26 september 1960: Kennedy zag er veel beter uit dan Nixon

Tijdens de verkiezingscampagne definieerde Richard Nixon de kern van zijn probleem. ‘Ik heb hem nog nooit zo fit gezien’, schreef de Republikeinse presidentskandidaat over zijn opponent John F. Kennedy, naar aanleiding van het eerste televisiedebat op 26 september 1960.

De Democraat Kennedy zou dat jaar in november de stembusstrijd winnen. Ondanks zijn onervarenheid en katholieke geloof werd hij de 35ste president van de VS, totdat hij in 1963 werd doodgeschoten. Nixon zou pas in 1968 aan de beurt zijn.

In het najaar van 1960 veranderde de Amerikaanse politiek wezenlijk door de komst van de rechtstreekse televisie. Er werden vier debatten uitgezonden, in zwartwit. Zeventig miljoen kijkers gingen er voor zitten om de kandidaten te horen én zien terwijl drie bekende tv-journalisten hen ondervroegen. De beelden van het eerste debat maakten op velen een onuitwisbare indruk. Ook zonder kleur was het contrast tussen de kandidaten duidelijk.

Nixon (47) was al vier jaar de vicepresident onder Eisenhower. Hij had in augustus een knieoperatie ondergaan en was net hersteld van een griep. Hij zag er moe, mager en bleekjes uit. Dat effect werd verstrekt doordat hij make-up weigerde – een inschattingsfout die geen kandidaat sindsdien nog maakte. Zijn gezicht leek ongeschoren door de ‘five o’clock shade’, zijn overhemd zat niet goed, en zijn grijze pak kwam slecht over. Nixon oogde niet op zijn gemak.

De aantrekkelijke senator Kennedy (43) was net terug van een campagnetrip in Californië. Hij oogde veel jonger, en zag er in zijn donkere pak uitgerust en gebruind uit. Zijn informele stijl van praten en bewegen bleek bij de geboorte van het tv-tijdperk in de politiek een zegen: hij was – anders dan Nixon – ‘telegeniek’.

Dat eerste debat over binnenlandse kwesties werd gevolgd door drie internationaal georiënteerde debatten, onder meer over China en Cuba. Het waren inhoudelijk, serieuze discussies. De heren waren aan elkaar gewaagd, maar voor tv-kijkers was ‘JFK’ de afgetekende winnaar. Radio-luisteraars konden daartegen geen duidelijke winnaar aanwijzen na de eerste ontmoeting.

Een cruciaal verschil, bleek na de verkiezingen. De helft van de kiezers zei dat de tv-debatten hun keuze hadden beïnvloed. Voor 7 procent waren ze zelfs beslissend. In kiesmannen was de zege voor Kennedy duidelijk, maar niet in algemene stemmen. Kennedy won met het minieme verschil van 100 duizend stemmen op 68 miljoen kiezers. Had Nixon een betere indruk gemaakt op de tv, dan had hij kunnen zegevieren.

Ondanks geruchten en berichten over fraude en corruptie besloot Nixon om Kennedy onmiddellijk te feliciteren. Hertellingen en juridische procedures hadden hem alsnog het presidentschap kunnen opleveren, zoals in 2000 gebeurde in de slopende strijd tussen Al Gore en George W. Bush. Maar Nixon vreesde een grondwettelijke crisis en toonde zich een heer, zoals hij eerder had geweigerd om Kennedy’s katholicisme in het spel te brengen.

De verkiezingen van 1960 waren een keerpunt. Na Kennedy’s aantreden volgden de tumultueuze jaren zestig, met de moorden op JFK, Martin Luther King, en Bobby Kennedy. De hoofdrol van de televisie in de politiek is sindsdien niet meer weg te denken. De Washingtonse cultuur is er één van imago en soundbites.

Kennedy won niet alleen dankzij zijn knappe voorkomen. Hij en Nixon waren beiden scherpe en bevlogen debaters. En bij de opening van het eerste debat deed JFK een uitspraak, die – voor Republikeinen nog meer dan Democraten – nog steeds als een Gouden Regel van Washington kan worden beschouwd.

‘Ik geloof niet in een grote overheid’, zei hij. ‘Maar ik geloof in effectief overheidsoptreden.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden