3Decor- bouwers

Heb je maandenlang aan een digitaal filmdecor gewerkt, vullen plots drie kolossale robots op de voorgrond het beeld. Drie succesvolle Nederlandse special-effectmakers over hun monnikenwerk in Hollywood.

James Cameron was nogal specifiek in zijn boomeisen. Een heel woud zien we, in de openingscène van Avatar, waarin de 3D-camera door een buitenaardse jungle suist. Elke boom en elke schaduw van die boom moest vooraf officieel worden goedgekeurd door de filmer. Monnikenwerk is het: een bestaan als achtergrond- of omgevingontwerper in dienst van een van de Hollywoodstudio's. Aan grote producties wordt rustig een jaar lang digitaal geschaafd door honderden aan computers gekluisterde medewerkers.


'Zien jullie deze achtergrond?', vraagt digitale filmschilder Jorik Dozy (25) aan een met jonge ontwerpers gevulde Amsterdamse Stadsschouwburg, terwijl achter hem wolkenkrabbers op het doek verschijnen. 'Maandenlang aan gewerkt. En dan doen ze dit.' Plop: hij klikt door naar het uiteindelijke filmbeeld uit de blockbuster Transformers: Dark of the Moon (2011). Nu staan plots drie kolossale robots op de voorgrond en is nauwelijks nog iets te zien van de gedetailleerde gebouwen erachter. 'Zo gaat dat nu eenmaal.'


Soms zijn het robots die in Dozy's werk rondbanjeren, soms ook Tom Cruise of Johnny Depp. Acteurs die een groot deel van hun tijd acteren voor een groen scherm, waar later een omgeving op verschijnt. Dozy, geboren in Amstelveen en op zijn 20ste afgereisd naar Los Angeles, werkt sinds enkele jaren bij Industrial Light & Magic (ILM). De in 1975 opgerichte visual effectsstudio van George Lucas (Star Wars), die zijn bedrijf onlangs verkocht aan Disney.


Dozy's cv telt spektakelfilms als Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides (2011), Mission: Impossible - Ghost Protocol (2011) en The Avengers (2012). 'Digital matte painter', luidt zijn functie op de aftiteling. Haal dat digital weg en het is een van de oudste functies uit de filmindustrie: geschilderde omgevingen, op doek of glas, werden in de vroegste films al gebruikt om bestaande en niet bestaande werelden te creëren en zo kosten te besparen.


'Voor mij begon het allemaal met Lord of the Rings', zegt Dozy. 'Toen ik die in de bioscoop zag, wist ik wat ik wilde. Achtergronden tekenen.' Na een hbo-opleiding art direction kwam hij door de selectie van de Gnomon School of Visual Effects, een hoog aangeschreven en peperduur opleidingsinstituut in Los Angeles. 'Je krijgt 's avonds les van docenten die overdag zelf aan de nieuwste films werken, zoiets bestaat niet in Nederland. Het is intens: zes à zeven lange dagen per week. Je ziet zo nu en dan studenten in de gang instorten en in huilen uitbarsten. Meer dan de helft van de studenten wordt al tijdens de opleiding aangenomen door een studio. Je moet zowel technisch zijn als artistiek, ze willen het hele pakket.'


Hij is deze week een van de gastsprekers op het Playgrounds Digital Arts Festival, dat zowel Amsterdam als Tilburg aandoet en bedoeld is voor vakgenoten en studenten. Veel Nederlandse virtueel ontwerpers werken er nog niet in Hollywood. 'Bij ILM werkt naast mij nog één Nederlander, maar die heeft een zeer gespecialiseerde, technische functie. Als buitenlander kom je niet zo makkelijk binnen.' Met George Lucas, die na de verkoop aanblijft als adviseur, heeft Dozy geen direct contact. 'Soms spreekt hij een afdeling van het bedrijf toe, en ik ben hem een keer per ongeluk bijna omver gelopen.'


Momenteel is Dozy uitgezonden naar de ILM-studiodependance in Singapore, waar binnenkort een hypermoderne nieuwe studio wordt betrokken. Het gebouw oogt als een glazen variant op een van de woestijnplaneetvoertuigen uit de eerste Star Wars-film. 'Voor het werk zelf maakt het niks uit waar je zit. Het is een soort 24-uurs machine: als wij stoppen, gaat het werk ergens verderop op de aardbol verder.'


Momenteel werkt hij aan Pacific Rim, een rond de 200 miljoen dollar gebudgetteerde sciencefictionfilm van Guillermo del Toro (Pan's Labyrinth). Naar verluidt een soort hommage aan de Japanse monsterfilm, maar dan met reusachtige robots en in 3D. Volgende zomer in de bioscoop. 'Ik werk er nu al acht maanden aan, maar ik mag er niks over zeggen.'


Regisseur en virtueel ontwerper Sil van der Woerd (30, Tiel), ook gastspreker op het festival en oud-kamergenoot en medestudent van Dozy in Los Angeles, roemt diens talent als digitaal schilder. 'Subtiel futuristische, vaak wat dromerige landschappen - dat is Jorik.' Ze werkten al vaak samen, onder meer aan het op het Playgrounds festival gepresenteerde filmpje Requiem, waarin Rutger Hauer over een drooggevallen zeebodem wandelt en gezelschap krijgt van een zwevende walvis.


Justin van der Lek (30, Utrecht), sinds zes jaar werkzaam voor de mede door James Cameron opgerichte ontwerpstudio Digital Domain, is speciaal naar Nederland afgereisd om een voordracht te geven over zijn werk voor Amerikaanse speelfilms. 'Environments lead' heet zijn functie, of 'environments supervisor'. 'Ik bouw met mijn team een fotorealistische omgeving in 3D. Voor Real Steel bijvoorbeeld, een film over robotboksen, ontwierpen we digitale stadions, inclusief publiek en skyboxen.' Zijn virtuele stadionontwerp werd vervolgens in aangepaste vorm gerecycled voor de geflopte Tom Cruise-musical Rock of Ages. 'Ook musicals kunnen tegenwoordig bomvol effecten zitten.'


Momenteel werkt hij aan Iron Man 3, een van de duurste blockbusters in de maak. In Hollywood wordt al veel over de film gespeculeerd, alleen al omdat die - als eerste in een reeks - een Chinese co-productie is. 'Iron Man vliegt veel, dus ik ben nu vooral druk met lucht. Onze deadline is mei en dat wordt echt kielekiele. Robert Downey jr. (Iron Man) heeft een ongelukje gehad op de set, waardoor de schema's werden omgegooid.' (Hij ging door zijn enkel, red.).


Van der Lek volgde enkele cursussen aan Gnonom-school in Los Angeles. 'Goeie leraren, maar ook schandalig duur. Zo'n 50 duizend dollar (39 duizend euro) per jaar, als het inmiddels niet meer is. Destijds had je geen keuze, inmiddels zijn er ook goede opleidingsinstituten in Londen.'


Hij heeft geregeld te maken met regisseurs die halverwege de opnamen plots veelomvattende wijzigingen willen doorvoeren. 'Dan was Iron Man rood, zeg maar, en moet hij met terugwerkende kracht geel zijn. Bij The Avengers besloot men dat sommige personages onvoldoende onderscheidend waren. Dus moesten ringen en halsbanden worden toegevoegd, terwijl de helft van het materiaal al was gedraaid. Dat betekent veel extra werk, maar het kan. Dus gebeurt het.'


Digital Domain, dat in de jaren negentig de digitale effecten verzorgde voor zeer invloedrijke films met vernieuwende effecten als The Abyss en Terminator 2, raakte onlangs in financiële problemen en werd opgekocht door Chinese en Indiase financiers. 'In Hollywood zijn mensen bang dat straks al het werk naar India en China gaat.'


Ook het hologram (of beter: de projectie) van rapper Tupac, die afgelopen zomer het wereldnieuws haalde met zijn eerste optreden sinds zijn gewelddadige dood in 1997, komt uit de koker van het bedrijf waar Van der Lek werkt. 'Ik zag ineens Snoop Dogg en Dr. Dre bij mij op kantoor rondlopen - dat viel op. Na het eerste optreden zijn we benaderd door de rechthebbenden van Elvis: of we ook van hem een digitale versie kunnen maken. Een beetje luguber is het wel, maar als mensen straks weer van zijn concerten kunnen genieten, is dat toch wel bijzonder.'


Digitaal kan inmiddels bijna alles, stelt Van der Lek. 'Op wat we in het vak de heilige graal noemen na: een niet van echt te onderscheiden digitaal mens. Je ziet en voelt nog altijd een verschil. Bij Digital Domain hebben we het geprobeerd met The Curious Case of Benjamin Button (Brad Pitt begint als bejaarde en eindigt als baby, bekroond met een Oscar voor beste visuele effecten, red.). Dat was een stap vooruit, maar we zijn er nog niet.'


Playgrounds Digital Arts Festival, 22 en 23/11 in poppodium 013, Tilburg.


Extra: Twee dagen: alles digitaal

Het Playgrounds Festival presenteert jaarlijks het beste en nieuwste op het gebied van visuele effecten en animatie, en nodigt de medewerkers van studio's van over de hele wereld uit om over hun werk te vertellen. Naast digitale effecten is er ook digitale muziek, zoals van het Duitse dj-project Zombie Nation. David Wilson, die videoclips maakt voor onder anderen de Engelse indieband The Maccabees, geeft een videoworkshop.


Playgroundsfestival.nl


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden