24-uurszender

3FM-dj Sander Lantinga - overal de leukste - denderde door het leven. Totdat hij even langs huis ging en daar twee maanden bleef. Paniek. Het gaat weer goed, sterker: vrijdag is het groot feest bij de Coen & Sander Show.

Het interview is eigenlijk al afgelopen, maar aan het eind van het gesprek gaat het opnameapparaatje toch weer aan - nog één vraag. Nadat het knopje is ingedrukt, schraapt Sander Lantinga zijn keel en zegt: 'Zo. Dat was lekker, hè?'


De 37-jarige radio- en televisiepresentator is gevat, schaamteloos en ja, soms een beetje plat. Een gangmaker die bij binnenkomst verwachtingsvol wordt aangestaard: doe eens wat leuks, zeg eens wat geks - en dat dan ook doet.


Een extraverte radiomaker die komende vrijdag met zijn ingetogener radiopartner Coen Swijnenberg in de Heineken Music Hall het Coen und Sander Fest zal geven, in lederhose uiteraard. De 3.500 kaarten voor het feest met worst en bier ter ere van de zevende verjaardag van De Coen en Sander Show waren binnen zes uur uitverkocht. Het radioprogramma, elke werkdag tussen vier en zeven, maakt van 3FM al jaren een van de best beluisterde zenders in de middag.


Een gastheer die, zoals nu, een groot glas wijn veel te vol schenkt en zegt: 'Sorry, ook dit doe ik overmatig.' Zelf drinkt hij alcoholvrijbier, een teken dat het misschien niet allemaal lang leve de lol is. Niet meer althans.


Het begon vorig jaar, ergens in april. Hij was bij een vriend om te gamen. Ze moesten wat aansluiten, hij zat voorover gebogen over de draden en snoeren. Bij het opstaan voelde hij zich licht in zijn hoofd. Te snel opgestaan, dacht hij eerst. Om daarna meteen te denken: óf krijg ik een hartaanval? Er volgden hartkloppingen. Het gevoel flauw te vallen. En de gedachte: ga ik nu dood?


Hij kreeg vaker last van paniekaanvallen. Het dieptepunt waren de opnamen van De zomer voorbij, het TROS-programma waarin Jan Smit en zijn Volendamse getrouwen twee weken door Zuid-Frankrijk trokken. Nick en Simon waren verhinderd, Swijnenberg en Lantinga vervingen hen en namen meteen hun radioshow vanuit Zuid-Frankrijk op. Het waren lange dagen, met veel bier, camera's en drukte.


Je vrouw vertelde dat je op een gegeven moment zeven keer per dag bang aan de telefoon hing.

'Ik herkende mezelf niet. En omdat ik vond dat ik mezelf moest zijn - we hadden volmondig ja gezegd op dit programma - ging ik forceren. Ik probeerde niet alleen te zijn, te veel alcohol. Als ik een beetje dronken was, ging het wel weer. Alleen was de volgende dag nog erger door die kater.


'Een middag hadden we een uurtje voor onszelf. Ik ging terug naar mijn hotelkamer. Daar dacht ik voor het eerst na over het afgelopen half jaar. Die paniekaanvallen had ik steeds als incidenten gezien, maar op die hotelkamer zag ik het verband. Wat als dit altijd zo blijft, dacht ik plotseling. Dat maakte me zo bang, dat ik nauwelijks nog kon functioneren. Angst voor de angst.'


Coen Swijnenberg herinnert zich dat je met paniek in de ogen op een speedboot zat en je krampachtig vasthield.

'Ja, dan ga je in zo'n toestand de zee op, terwijl je geen kant op kunt. Ik zat daar als een dood vogeltje. Mensen praten tegen je, maar het mechanisme waarmee je normaliter communiceert, werkt niet. Je bent alleen met jezelf bezig: wat gebeurt er met me? Komt het ooit nog goed? Wat dóé ik hier. Ik wil naar huis, maar ik kan niet naar huis.'


Wat voel je bij zo'n aanval?

'Het begint als een korte schrikreactie, ergens bij het middenrif. Het moment dat je, bijvoorbeeld, denkt dat een glas valt. Of dat je bij thuiskomst een inbreker denkt te horen. Zodra dat niet het geval is, ebt die schrik normaal gesproken weg. Maar deze angst verspreidt zich vervolgens als een olievlek door het lichaam. Je gaat klappertanden en trillen. Je moet om de minuut naar de wc om te plassen. Dat duurt acht of negen uur. Het ergste is dat je hoofd meedoet. Je wordt somber.'


In 2003 werd je in een interview gevraagd naar je grootste angst. Toen antwoordde je: 'De grip op de realiteit verliezen.'

'Vroeger moest ik altijd lachen om de dorpsgekken, maar naarmate ik ouder werd, besefte ik dat het verschrikkelijk is als je niet in de maatschappij kunt meekomen. Als je op een andere frequentie leeft, terwijl je lichamelijk goed bent. Dan ben je echt alleen.'


Na de vlucht vanuit Zuid-Frankrijk zou Lantinga snel langs huis gaan om de koffer neer te zetten en te douchen, er wachtte weer een nieuwe Coen en Sander Show. De tien minuten dat hij thuis zou zijn, werden bijna twee maanden. Het waren weken waarin hij opstond, sportte en vervolgens als een oude man op de bank lag. Hij greep elke therapie aan die er was - weer die overmaat. Lichttherapie, haptonomie, manuele therapie en sacraalmassages. Wat hielp? Toch gewoon praten met de psycholoog.


De gemoedstoestand bleek het resultaat van een leven zonder rem. Een fulltimebaan met De Coen en Sander Show, en daarnaast nog elk weekend op pad voor tv-programma's of shows in het land. Niet weten of het dinsdag of zondag was, de wekker stond altijd. Overal bovendien de leukste, grappigste en gezelligste willen zijn. En bij thuiskomst niet naar bed, maar altijd naar het café. Rust was, kortom, verloren tijd.


Was de drank een probleem?

'Niet echt. Ik ben twee maanden gestopt om te kijken of ik het kon, leven zonder alcohol. Dat bleek eenvoudig. Nu wil ik het speciaal houden: dit weekend gaan we naar Maastricht, dan wil ik wel drinken. Maar de tijd dat ik maandagavond alleen thuiskwam en drie glazen wijn dronk, moet maar voorbij zijn.


'Drinken hoorde bij me, ik had altijd een biertje in mijn handen. Ik kon het ook goed, na vier flessen wijn had ik nog een potje kunnen voetballen. Ik dronk ook vaak drie dagen niet, hoor. Problematisch zou ik het dus niet noemen. Toch ging ik door dat gekke jaar over alles twijfelen: stel dat ik verslaafd ben?'


Je beste vriend zegt dat je op je zestiende hebt besloten elke dag te vieren.

'Daar ligt wel de kiem, ja. Ik had twee opties: aan de ene kant was er het verdriet door de dood van mijn moeder, aan de andere kant de lol. Ja, dan wist ik wel aan welke kant ik wilde staan. Dat voerde ik extreem door, vooral omdat het me ook veel opleverde: ik hoefde niet met het verdriet bezig te zijn én mensen lachten om me, waren graag in mijn gezelschap. Leraren die in de kroeg om je kunnen lachen geven je toch een beter cijfer bij een mondeling. Het werd een manier om in het leven te staan.'


Toen Lantinga 16 was, overleed zijn moeder aan leukemie. Zijn vader kreeg al snel een nieuwe vriendin in een andere stad en bracht daar veel tijd door. Het grootste deel van de week leefde hij als 16-jarige alleen in het ouderlijk huis in Biddinghuizen, zijn broer woonde al in Amsterdam op kamers.


Door die periode, vertellen vrienden, is hij zorgzaam en extreem netjes. Bij aankomst in een vakantiehuisje pakt hij zijn tas meteen uit en legt de kleding op nette stapeltjes in de kast. Vervolgens zoekt hij uit hoe de sprinklerinstallatie in de tuin van het vakantiehuisje werkt. 'Mensen denken altijd dat ik chaotisch ben', zegt hij, 'maar dat is niet zo. Of vind je het hier een puinhoop?'


Zelfs je afstandsbedieningen liggen keurig naast elkaar.

'Ha, dat is onbewust. Maar als we hebben gekookt, maak ik meteen het gasfornuis even schoon. En ik poets, stof en dweil.'


Hoe vaak?

'Nu hebben we een schoonmaakster, dus iets minder vaak. Maar als zij is geweest, loop ik het hele huis na. De dingen die ze verkeerd heeft neergezet, zet ik weer terug. De pepermolen op zijn plaats, alle cd's recht, hup, hup. Tot bij de voordeur. Dan voelt het huis pas echt schoon.'


Hoe deed je dat op je zestiende?

'Een week na de dood van mijn moeder werd ik wakker in een leeg huis. Mijn vader en broer waren al naar hun werk. Dan zal ik de bedden maar opmaken, dacht ik toen. Iemand moest het doen. Later was ik vaak meerdere dagen alleen. Dan kwam ik om half twee uit school, ging ik naar de C1000 en kocht aardappels, sperziebonen uit blik en drie slavinken. Vaak kwam een vriendje eten.'


Neem je het je vader kwalijk dat hij er nauwelijks was?

'Nee. Ik weet niet hoe het is om een vrouw te verliezen na bijna 25 jaar huwelijk. Dat doet wat met mensen. Hij werd eenzaam, was druk met zichzelf. Soms ging hij zomaar wandelen en dan maakte ik me zorgen: waar gaat hij heen? Gaat hij iets geks doen? Hij leefde weer op toen hij zijn vriendin ontmoette. Ik zag haar als zijn redding.'


Hebben jullie eigenlijk veel over het afgelopen jaar gepraat?

'Met mijn vader? Eh. Nou ja. Eh. Niet veel, een beetje.'


Jullie praten überhaupt niet veel.

'Mijn moeder was het cement van het gezin. Na haar dood zijn we alle drie onze eigen weg gegaan. Mijn vader is extravert, zoals ik. Dat betekent dat we liever een grap maken dan we over onze gevoelens praten.


'De afgelopen jaren is het contact veel beter. We bellen soms een minuut, soms wel acht minuten. Maar het is niet zo dat we een glas wijn inschenken en tot drie uur 's nachts praten.'


Toen je vorig jaar niet kon werken, ben je open geweest naar de luisteraars over wat er met je aan de hand was. Waarom?

'Radio is een eerlijk medium. Het is een soort dagboek: jij bepaalt welke platen worden gedraaid en welke verhalen worden verteld. Op de radio vraag ik alles aan iedereen, dan vind ik het chic om zelf ook eerlijk te zijn. Bovendien was het raar dat ik plotseling niet meer te horen was, maar mensen mij mogelijk wel bij de Albert Heijn zouden kunnen zien. De eerste weken heeft Coen het nog gehouden op 'Sander is even vrij', maar al snel dacht ik: laat ik maar eerlijk zijn.


'Het was ook een eerste stap op weg naar herstel. Veel mensen durven deze problemen niet toe te geven aan zichzelf. Als ik het eruit knalde, had ik de eerste hobbel tenminste al genomen.'


Wat voor reacties kreeg je?

'Veel lieve reacties. Een vrouw die mailde dat ze er al jaren last van had en het nu pas haar gezin had durven vertellen. Anderen stuurden rare dingen: 'Joh, het is slechts een kwestie van tijd voordat je er aan onderdoor gaat en zelfmoord pleegt.' Die mails gooide ik maar weg.


'Wat me goed deed was dat onder bijna elke mail stond: 'Het komt goed.' Daar heb ik me aan vastgeklampt, ik kon dat toen best moeilijk geloven. Een jongen stuurde dat hij ook te veel werkte, ook te veel dronk en er toen bij zijn psycholoog achter kwam dat hij altijd te veel van zichzelf eiste. Dat mailtje heb ik bewaard, ik ga hem nog terug mailen.'


Waarom heb je dat nog niet gedaan?

'Ik wil dat pas doen als het helemaal achter de rug is. Het gaat goed, maar soms komt de angst voor de angst even terug. Ik kan het nu gelukkig beter relativeren.


'Het gekke is dat ik vijf jaar geleden nooit ergens bang voor was. Toen dacht ik altijd: als dit het is, heb ik een mooi leven gehad. Maar nu wil ik dat het zo lang mogelijk duurt.'


Zevende verjaardag

Aanstaande vrijdag vieren Coen Swijnenberg en Sander Lantinga de zevende verjaardag van hun radioprogramma. In de uitverkochte Heineken Music Hall zullen The Opposites, Kensington, De Kraaien, George Baker en Nick & Simon optreden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden