met etiquettetip de wereld in.

4 mei 2015, 9:10

Herdenking bij Erelijst van Gevallenen

Om 11.00 uur hebben de Voorzitter van de Eerste Kamer, Ankie Broekers-Knol, en de Voorzitter van de Tweede Kamer, Anouchka van Miltenburg, een krans gelegd bij de ‘Erelijst van Gevallenen’ in het gebouw van de Tweede Kamer.

Op de erelijst, die bij de ingang van de Tweede Kamer ligt, staan de namen van militairen of verzetstrijders die in de Tweede Wereldoorlog voor het Koninkrijk der Nederlanden zijn gevallen.

De herdenking begon met de voordracht van gedichten door leerlingen van de Johan de Witt Scholengroep uit Den Haag. Daarna volgde een toespraak van de Voorzitter van de Tweede Kamer, waarin zij aan de hand van een persoonlijk familieverhaal inging op de rol die de koopvaardij in de Tweede Wereldoorlog heeft gespeeld.

Na de kranslegging door beide Kamervoorzitters legde minister-president Mark Rutte een krans namens de Raad van Ministers van het Koninkrijk.

Om 11.30 uur volgde een herdenking in Internationaal Perscentrum Nieuwspoort, waarbij oud-CDA-politica Hannie van Leeuwen de herdenkingsrede uitspreekt. Zowel de Kamervoorzitters als de minister-president waren hierbij aanwezig. De bijeenkomst werd afgesloten met een kranslegging door vertegenwoordigers van de pers, bij het monument aan de gevel van Nieuwspoort aan de Lange Poten.

Premer Mark Rutte (R) en Staatssecretaris Martin van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, leggen een krans, namens de Staten-Generaal, bij het nationaal monument Erelijst van Gevallenen in de Tweede Kamer. Foto anp
Staatssecretaris Martin van Rijn van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, premier Mark Rutte Kamervoorzitters Anouchka van Miltenburg en Ankie Broekers-Knol tijdens de herdenking bij het nationaal monument Erelijst van Gevallenen in de Tweede Kamer. Foto anp

4 mei 2015, 8:50

Vlag

Bert van Slooten, presentator van het NOS Radio1Journaal, twitterde vanochtend een foto van een speciaal door zijn oma gemaakte Nederlandse vlag voor bevrijdingsdag 1945.

4 mei 2015, 8:40

DWDD vanavond niet live

De Wereld Draait Door laat vanavond, 4 mei, geen live-uitzending zien. Zo laat het programma vanochtend via Twitter weten.

'Vanavond geen live-uitzending, maar een compilatie van WOII gerelateerde gesprekken met o.a. Hanneke Groenteman', laat het programma weten via Twitter.

Morgen staat er ook geen uitzending van De Wereld Draait Door op het programma. Om 22.15 uur wordt de documentaire Aan tafel: The Making of DWDD uitgezonden. Hierin is te zien hoe de talkshow tot stand komt.

Woensdag is er weer een gewone aflevering te zien van het programma van Matthijs van Nieuwkerk.

4 mei 2015, 8:30

Honderden treinen staan vanavond stil

Circa driehonderd treinen staan vanavond om 20.00 uur twee minuten stil voor de Dodenherdenking. Treinen die rond 20.00 uur van een station vertrekken, stellen dat vertrek uit tot na de herdenking, aldus de NS. Treinen die onderweg zijn, worden stilgezet.

Een woordvoerder van de NS zegt dat machinisten en conducteurs de reizigers via de intercom zullen informeren over de twee minuten stilte ter nagedachtenis aan de Nederlandse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en die van alle oorlogen en vredesoperaties nadien.

De politie draagt automobilisten via Twitter op om vanavond om 20.00 uur een parkeerplaats op te zoeken, en vooral niet te stoppen op de vluchtstrook.

4 mei 2015, 8:15

'Holocaust lastig onderwerp voor leraren

Hoe betrek je jongeren bij de Dodenherdenking? Door klassen een van de 3.500 oorlogsmonumenten te adopteren bijvoorbeeld. En hoe moeten we omgaan met gevoeligheden? Lees het hier.

4 mei 2015, 8:10

Sirenes zwijgen op Dodenherdenking

Het luchtalarm zal vandaag, de eerste maandag van mei, niet klinken. Vorige maand verviel het testen van de sirenes ook al. Toen was het Pasen.

Het luchtalarm wordt altijd getest op de eerste maandag van de maand, precies om 12 uur 's middags. Dat gebeurt niet als het een nationale of een religieuze feestdag is. Klinken de sirenes op een ander moment, dan is er iets aan de hand, bijvoorbeeld een ongeluk met chemische stoffen. Omwonenden moeten dan binnen blijven, ramen en deuren dichtdoen en de regionale radio- of tv-zender aanzetten voor meer informatie.

Het is de bedoeling dat de luchtalarmsirenes helemaal verdwijnen, vermoedelijk eind 2017. Het alarm bij rampen wordt vervangen door alarmering via sociale media, NL-alert, radio, websites en sms'jes van de overheid.

4 mei 2015, 8:00

Twee minuten stilte

Vanavond om 20.00 uur worden twee minuten stilte in acht genomen. Bij het Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam vindt de herdenking plaats in aanwezigheid van koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Premier Mark Rutte houdt er een toespraak. Voorafgaand aan de herdenking is er een dienst in De Nieuwe Kerk, waar sinoloog en publicist Ian Buruma de 4 meivoordracht zal houden.

In Rhenen wordt ook stilgestaan bij de Slag om de Grebbeberg 75 jaar geleden. Op de Grebbeberg hield de Nederlandse krijgsmacht in 1940 dagenlang stand toen de oorlog uitbrak.

Foto anp
Foto anp
Foto anp

In 98 procent van de gemeenten vindt een herdenking plaats, bij duizenden monumenten. Om 20.00 uur worden twee minuten stilte in acht genomen.

Bij het Nationaal Monument op de Dam in Amsterdam vindt de herdenking plaats in aanwezigheid van koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Premier Mark Rutte houdt er een toespraak. Voorafgaand aan de herdenking is er een dienst in De Nieuwe Kerk, waar sinoloog en publicist Ian Buruma de 4 meivoordracht zal houden.

In Rhenen wordt ook stilgestaan bij de Slag om de Grebbeberg 75 jaar geleden. Op de Grebbeberg hield de Nederlandse krijgsmacht in 1940 dagenlang stand toen de oorlog uitbrak.

Meer over