30 jaar geleden viel de Berlijnse Muur: waar staan we nu?

Precies dertig jaar geleden viel de Berlijnse Muur. De Volkskrant staat dit weekend uitgebreid stil bij dit jubileum: van een interview met een Nederlander die terugverlangt naar de DDR tot een analyse van de huidige verhoudingen.

November 1989: Oost- en West-Berlijners vieren de val van de Berlijnse muur. Beeld AP

Anno 2019 zijn de verschillen tussen West- en Oost-Duitsland nog altijd niet verdwenen. Sterker nog: ze zijn weer aan de orde van de dag. Correspondent Sterre Lindhout beschrijft hoe dat af te lezen is aan bijvoorbeeld de opkomst van de AfD, de groeiende ongelijkheid tussen west en oost, en wantrouwen en teleurstelling over de beloofde democratie.

Op 9 november 1989 verwachtte niemand dat autoritaire leiders en extreem-rechtse bewegingen in het vroegere Oostblok nu zo populair zouden zijn. De hooggespannen verwachtingen van vrijheid en welvaart zoals die in West-Europa, lijken vervlogen in die dertig jaar, constateert ook Wim Bossema in dit opiniestuk.

Dat de val van de Berlijnse Muur niet automatisch vooruitgang betekende, weet ook historicus Willem Melching. ‘De ineenstorting van de Sovjet-Unie kostte Europa zijn gemeenschappelijke vijand. Het werd koersloos’, schrijft hij.

Ondertussen zijn er veel mensen die tot op zekere hoogte terugverlangen naar de Duitse Democratische Republiek. Margriet Meindertsma (76) is een van de weinige Nederlanders die het toenmalige communistische land (1949-1990) heeft bezocht. Ze is er niet van overtuigd dat het een goed idee was om de DDR op te doeken, direct na de val van de muur. ‘Het ging wel erg snel allemaal. De DDR had beter nog wat langer kunnen blijven bestaan.’

En hoewel de DDR waarschijnlijk nooit meer terugkomt, herleven de spionagepraktijken rondom het beruchte Checkpoint Charlie momenteel wel. De afgelopen maanden hebben Duitse geheim agenten tijdens een undercoveroperatie een omvangrijk netwerk blootgelegd van afpersende grenswachten die bezoekers van de grenspost 4 euro uit de zak kloppen in ruil voor een foto. Het bestuur van deelgemeente Friedrichshain-Kreuzberg greep in: acteurs verkleed als grenswachten moeten de Amerikaanse sector subiet verlaten.

Schrijver Frank Westerman blikt terug op de periode van vóór de val van de muur. Voor zijn nieuwe boek keerde hij terug naar Darp in Drenthe, waar destijds kernbommen in het bos lagen en hij als scholier kennismaakte met de Koude Oorlog. ‘De wereldgeschiedenis heeft het dorp geschampt.’

Een heel ander persoonlijk verhaal is dat van Winfried Freudenberg, het laatste slachtoffer van de Berlijnse muur. In een zelfgemaakte ballon wilde hij naar West-Berlijn vluchten. Het noodlot sloeg toe toen zijn vrouw aarzelde.

Waaraan we te danken hebben dat er een eind kwam aan de tweedeling van Europa en aan het totalitaire communisme in het Oostblok? Geen twijfel mogelijk: rock-’n-roll, schrijft Rob Vreeken in zijn column.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden