1. Ga naar de barbier

Het is de plek waar louter mannen welkom zijn: de barbier. Een oud fenomeen dat sinds een paar jaar in een nieuw jasje is gestoken. Knippen, trimmen, nippen.

Voor een razor faded pompadour coupe of een hot towel shave kan de man weer terecht bij de barbier, de ouderwetse mannenkapper. Hij hanteert zelden een tondeuse, maar werkt met het klassieke open scheermes en een ouderwetse schaar. Een scheerbeurt met zo'n uitklapbaar scheermes kost rond de 30 euro; voor de man met een snel groeiende baard nog best een dure grap. Moest de liefhebber van ambachtelijk scheren en kappen vijf jaar geleden nog goed zoeken, nu zijn er volgens de site barbershops.nl 36 moderne barbierszaken in Nederland, van Amsterdam tot Zierikzee.


Mannelijkheid en de tijd van vóór de uniseks kapper zijn de twee thema's die steeds terugkomen in de verschijning van de moderne barbier. Vrouwen zijn er niet toegestaan, de bebaarde klant drinkt whisky en leest tijdens het wachten de Playboy. Het fenomeen lijkt daarmee toe te spelen op het cliché van 'de echte man'. En dan specifiek die uit de jaren twintig en dertig, met veel pommade in het haar en een stropdas. De barbier zet zich af tegen de in zijn ogen vervrouwelijkte samenleving en het vervrouwelijkte kapperswezen. Hij belichaamt de retroseksueel, als reactie op metroseksuelen als voetballer Cristiano Ronaldo. Een man moet weer echt man zijn, niet zijn haar verven, maar een flinke baard laten staan - en die vervolgens door andere mannen laten bijwerken.


Waar de inrichting van de reguliere kapper per zaak uiteenloopt, vertonen veel van de moderne barbershops opvallend veel gelijkenissen: de getatoeëerde barbiers met grote baarden, de klant in een antieke kappersstoel. V neemt zes cliché geworden kenmerken onder de loep en verklaart ze.


'Authentiek en industrieel'

Antieke kappersstoelen, een grote houten kaptafel met marmeren blad en een kast vol retro haarspul in kleurige blikjes: stap een willekeurige barbier binnen en je treft het allemaal. 'Authentiek en industrieel', noemt Bas Diele van Baard en Haar in Hengelo (open sinds oktober 2013) zijn interieur op zijn website. Boven zijn kappersstoelen hangen oude fabriekslampen en in het trapgat is een set turnringen bevestigd. Op de muur onder het trapgat hangt een foto van arbeiders in een ijzerfabriek. Diele: 'Ik vind die trap lelijk. Toen ik die ringen tegenkwam, dacht ik: die hang ik ervoor. Dat industriële spreekt me aan, het refereert aan Hengelo als metaalstad en het heeft een heel mannelijke uitstraling.'


Ook HaarBarbaar in Amsterdam (sinds november 2012) heeft een inrichting die aan vervlogen tijden doet denken. Eigenaar Nick Eimers: 'Als ik denk aan de barbier, denk ik aan die van vroeger.'


Robert-Jan Rietveld, beter bekend als Bertus , de mede-oprichter van barbershop Schorem in Rotterdam (sinds februari 2011), denkt er hetzelfde over: 'Onbewust denk je toch terug aan de tijd dat je aan de hand van je vader naar de kapper ging.' In zijn zaak is de vloer gemaakt van 120 jaar oude tegels, de oudste spiegel dateert uit 1890. 'We proberen herinneringen op te roepen naar de tijd dat er nog om kwaliteit werd gegeven.'


Zwart-witscheermes

Die hang naar vroeger en de nadruk op ambacht komen ook naar voren in veel logo's van barbershops. Neem die van HaarBarbaar in Amsterdam: bovenin een kwast, geflankeerd door twee open scheermessen, met de naam in ouderwetse letters. Ook bij Baard en Haar uit Hengelo zie je een open scheermes, gekruist met een kappersschaar en de naam in vette letters.


Men (and dogs) only

'Sorry ladies, men only. Move along', staat er in handgeschilderde witte letters op het raam van HaarBarbaar. Het predicaat wordt ondersteund door een tekening van een huilend dameshoofd. Bij Schorem zijn honden welkom, al worden ze niet geknipt.


Barbiers propageren de barbershop als de enige vrouwvrije plek in het leven van een man. 'Wij zijn van mening dat iedere man recht heeft op een plek waar hij even man kan zijn', valt te lezen op de website van Schorem. Rietveld: 'Natuurlijk wordt je haar er geknipt, maar de sociale functie is eigenlijk veel belangrijker. Hier kun je even ontsnappen aan de regelmaat van je werk- en thuissituatie.'


Sterke drank, vieze blaadjes

Erotische lectuur en alcohol horen bij de barbier. Eimers: 'Wij schenken geen cola, alleen bier, whisky, water of koffie. Het is een plek voor mannen onder elkaar, daar moet een biertje bij.' Van Schorem: 'Niks is leuker dan samen drinken.' Daarnaast wat naakte dames: bij Schorem hangt de wc vol met playmates en ook in HaarBarbaar zijn 'seksboekies' te vinden. Alles om te benadrukken dat het een mannenplek is. 'Voordat lang haar in de jaren zestig in de mode was, gingen alle mannen naar de barbier. Dat deed je met je vader, je moeder bleef thuis.'


Jasje, dasje, tatoeage

Het uiterlijk van de barbier is in de ogen van de moderne mens vaak een combinatie van tegenstellingen. Onder een driedelig pak, inclusief das of vlinderstrik, gaan armen vol tatoeages schuil. Rietveld heeft zelfs een klein open scheermes op zijn wang staan.


Alle werknemers van de Rotterdamse zaak kregen onlangs als cadeau voor het harde werken een tattoo, valt te zien op de Facebookpagina. 'We hebben tatoeages omdat we trots zijn op ons ambacht. De meeste barbiers hebben tattoos die te maken hebben met hun vak, zoals barberpoles en scheermessen', aldus Rietveld. Ze refereren hiermee aan hun middeleeuwse voorgangers: ruige types die niet alleen schoren en knipten, maar ook tanden trokken en aderlatingen deden. Volgens Eimers van HaarBarbaar is de barbier ook een gentleman. 'We leggen onze klanten op een keurige manier in de watten.' Strak in het pak staan ze bij de kappersstoel.


Gezichtsbeharing

Natuurlijk, een barbier is ook gewoon een mannenkapper, maar gezichtsbeharing krijgt nergens zo'n prominente rol. Rietveld: 'Wij hebben een baard en een snor, omdat de behandeling van hoofd- en gezichtshaar ons verkoopproduct zijn.'


Een vrouw kan haar haar kort knippen, ze kan een broek aantrekken, maar een baard groeien gaat - een paar uitzonderingen daargelaten - echt niet. De biologie leert dat testosteron en haargroei gerelateerd zijn: hoe meer mannelijke hormonen, hoe groter de baard. Daarom koesteren barbiers de baard: het is het ultieme teken van mannelijkheid. En dan het liefst nog een forse, perfect getrimde krulsnor erboven.


Clichétaal C - Muziek


Vuig, gruizig, volwassen geworden, back to basic, met een randje, het experiment zoeken, oerdegelijk, rockchick, onontkoombaar, industrieel, een symmetrische plaat, bak herrie, sferisch, rauw, morsig, dampend, iets wat je niet meer loslaat, pareltje, juweeltje, vertelkunst, gitaarmuur, wat een strot, urgent, mist urgentie, vernieuwende sound, hervonden spelplezier, geeft pas na meerdere draaibeurten zijn geheimen prijs, vocalisten (in plaats van zangers), gierende gitaarsolo's, tussendoortje (voor een soloproject van een bandlid), de vlam sloeg in de pan, dat ging erin als spreekwoordelijke koek, om door een ringetje te halen, loepzuiver, charismatisch, enigmatisch, registers bespelen/opentrekken, voor de liefhebber.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.