24 uur open

Wat overdag gezellig is, kan 's nachts eng zijn. 24-uursgebouwen vergen specifieke architectuur, zo laat de Dag van de architectuur dit weekeinde zien. Een rondgang door Utrecht CS.

Overstappen, wachten, winkelen of iemand ontmoeten; een station is allang niet meer alleen de plek om op de trein te stappen. Stationsgebouwen die dag en nacht open zijn, vragen om een specifieke vormgeving, die functioneren op momenten van topdrukte, maar ook midden in de nacht veilig zijn. Aan de vooravond van de Dag van de Architectuur, die gewijd is aan 24-uursgebouwen, zwerft V met Spoorbouwmeester Koen van Velsen over Utrecht Centraal Station. Die legt uit hoe je een gebouw dag en nacht gebruiksvriendelijk kunt inrichten.


Als Spoorbouwmeester adviseert Van Velsen NS en Prorail over de vormgeving van de stations en hun omgeving. De criteria die hij in overleg met NS en Prorail vastlegt,vormen de basis voor de inrichting van alle stations in Nederland. Het doel is de reiziger zich op zijn gemak te laten voelen en zorgen dat hij niet verdwaalt.


De afgelopen vijftien jaar zijn de stations in de vier grote steden drastisch verbouwd. In de jaren tachtig werden stations puur op functionaliteit beoordeeld; spartaanse bankjes, grijze tegels en donkere overkappingen, die niet uitnodigden langer op het station te blijven dan nodig. 's Nachts kon het er zelfs onheilspellend zijn. Bij de nieuwe stations is er juist aandacht voor comfort van de reiziger, zowel voor de spitsuurforens als de nachtbraker.


De nieuwbouw van Rotterdam Centraal is vrijwel klaar, in Den Haag begint het vernieuwde station ergens op te lijken en Amsterdam CS moet in 2014 gereed zijn. Utrecht Centraal volgt in 2016 en zit nu midden in de transitie. Een deel van het station is nog in oude stijl, het andere is al gemoderniseerd. Zo'n gebouw in de overgang laat mooi zien waarom, althans volgens Van Velsen, de nieuwe inrichting een verbetering is. Dag en nacht.


Het valt meteen op dat in de nieuwe stationshal weinig objecten zijn. Van Velsen: 'Vroeger stonden hier kaartverkoopautomaten, bankjes, kleine kiosken en winkels door elkaar, nu zijn er geen obstakels meer. Het maakt niet uit op welk moment van de dag je reist, de ordening van een station moet overzichtelijk zijn. Of het nou extreem druk is of heel stil, of je langzaam wilt bewegen of behoorlijke haast hebt, in beide gevallen moet de omgeving overzichtelijk en betrouwbaar zijn.'


Daarom staat een prullenbak bijvoorbeeld op alle stations op precies dezelfde plek naast een bankje, en niet in Haarlem achter een bankje en op Rotterdam Centraal ernaast.


Ook de bewegwijzering moet geschikt zijn voor dag- en nachtreizigers. Tijdens het spitsuur in een drukke stroom van mensen, wil je niet hoeven stilstaan om reisinformatie te kunnen lezen. Toch kun je niet om de meter een bord ophangen, want ook op een verlaten station moet een reiziger zich snel kunnen oriënteren. 'Voor de bewegwijzering zijn strenge regels ontwikkeld over hoe hoog de informatie moet hangen en wat de grootte van de letters moet zijn. Het is belangrijk dat je door kunt lopen terwijl je ziet hoe laat de trein vertrekt, maar letters mogen ook niet te groot zijn want dan trekken ze weer te veel aandacht.'


Op spoor 12 staat een kiosk nieuwe stijl, met koffie, broodjes en sigaretten. Hij is goeddeels transparant. 'Als je 's nachts op het perron bent, wil je kunnen zien wie er nog meer zijn. Er mogen geen plekken zijn waar iemand zich achter kan verschuilen.' Daarom zijn de palen op de nieuwe perrons van Utrecht een stuk slanker. Je verdekt opstellen achter een betonnen paal kan niet meer. Stiekem zoenen evenmin.


Boven in de stationshal zijn de winkels in het nieuwe gedeelte ook grotendeels doorzichtig. De kubus waarin cosmeticawinkel Rituals is gevestigd, is eigenlijk een grote etalage, je kijkt er zo doorheen. 'Tijdens topdrukte wil je kunnen zien of er ergens in de ruimte nog een plek is waar jij rustig kunt wachten, maar ook midden in de nacht is de transparantie van de winkels fijn. Vroeger gingen de rolluiken dicht, een afschrikwekkend beeld dat een verlaten gevoel gaf. Dankzij glazen vouwdeuren in plaats van ongezellige rolluiken zijn winkels nu ook aantrekkelijk als ze zijn gesloten.'


Kiosken zijn er volgens Van Velsen niet alleen om de reiziger zo veel mogelijk cappuccino's te verkopen, maar geven vooral in nachtelijke uren ook een gevoel van veiligheid. 'Als je 's avonds in je eentje op het station bent, is het prettig dat het licht brandt in de kiosk en dat er een jongen achter de kassa zit. We hopen dat de kiosken daarom langer open kunnen blijven - zolang als er mensen zijn. Dan is een station pas echt een 24-uursgebouw.'


Het thema van de Dag van de Architectuur (zaterdag én zondag) is 24-uurs architectuur. Dit weekeinde openen tientallen architectenbureaus en 24-uursgebouwen hun deuren voor het publiek. Er zijn ook rondleidingen op en rond Hoog Catherijne in Utrecht. dagvandearchitectuur.nl


De reeks Koken met Louis


Couperus begint volgende week.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden