Vijf redenen Langst zittende Japanse premier ooit

2884 dagen aan de macht: de Japanse premier Shinzo Abe blijft, bij gebrek aan beter

De Japanse premier Abe (65) is vanaf woensdag de langst zittende Japanse premier ooit. Wat is zijn geheim? En wat gaat er niet zo goed?

Premier Shinzo Abe poseert met de populaire groep Momoiro Clover Z. Beeld Getty Images

1. Geslepen politicus

Abe werd in 2006 de jongste naoorlogse premier van Japan, maar trad een jaar later abrupt af nadat zijn populariteitscijfers waren gekelderd. In 2012 maakte hij een glorieuze comeback door opnieuw het leiderschap van de Liberaal-Democratische Partij (LDP) te veroveren. Sindsdien verloor hij geen enkele verkiezing meer, mede omdat hij slim gebruik maakte van het recht tussentijdse verkiezingen uit te schrijven.

In 2017 leek Abe in het nauw te komen door twee slepende corruptiezaken waar zijn naam wel erg vaak opdook. Ook leed zijn partij dat jaar een smadelijke nederlaag bij de gemeenteraadsverkiezingen in Tokio. Abe’s waarderingscijfers kelderden en de oppositie rook bloed. Totdat die zomer de Noord-Korea-crisis losbarstte, waarbij de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en de Amerikaanse president Trump elkaar publiekelijk voor rotte vis uitmaakten. Abe schreef met een beroep op de dreiging van Pyongyang verkiezingen uit en noemde deze ‘bepalend voor de toekomst van Japan’. Hij won de stembusgang met glans en concludeerde dat ‘kiezers een solide politieke basis willen’. De Asahi Shimbun, de tweede krant van het land, had een andere lezing. ‘Dit was het perfecte moment de onvoorbereide oppositie te overvallen en te voorkomen dat hij aangepakt zou worden over de schandalen.’

2. Geen concurrenten

Normaal gesproken wisselt Japan sneller van premier dan een kleuter uit zijn kleren groeit, maar Abe is nu al jarenlang een stabiele factor. De 65-jarige kleinzoon van oud-premier Nobusuke Kishi (van 1957-60) is woensdag 2884 dagen aan de macht, één dag meer dan Taro Katsura die aan het begin van de 20e eeuw het oude record vestigde. Volgens hoogleraar  constitutioneel recht Yasuo Hasebe profiteert Abe van het feit dat binnen zijn LDP geen enkele concurrentie lijkt te bestaan voor het leiderschap. ‘Parlementariërs van de coalitie lijken zich te hebben neergelegd bij zijn leiderschap.’

Volgens de Amerikaanse hoogleraar geschiedenis en Japan-expert Alexis Dudden is Abe’s positie al zo lang onbedreigd omdat zijn economische beleid met name goed is voor de economische elite van Japan. ‘Ze zijn bereid Abe’s tekortkomingen en zijn conservatieve plannen te gedogen zolang ze op economisch terrein aan hun trekken komen.’

Hasebe wijst er ook op dat de Japanse regering sinds 2014 de benoeming van hoge ambtenaren kan vetoën. Die macht heeft ‘een beangstigend effect’ gehad op ambtenaren, aldus Hasebe, waardoor fouten van de regering of gevallen van vriendjespolitiek minder snel komen bovendrijven.

3. Gebrek aan alternatief

Abe’s LDP is sinds haar oprichting in 1955 nagenoeg continu aan de macht geweest in Japan. Alleen in de periodes 1993-1994 en 2009-2012 wist een andere politieke partij de regering te vormen. De LDP profiteert van het districtenstelsel, waarbij alleen de winnaar in een kiesdistrict een zetel krijgt in het parlement. In veel districten heeft de partij een grote en trouwe aanhang. Daarnaast hebben dunbevolkte rurale districten, waar de partij populair is, evenveel macht als dichtbevolkte, stedelijke districten. ‘Het huidige electorale systeem werkt in het voordeel van de regeringscoalitie’, aldus hoogleraar Hasebe. Ook de lage opkomst (zo rond de 50 procent) en de hopeloze verdeeldheid onder de oppositiepartijen spelen mee. ‘De coalitie werkt goed samen, terwijl de oppositiepartijen allemaal afzonderlijk campagne voeren.’

Abe in 2006, het jaar waarin hij voor het eerst premier van Japan werd, en voorzitter van de LDP. Beeld Gamma-Rapho via Getty Images

4. Meer aandacht voor veiligheid

Vanaf zijn aantreden heeft Abe erop gehamerd dat Japan moet investeren in zijn veiligheid en defensie, niet alleen als antwoord op de dreiging uit Noord-Korea, maar ook om grootmacht China bij te houden. In 2017 voerde hij een succesvolle verkiezingscampagne met de slogan: ‘Bescherm dit land’. Die boodschap gaat er bij de Japanse kiezers, die doorgaans stabiliteit belangrijk vinden, in als koek.

Abe voegde de daad bij het woord. Hij verhoogde het defensiebudget naar een recordbedrag van omgerekend 35 miljard euro en in 2015 loodste hij ondanks straatprotesten een wet door het parlement waarmee Japan bondgenoten militair mag bijstaan met een beroep op ‘collectieve zelfverdediging’ – een handige interpretatie van de pacifistische grondwet. Het wijzigen van de grondwet, door er formeel in op te nemen dat Japan over een leger beschikt, moet de kroon op zijn werk worden.

Dudden hecht meer belang aan de controversiële geheimhoudingswet uit 2013, die overheidsfunctionarissen het recht geeft op eigen gezag zaken geheim te verklaren. Volgens Abe is de wet bedoeld voor spionnen, maar het geeft de overheid ook de macht om iedereen op te pakken die vertrouwelijke informatie publiceert, zoals klokkenluiders en journalisten. ‘De gevolgen van deze wet kunnen heel groot zijn’, aldus Dudden. ‘Zijn onderzoekers die materiaal hebben dat door de overheid als staatsgeheim wordt aangeduid, straks schuldig omdat ze de waarheid kennen?’

5. Abe’s achilleshiel: de economie

Bij zijn aantreden beloofde Abe doortastende maatregelen tegen de sinds begin jaren negentig haperende Japanse economie. Deze ‘Abenomics’ – veel geld in de economie pompen, een soepel monetair beleid en structurele hervormingen – is echter geen onverdeeld succes. Weliswaar noteert de Japanse beurs inmiddels de hoogste koers in 27 jaar en groeide de economie de afgelopen jaren weer gestaag, het effect lijkt van korte duur te zijn. Dit kwartaal krimpt de economie weer, en een recessie dreigt.

Een groot probleem is dat de Japanse Centrale Bank nog maar weinig instrumenten heeft om effectief in te grijpen. Tussen 2013 en 2016 kocht de bank volop staatsobligaties van het eigen land op met het doel de inflatie aan te wakkeren tot minimaal 2 procent. Momenteel ligt de inflatie evenwel op een schamele 0,3 procent.

Daarnaast kampt Japan mede als gevolg van een snel vergrijzende en krimpende bevolking met onderbezetting op de arbeidsmarkt. Abe rekende weliswaar af met een taboe door toekomstige buitenlandse arbeidskrachten een verblijfsvergunning in het vooruitzicht te stellen, maar het loopt nog niet storm.

Opmerkelijk is ook dat ondanks het arbeidstekort de lonen de afgelopen jaren bevroren bleven. ‘Onder Abe worden de rijken rijker en zie je stagnatie onder de middeninkomens’, concludeert Dudden. ‘Abenomics is een fiasco voor de middenklasse.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden