30 november 1919: Amerikaanse kwebbel in het Britse Lagerhuis

Lady Astor (1879–1964) was Amerikaanse, en de eerste gekozen vrouw die in de Britse politiek haar zetel bezette. Ze werd beroemd om tal van controverses.

De frêle 84-jarige mocht tal van genodigden meenemen. Redevoeringen houdt de kruideniersdochter niet meer nu ze licht dementerend is; maar het werd een feestelijke reünie.

Intussen staat een jongere politica in de schijnwerpers, die al is aangeduid als machtigste Britse vrouw sinds Thatcher: Catherine Ashton (53), die de externe betrekkingen van de EU gaat doen.

‘Cathy’ is, net als Thatcher, barones – ze werd in de adelstand verheven nadat Tony Blair haar in het Hogerhuis parachuteerde. Haar kwaliteiten worden door insiders geroemd, maar de belangrijkste kritiek is dat Ashton nooit campagne heeft hoeven voeren om een positie te verwerven. Ashton werd altijd gevraagd, nooit democratisch gekozen.

Dat is heel wat anders dan de eerste twee vrouwen die bijna een eeuw geleden een plek veroverden in de Britse politiek. Ook die hadden fraaie titels, in dit geval door hun huwelijken. Maar strijd leverden zij wel degelijk, zij het op uiteenlopende manieren.

De eerste was de kunstenares Constance Gore-Booth (1868–1927), telg uit een geslacht van verlichte Anglo-Ierse landeigenaren, die zich bekommerden om het arme Ierse werkvolk. Ierland hoorde nog bij het Verenigd Koninkrijk.

In Parijs ontmoette ze haar man en werd ze gravin Markiewicz. Terug in Dublin raakte ze gecharmeerd van het idee van Ierse onafhankelijkheid. Markiewicz was zo fanatiek dat ze in 1909 een paramilitaire organisatie oprichtte die jongens leerde schieten. Eerder had ze haar zus in Engeland geholpen met een campagne voor vrouwenkiesrecht, door te voorkomen dat Churchill – die de vrouwen dwarszat – een parlementszetel zou krijgen.

In Ierland rees haar ster snel door de Paasopstand van 1916. De gravin werd ter dood veroordeeld, maar kreeg uiteindelijk gratie. Haar roem was zodanig dat ze twee jaar later, in een kiesdistrict in Dublin, een parlementszetel veroverde in het Britse Lagerhuis.

Conform de lijn van haar partij Sinn Fein, die de Engelsen verachtte, bezette ze de zetel echter niet. Later kwam ze in de eerste Ierse regering en werd ze Europa’s eerste vrouwelijke minister.

De eerste gekozen vrouw die haar zetel wél bezette was evenmin Brits. Lady Astor (1879–1964) was Amerikaanse. Als Nancy Langhorne emigreerde ze begin vorige eeuw naar Engeland.

Ze trouwde met Waldorf Astor, een rijke Amerikaanse expat. Hij werd assistent van zijn vriend Lloyd George, de premier, en zat in het Lagerhuis. Lady Astor was wellicht nooit in de politiek gegaan als haar man niet naar het Hogerhuis was geroepen. Nancy, een kwebbel die het met haar humor goed deed in de high society, besloot zich in 1919 verkiesbaar te stellen voor zijn vacante zetel.

Anders dan Markiewicz, die haar Amerikaanse tijdgenote maar een verwend nest vond, werd Astor niet gehinderd door veel kennis of idealen. Ze had evenmin banden met vrouwenbewegingen. In haar nadeel werkte dat ze een alcoholverbod propageerde. Toch lukte het haar kiezers te overtuigen, dankzij haar scherpe tong en een riant budget.

In het Lagerhuis, waar ze tot 1945 bleef, wordt ze niet herinnerd om grootse politieke daden. Wel is ze beroemd om tal van controverses. Zo zou ze de nazisympathieën hebben gehad, en was ze weinig subtiel. Eens betoonde ze zich openlijk verheugd toen een opponent overleed. De kritiek pareerde ze met: ‘Ik kom uit Virginia, wij schieten om te doden.’

Het smeuïgst zijn de woordenwisselingen die ze met Churchill zou hebben gehad. Ze zou hem hebben toegevoegd dat ze zijn thee zou vergiftigen als hij haar echtgenoot was. Waarop Churchill zei: ‘Als u mijn vrouw was, zou ik het opdrinken!’

De premier vond vrouwen in het Lagerhuis maar niks; dat was iets als een vrouw die zijn badkamer binnendrong. Astors repliek: ‘U bent niet knap genoeg om daar bang voor te hoeven zijn.’ Omstreden of niet, de oude Thatcher zal vaak hebben genoten van haar verre voorgangster.

Lady Nancy Astor in juni 1945 (AP)Beeld AP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden