Beschouwing Social media

24/7 liken, taggen, posten, volgen en spammen: deze leerlingen kunnen geen lesuur zonder telefoon

Vijf scholieren vertellen over de heersende etiquette van de wereld achter hun beeldscherm.

Isa (14) zit zo’n 12 uur per dag op haar mobiel. Haar favoriete apps zijn Snapchat, Instagram en WhatsApp – ze kan al geen lesuur doorkomen zonder dat ze haar beste vriendin een appje stuurt. ‘We delen alles, ik stuur zelfs een berichtje als ik naar de wc moet. De afgelopen twee maanden hebben we meer dan tweeduizend foto’s uitgewisseld.’ Haar ouders vragen haar soms minder met haar mobiel bezig te zijn: ‘Maar zij zijn net zo goed verslaafd.’

Leerlingen van de Montessorischool in Almere, vertellen over het gebruik van social media. Zefanya, Isa, Nina, Fu Han Foto Erik Smits

Alle 25 leerlingen van klas 2MH van het Montessori College in Almere hebben een smartphone. Die kregen ze al op de basisschool; sommigen toen ze acht waren, anderen pas op hun twaalfde. Ook zit iedereen op social media: Snapchat, Instagram, YouTube en WhatsApp zijn het populairst. Veel tieners weten niet beter dan dat ze continu met elkaar in contact staan. Met Isa, Nina (14), Zefanya (13), Fu Han (13) en Bradley (14) praten we over hun socialmediagebruik.

Nina: ‘Ik zit maar twee uur per dag op social media. Ik gebruik WhatsApp en Pinterest, maar heb geen Snapchat en Instagram verwijderd. Ik wil liever in het echt met mensen afspreken.’

Fu Han: ‘Daar ben jij ook goed in. Ik zit, denk ik, twaalf uur per dag op mijn telefoon. Ik kom juist makkelijker in contact met nieuwe mensen door social media. Wat ik zo erg vind in een echt gesprek zijn stiltes.

Zefanya: Ja, die stiltes zijn echt zo irritant.

Fu Han: Die zijn er ook wel op social media, maar dan ga je offline en weet iedereen dat je niet wilt praten. Je kan ook langer nadenken over een antwoord. Dat is minder ongemakkelijk dan in het echt. Als ik in het echt met Zefanya praat, kan ik haar niet uitzetten en opeens weglopen.’

Zefanya: ‘Ik zit zo’n vier of vijf uur per dag op mijn telefoon. Af en toe vind ik het vervelend, bijvoorbeeld als ik met familie ben en zij beginnen te lachen. Dan voel ik me een beetje buitengesloten en denk ik: had ik maar meegepraat. Soms denk ik: de volgende keer ga ik niet op mijn telefoon. Maar dan wil ik na verloop van tijd toch weer op mijn mobiel, dat gaat automatisch. Daar kan ik interessante dingen doen, zoals games spelen, foto’s kijken, praten mijn vrienden. Dat is toch vaak leuker dan met volwassenen.’

Isa, Nina, Zenfaya en Fu Han van de Montessorischool in Almere kunnen geen lesuur doorkomen zonder hun telefoon Foto Erik Smits

Bradley: ‘Ik gebruik mijn telefoon maar een half uur per dag, meestal om te gamen. Bijvoorbeeld Boom Beach; dan maak je een legerbasis en gevechtsgroepen. Op Instagram kijk ik naar grappige foto’s, teksten en memes, zoals @vinesdutch.ig. Ik post zelf nooit iets. Geweld-Insta’s zijn ook populair in de klas, dat zijn anonieme kanalen waar filmpjes worden gepost van mensen die in elkaar geslagen worden. Bijvoorbeeld @worldstar. Ik volg die kanalen zelf niet, maar zie die filmpjes af en toe voorbijkomen. Ik reageer daar niet op.’

Fu Han: ‘Ik denk dat Snapchat het meest in de klas wordt gebruikt, daar is meer te doen dan bij Instagram. Je kan foto’s of filmpjes in je verhaal zetten, of naar andere mensen sturen, en je hebt reeksen. Dat is als je meer dan drie dagen elke dag Snaps naar elkaar hebt gestuurd, dan krijg je een vlammetjes-emoji naast je naam. Maar die gaat weg na 24 uur.’

Zefanya: ‘Ik vind reeksen op Snapchat verslavend. Als je heel hoog zit, op dertig of zo, voel je die druk om door te gaan. Het is leuk om te zien met hoeveel mensen je contact hebt. Sommige mensen sturen zelfs gewoon een zwart beeld, puur om de reeks vol te houden.’

Fu Han: ‘Ik had een reeks met Bradley. Toen stopte hij er opeens mee. Dat vond ik wel echt stom. Het is toch ergens een signaal dat iemand je niet belangrijk genoeg vindt.’

Bradley haalt zijn schouders op: ‘Ik denk er niet zoveel bij na.’

Zefanya: ‘Ik gebruik meer Instagram dan Snapchat. Ik post daar foto’s van mezelf, m’n vrienden, of filmpjes waarin ik aan het zingen ben.’

Foto ANP

De gevaren 

Nina: ‘Ik heb voor mezelf de regel dat mijn gezicht niet op social media mag, want mensen kunnen dat eraf knippen en op allerlei andere dingen plakken, zoals memes. Daar heb ik geen zin in.’

Zefanya: ‘Je moet inderdaad oppassen; als onbekenden je een berichtje sturen moet je het verzoek afwijzen. Je Instagrampagina privé houden is veiliger, maar als je meer likes wil krijgen, moet je het openbaar zetten. Ik twijfelde, maar koos uiteindelijk toch voor de likes.’

Isa: ‘Ik heb een bedrijfsprofiel aangemaakt op Insta, zodat ik kan kijken naar de statistieken van mijn eigen foto’s. Deze foto waarop ik met mijn beste vriendin op een trap zit, heeft bijvoorbeeld 139 likes. Vier mensen hebben hem opgeslagen, 926 mensen hebben hem gezien.’

Zefanya: ‘Isa heeft echt veel likes, ik moet daar een paar dagen op wachten. Ik heb wel een of twee keer gehad dat ik een foto heb verwijderd omdat hij niet genoeg likes had. Weinig is onder de vijftig of zo. Het ligt ook heel erg aan de tijd.’

Fu Han: ‘De beste tijd om te posten is ’s avonds. Dan is iedereen klaar met zijn dag, dan is het tijd om te rusten en pak je je mobiel er even bij.’

Zefanya: ‘Vroeger, in de eerste, waren comments en likes veel belangrijker. Nu maakt het minder uit.’

Nina: ‘Maar alsnog krijg ik altijd op WhatsApp berichtjes met ‘L&C’. Ik heb wel vijftien keer moeten vragen wat dat was: like and comment. Ik denk dat het belangrijk is omdat mensen denken: ik heb veel volgers, dus mensen vinden mij aardig.’

Zefanya: ‘Niet altijd. Als een ex je liket, dan stalkt hij je gewoon. Als een vijand het doet, dan kan het juist het tegenovergestelde betekenen: dat ze je juist bespotten. En als het je vrienden zijn, kan het zijn dat ze het alleen doen omdat het moet. Het kan verschillende dingen betekenen.’

Bradley: ‘Ook op Instagram vinden meisjes likes en tags belangrijker dan jongens. Ik denk: waarom maakt het zoveel uit? Bij sommige vrienden moet ik wel ‘broer’ of zo reageren. Maar ik voel dat niet als druk.’

De etiquette: wat kan wel en wat kan niet? 

Fu Han: ‘Ik voel dat soms wel als druk. Ik heb 45 vrienden, maar je kan maar twintig mensen taggen per foto. Daarom plaats ik altijd drie foto’s tegelijk: dan is er ruimte voor iedereen. Met het bewerken en taggen ben ik drie kwartier bezig.’

Isa: ‘De beste tag is in je gezicht. Je beste vrienden of je vriendje tag je in je ogen of lippen. Je gewone vrienden gaan in de hoek. Als je getagd bent, moet je wel liken en commenten. Als je dat niet doet, ben je toch wel een slecht persoon.’

Fu Han: ‘Als iemand niet reageert, voelt de vriendschap voor mij niet gelijkwaardig.’

Isa: ‘Als mijn beste vriendin iets op Insta post, spam ik haar: ik laat dan wel twintig reacties achter.’

Zefanya: ‘Bij vrienden comment ik: love you, hartje, vrienden of bff’s. Bij kennissen stuur je gewoon een smiley: hartjes of hartjesogen. Met emoji’s zeg je: ik ben wel vrienden, maar niet zo close met jou.’

Fu Han: ‘Je allerbeste vrienden zet je ook in je WhatsApp-status of Insta-bio. Daar kan je in een paar zinnen wat over jezelf vertellen. Ik zet meestal alle voorletters van mijn beste vriendinnen erin.’

Zefanya: ‘Als je verkering hebt, zet je iemands naam in je WhatsApp-status, de datum dat het aan is gegaan en een liefdesemoji zoals een roos of hartje. Meestal begint iets via Insta of Snapchat; je vraagt echt niet meteen iemands nummer.’

Fu Han: ‘Ik laat zelfs als ik verkering heb mijn vrienden in mijn status staan. Er is zo’n Engels zinnetje: bros before hos – daar ben ik het wel mee eens. Niet dat vrouwen hoeren zijn natuurlijk, maar vrienden gaan voor alles. Mijn een-na-laatste relatie is aangegaan via WhatsApp.’

Isa: ‘Alleen weet je op social media nooit of iets echt is. Als je op WhatsApp zegt: ik vind je leuk, dan ga ik de volgende dag ook nog even langs om dat in het echt te zeggen. Dan heeft het meer betekenis.

Fu Han: ‘Ik wil ook dat iemand in het echt tegen me zegt: ik hou van jou. Als je liefde alleen baseert op Instagram, dan is het niks waard.’

Naaktfoto's, slutshaming en verlangen naar perfectie  

Zefanya: ‘Sommige meisjes zetten hele blote foto’s online om aandacht te krijgen.’

Fu Han: ‘Als meisje kijk je naar die mooie vrouwen op Insta, waar zoveel jongens ‘mooi’ of ‘lekker’ op reageren, en dan denk je: dat wil ik ook. Als ik er zo uitzie, of zo poseer, dan word ik ook populair. En krijg ik misschien wel een vriendje.’

Zefanya: ‘Ik ben voorzichtig met wat ik op internet plaats. Bijvoorbeeld als je een te sexy foto post met diep decolleté of blote buik. Dan screenshotten mensen het, plaatsen ze het op anonieme Instagrams en schrijven ze er hoer of ‘slet onder.’

Fu Han: ‘Ik ben weleens gevraagd een naaktfoto te sturen, maar heb het nooit gedaan. Ik heb een keer een bikinifoto op Insta gezet. Toen kreeg ik ineens allemaal berichtjes van jongens. Dan weet ik: jij wil maar één ding; mijn lichaam. Daar werd ik heel onzeker van. Mijn ouders zijn altijd bang dat er iets misgaat. Ik wilde een jongen ontmoeten via het internet, maar mijn moeder dacht dat het een man van vijftig was of zo, dus het mocht uiteindelijk niet.’

Isa: ‘Ik ben niet bang voor vieze oude mannetjes. Ik zie meteen wie dat zijn, en die blok ik.’

Fu Han: ‘Bad boys herken je aan de spelling, ze zijn meestal niet de slimste: dan schrijven ‘ze zegt’ met ‘ch’ of ‘zei’ met een lange ij.’

Zefanya: ‘Als iemand alleen maar sixpackfoto’s of fotos van slechte kwaliteit heeft, bijvoorbeeld wazige mirror selfies, dan is-ie niet te vertrouwen. Je ziet dat het een goede jongen is als iemand mooie foto’s post, bijvoorbeeld van zijn gezicht, en zijn bio een leuk tekstje is.’

Fu Han: ‘Maar ik denk niet dat we veilig zijn op het internet. Alles kan gelekt worden.’

Zefanya: ‘Alleen één foto kan al je hele leven of carrière verpesten.’

Isa: ‘Dat heb ik meegemaakt. Een jongen bedreigde me via Snapchat. Hij wilde een naaktfoto van me. Ik werd bang van hem, hij kwam zelfs naar mijn huis. Toen dacht ik: of ik stuur het, dan ben ik van hem af, of ik stuur het niet, maar dan gaat hij door. Toen heb ik de keuze gemaakt het te sturen. Uiteindelijk zijn mijn ouders erachter gekomen en hebben ze aangifte gedaan. Maar die foto achtervolgt me nog steeds: ik kom hem weleens tegen op Snap. Die jongen moet nu voor de kinderrechter komen.

Heel veel mensen noemen me nu hoer of slet. En ik heb de foto natuurlijk zelf verstuurd, maar ze weten het verhaal niet. Het is soms wel lastig dat mensen me zo noemen. Maar ik moet erboven staan, dan is de lol er voor hen af.’

Foto ANP

Bradley: ‘Ik vind niet dat als een meisje ontmaagd is of zo, dat ze dan meteen een hoer is, behalve als ze het met heel veel jongens doet. Maar mijn vrienden vinden dat soms wel. Ik denk dat mensen elkaar napraten: als iedereen iemand een hoer noemt, doet de rest dat ook. Ik zeg er dan meestal niks van, mij maakt het niet uit.’

Isa: ‘Ik vind het flauw dat als een meisje zoiets stuurt, ze meteen een hoer is, maar als een jongen zoiets doet, hij een gangster is. Dat is heel oneerlijk.’

Nina: ‘Ik denk dat door social media mensen sneller hoer genoemd worden. Online kan je anoniem zijn, en dan is het veel makkelijker om iemand uit te schelden.’

Isa: ‘En door social media verspreidt alles zich. Je wordt niet alleen hier in Almere hoer genoemd, maar het gaat dan meteen door naar Amsterdam.’

Fu Han: ‘Om eerlijk te zijn oordeel ik er zelf ook wel een beetje over als vrouwen halfnaakt op Instagram staan. Sommige foto’s zijn wel echt heel mooi, maar ik vind dat er grenzen zijn.’

Nina: ‘Ik denk af en toe: dat gaat te ver. Je moet je er gewoon van bewust zijn: als je zo’n blote foto post in de maatschappij van nu, kan je verwachten dat mensen een oordeel hebben.’

Isa: ‘Maar mensen kunnen zich fijn voelen bij het posten van zo’n sexy foto. Het is hun keuze. We zijn oud en wijs genoeg om daar zelf over te beslissen.’

Zefanya: ‘Ik was ook een keer jaloers op iemand op Insta en toen heb ik haat gegeven. Een meisje had een miljoen volgers, en toen schreef ik: ‘Jij kan echt niet zingen, ik haat jou.’ Echt erg, maar ik vond het oneerlijk: ik kan wel zingen, en ik heb niet zoveel volgers. Ik krijg niet zoveel Instagram-aandacht als ik zou willen.’

Fu Han: ‘Ik denk dat social media het moeilijker maakt om op te groeien. Er wordt zo veel van je gevraagd.’

Nina: ‘Er is nu zo’n perfect beeld waar iedereen aan moet voldoen om geaccepteerd te worden. Je mag niet jezelf zijn.’

Bradley: ‘Ik voel niet de drang om perfect te zijn door Instagram. Ik kijk meer naar vrouwen en vergelijk mezelf niet met andere mannen. Als ik dat wel zou doen, zouden mensen dat gay vinden. Als ik meisjes zo hoor, denk ik: wat maken jullie het jezelf moeilijk.’

Fu Han (13)

Kreeg haar eerste mobieltje toen ze twaalf was

Huidige telefoon: Motorola 93, zonder hoesje

Wanneer gekregen: Eind groep acht, op haar twaalfde

Abonnement: 8 GB internet, weet niet hoeveel het kost

Favoriete apps: Snapchat en Instagram

Hoeveel reeksen op Snapchat: 163

Hoeveel volgers op Insta: 937

Laatst geposte foto: ‘Ikzelf, zittend voor een bureau, kijkend naar de camera.’

Hoeveel tijd gemiddeld per dag op je mobiel: twaalf uur

Zefanya (13)

Kreeg haar eerste mobieltje toen ze acht was

Huidige telefoon: Witte iPhone 5S 32 GB, met een rubberen hoesje waar de Eiffeltoren op staat

Wanneer gekregen: Groep 7, toen ze tien was

Abonnement: 5GB, onbeperkt bellen, 1000 sms’jes voor 10 euro per maand

Favoriete apps: YouTube, Snapchat, Instagram, Netflix en WhatsApp

Hoeveel reeksen op Snapchat: Nu 16, eerst bijna 30

Hoeveel volgers op Insta: 611

Laatst geposte foto: ‘Selfie, daarvoor een filmpje dat ik aan het zingen ben.’

Hoeveel tijd gemiddeld per dag op je mobiel: vier tot zes uur

Isa (14)

Kreeg haar eerste mobieltje toen ze negen was

Huidige telefoon: Zwarte iPhone 7 Plus, met geel-zwart met oranje rubberen hoesje

Wanneer gekregen: twee weken geleden

Abonnement: 5 GB voor 20 euro per maand

Favoriete apps: Snapchat, Instagram en WhatsApp

Hoeveel reeksen op Snapchat: Nu 178

Hoeveel volgers op Insta: 1574

Laatst geposte foto: ‘Ik in de tuin, lachend, met een grijze trui, een zwarte broek en witte schoenen. Je ziet mijn hond. Het is een beetje een wazige foto.’

Hoeveel tijd gemiddeld per dag op je mobiel: twaalf uur

Nina (14)

Kreeg haar eerste mobieltje toen ze tien was

Huidige telefoon: Samsung JS6, zonder hoesje

Wanneer gekregen: Groep 7, toen ze tien was

Abonnement: 5 euro per maand

Favoriete apps: Pinterest en WhatsApp

Hoeveel reeksen op Snapchat: Geen

Hoeveel volgers op Insta: Geen

Laatst geposte foto: ‘Voordat ik mijn Instagram verwijderde: een foto van mezelf op een paard.’

Hoeveel tijd gemiddeld per dag op je mobiel: twee uur

Bradley (14)

Kreeg zijn eerste mobieltje toen hij tien was

Huidige telefoon: iPhone 5 (179 euro), zonder hoesje

Wanneer gekregen: Groep 8, toen hij twaalf was

Abonnement: Geen

Favoriete apps: Instagram

Hoeveel reeksen op Snapchat: Geen

Hoeveel volgers op Insta: Geen

Laatst geposte foto: Geen

Hoeveel tijd gemiddeld per dag op je mobiel: half uur

Social media, de regels:

Likes en comments: Op Instagram like je bijna iedere foto: dat is eerder een teken dat je de foto gezien hebt, dan dat het heel betekenisvol is. Bij kennissen en vrienden laat je ook comments achter. Bij kennissen reageer je alleen met een emoji, zoals een smiley of een hartje. Bij vrienden schrijven meisjes ‘love you’, ‘hartje’ of ‘bff’s’, jongens ‘broer’ of ‘strijder’.

Spammen: Goede vrienden laten het niet bij één reactie: die spammen elkaar. Dan geef je heel snel achter elkaar zo’n tien tot wel twintig reacties.

Taggen: Taggen is de optie op Instagram om te linken naar een ander account. Als iemand anders een foto plaatst waar jij op staat, is het gebruikelijk dat je daarin getagd wordt. Maar ook als tieners foto’s van zichzelf posten, worden er vrienden getagd. De beste tag is een ‘hoofdtag’, op je ogen of je mond: die zijn gereserveerd voor je beste vrienden, of je verkering natuurlijk. De rest van je vrienden en kennissen worden aan de zijkant getagd; ook wel een ‘hoektag’. Als je getagd bent, is het de bedoeling dat je die foto liket en spamt.

WhatsApp-status en Insta-bio: Dit zijn plekken waar je in een tot een paar zinnen iets over jezelf kunt vertellen. Meestal zet je de eerste letters of de voornaam van je beste vrienden erin, waarmee je laat weten: dit is mijn vriendengroep. Als je verkering hebt, zit het anders; dan komt zijn of haar naam erin, de datum dat het aan is gegaan en een betekenisvolle emoji, zoals een hartje of een roos.

Reeks: Bij een reeks heb je meer dan drie dagen lang elke dag Snaps naar elkaar gestuurd. Dan krijg je een vlammetjes-emoji naast je naam. Het is een bevestiging: onze band is goed, want we hebben elke dag contact. Soms sturen mensen gewoon een zwart beeld, puur om de reeks aan te houden.

Vaak wordt gezegd dat smartphones slecht zijn voor tieners, maar orthopedagoog Helen Vossen van de Universiteit Utrecht beweert het tegenovergestelde. Uit haar onderzoek onder 942 Nederlandse 10- tot 14-jarigen blijkt dat jongeren juist empathischer worden van sociale media. Vossen stelt dat de digitale wereld werkt als een verlengstuk van het contact dat tieners in het echt hebben. Omdat digitaal contact door de fysieke afstand veiliger voelt, vertellen tieners elkaar meer dan ze in het echt zouden doen en worden vriendschappen hechter. Ook stelt Vossen dat jongeren online veel positieve feedback krijgen, waardoor hun zelfvertrouwen groeit.