3 >(2+1)

En wéér is daar een film (&Me) over een driehoeksverhouding. Wat maakt de relatie tussen drie personen toch zo aantrekkelijk voor filmmakers? En wat leren ze ons over de liefdesdriehoek?

'Haar benen en ogen zijn het mooist', zegt Richard over Edurne tegen Eduard. 'Ik vind jouw ogen ook mooi', kaatst Eduard tegen Richard. In het meest beklijvende beeld van &ME, de tweede speelfilm van Norbert ter Hall (A'dam - E.V.A), liggen ze gedrieën halfnaakt in hetzelfde bed. De Nederlandse verhuizer Richard in het midden, de Duitse Eduard en Spaanse Edurne, collega's bij de EU in Brussel, aan weerszijden.


Ze zijn in de war en zoekende, zoals alle romantische trio's in de filmgeschiedenis dat zijn - naar de liefde en vooral zichzelf. Maar op dat ene specifieke moment lijkt alles te kloppen: de gevoelens van ongeluk en eenzaamheid maken kortstondig plaats voor unieke en onvergetelijke, gedeelde idylle.


In &ME gebeurt dat op moderne, persoonlijke wijze. Waar in het recente Drei (2010) van Tom Tykwer een getrouwd, monogaam heterostel tegelijk verliefd wordt op dezelfde man en hij voor het eerst met een man het bed in duikt, zoekt homo Eduard in &Me juist seks met een vrouw, waarna ze Richard erbij nemen. De driehoeksverhouding in film is een klassieker op zich, maar de wijze waarop de deelnemers zich tot elkaar verhouden, ligt vrijwel altijd anders.


De klassieke variatie, waarin twee mannen om dezelfde vrouw strijden (van Rick die Victor met zijn ex-geliefde Ilsa tegen het lijft loopt in Casablanca tot Harry en Ron die in Harry Potter rond Hermelien fladderen), telt wat dat betreft niet helemaal mee, omdat het drietal niet de intentie heeft om gelijkwaardig te zijn. Hetzelfde geldt voor de getrouwde man en zijn geheime (jongere) minnares; het onderlinge spanningsveld ligt anders. Daar gaat het om strijd of dubbellevens, niet om een zoektocht naar de ideale balans met de andere twee.


Fransman François Truffaut, verantwoordelijk voor de driehoeks-klassieker Jules et Jim (1962), wilde het bewust anders doen. Het werd de filmkijker tot dan toe te eenvoudig gemaakt als het gaat om driehoeksverhoudingen, vond hij. 'Wanneer twee mannen in een film van dezelfde vrouw houden, is de ene man aardig en sympathiek, iemand om je mee te identificeren, en de ander niet', zegt hij in een interview op de Criterion-dvd van Jules et Jim.


Drie vriendelijke mensen in een onderlinge liefdesrelatie, zonder dat daarbij geforceerd naar een monogame oplossing moet worden gezocht, zoiets was nog nooit gedaan. Truffaut besloot tot een verfilming van het boek van Henri-Pierre Roché, waarin de inmiddels wereldberoemde driehoeksverhouding werd beschreven. De voortdurend veranderende positie waarin de personages zich ten opzichte van elkaar bevinden, fascineerde hem mateloos: 'De personages worden gaandeweg door de situatie gedwongen om hun eigen moraal bij te stellen. Er is geen van bovenaf opgelegde uitkomst.'


De reden waarom filmmakers driehoeksverhoudingen zo graag inzetten, ligt voor de hand: het is in essentie heel erg spannend. Los van de praktische uitvoerbaarheid, iets waarover het na afloop altijd fijn discussiëren is, zorgt een polygame liefdesrelatie voor meer opwinding dan kijken naar een monogaam stel. Two is company, three's a crowd; de kans dat het uit de hand loopt, is groter en dat zorgt weer voor interessanter drama.


Bovendien gaat het bij de driehoeksverhouding in de cinema vaak om een fantasie - een moment waarop het drietal min of meer toevallig op de juiste plaats en juiste tijd bij elkaar belandt. Neem het sterk onderschatte Amerikaanse Threesome (1994), waarin studenten en kamergenoten Eddy en Stuart door een foutje van de universiteit per ongeluk het meisje Alex (verwarrende naam voor een meisje immers) als derde kamergenoot in huis krijgen.


Alex (Lara Flynn Boyle) valt voor de onhandige en verlegen nerd Eddy (Josh Charles), terwijl de knappe Stuart (Stephen Baldwin) verliefd wordt op Alex. Eddy is zich niet echt bewust van Alex' avances en is op zijn beurt verliefd op Stuart. Het onderlinge spel bereikt een hoogtepunt wanneer het trio op hetzelfde moment het bed induikt, maar daar gaat het ook direct mis: seks drijft ze uit elkaar en wanneer het semester na enkele weken voorbij is, komt ook de vriendschap tot een eind.


Wat rest, is een mooie herinnering, zegt de voice-over tijdens de slotscène. Het was als een onorthodoxe vakantieliefde, waarna ze uiteindelijk toch maar kiezen voor monogame relaties. Zoals het hoort, impliceert de film daarmee eigenlijk - de klassieke orde hersteld.


Een opvallende scène in Threesome is het moment waarop Eddy, een filmstudent, de relatie met zijn kamergenoten vergelijkt met die uit Jules et Jim. Begrijpelijk dat hij daar op dat moment aan denkt, maar opvallend omdat beide heren in Truffauts film (Oskar Werner en Henri Serre) het bed niet met elkaar delen - dat was destijds hoogstwaarschijnlijk een stap te ver. Ze worden afwisselend begeerd door Catherine (de onvergetelijke Jeanne Moreau, rolmodel voor vrijgevochten vrouwen in de jaren zestig), terwijl het hun onderlinge vriendschap nooit in de weg staat, zelfs niet wanneer ze tijdens de Eerste Wereldoorlog op het strijdtoneel letterlijk tegenover elkaar komen te staan.


Jules en Jim zijn volledig bereid tot delen en kennen hun plek wanneer Catherine voor de ander kiest. 'De mens is nooit langer dan heel even verliefd op dezelfde persoon', klinkt haar jarenzestigadagium. Er klinkt weliswaar geen opvatting over goed of kwaad in door; de moraal van de tijd is er des te beter in te herkennen.


Hetzelfde geldt voor de liefdesdriehoek in &ME, gebaseerd op de roman Fremdkörper (1991) van Oscar van den Boogaard. Wat er tussen Eduard, Edurne en Richard gebeurt, kent daarin een volkomen vanzelfsprekend verloop. Het heeft niets te maken met wild hedonisme, maar alles met het zoeken naar wederzijds begrip en vertrouwen. Het zijn dolende zielen, bij elkaar in een stad - Brussel - waar niemand elkaar verstaat. Toch voelen de eerste stappen van hun verhouding geen moment gek of onwennig.


Dat ook dit drietal voor de aftiteling uit elkaar gaat, benadrukt waarschijnlijk opnieuw het hoge fantasiegehalte van de driehoeksverhouding. Mannen die op mannen vallen kunnen daarin voor vrouwen kiezen, mannen die op vrouwen vallen voor mannen, maar gekozen, écht gekozen, voor de liefdesdriehoek wordt er nooit. De driehoek in &ME is een middel, geen doel. Volgens regisseur Ter Hall is 'hun poging om tegen de klippen op van elkaar te houden' desondanks de moeite waard. In De Filmkrant zegt hij: 'Ze hadden elkaar nodig om een stap voorwaarts te kunnen zetten.'


EXTRA


Regisseur Andrew Fleming durfde het in Threesome (1994) niet aan de intiemste scènes tussen Stuart (Stephen Baldwin) en Eddy (Josh Charles) aan het grote publiek te laten zien. Een zoenscène van de twee mannen terwijl ze in bed liggen met hun huisgenote Alex en een vrijscène die volgt als zij de kamer heeft verlaten, haalde de definitieve versie van de film niet. Dat vertelde Baldwin bij het verschijnen van de film aan filmjournalisten.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden