22 april 1969: Na 312 dagen eenzaamheid als enige over de finish

Terug naar 22 april 1969. Robin Knox-Johnston vaart met zijn zeilboot Suhaili de Engelse havenstad Falmouth binnen. Hij was er als eerste in geslaagd solo en non-stop rond de wereld te zeilen.

Voor het eerst in tien maanden zet de bebaarde Robin Knox-Johnston voet aan wal. Hij is zichtbaar overdonderd door de duizenden mensen die zich op de kade hebben verzameld om hem te verwelkomen, nadat hij eenzaamheid en huizenhoge golven heeft getrotseerd. In 312 dagen is hij als eerste mens non-stop solo rond de wereld gezeild. Daarmee is de 30-jarige Knox-Johnston de winnaar van de Sunday Times Golden Globe Race. Hij is de enige van de negen deelnemers die de finish heeft weten te bereiken.

Ruim een jaar eerder troffen meerdere zeilers los van elkaar voorbereidingen voor een dergelijke tocht, geïnspireerd door Sir Francis Chichester, wiens solozeilreis in 1966-1967, met één tussenstop, 226 dagen in beslag nam.

The Sunday Times had grote belangstelling voor de plannen van de zeilpioniers en besloot een race uit te schrijven: de allereerste zeilrace rond de wereld. Deelnemers moesten solo, zonder hulp van buitenaf en zonder aan land te gaan, via de grote kapen oostwaarts de wereld rond varen. De zeilers mochten tussen 1 juni en 31 oktober vertrekken. Er waren prijzen voor de eerste en de snelste.

Op 14 juni 1968 vertrok Knox-Johnston als derde van de deelnemers. Bij gebrek aan geld zeilde hij met de zelfgebouwde Suhaili. De houten boot had bewezen zeewaardig te zijn, maar was klein (9,8 meter lang) en traag. De organisatoren van de race zagen Knox-Johnston dan ook niet als een kanshebber voor de overwinning.

Tegen november 1968 hadden al vijf zeilers moeten afhaken, door diskwalificatie, ziekte, psychische problemen of opgelopen schade. De Franse favoriet Bernard Moitessier liep rap in op Knox-Johnston. De Fransman was weliswaar ruim twee maanden later vertrokken, maar zeilde met aanzienlijk hogere snelheid. Bij Kaap Hoorn bedroeg de achterstand nog maar twintig dagen. Moitessier lag op schema voor de snelste tijd.

De Brit Nigel Tetley voer met een innovatieve trimaran – een catamaran met drie rompen – op de derde plaats. Ook de vierde overgebleven deelnemer, de weinig succesvolle ondernemer Donald Crowhurst (36), was vastbesloten te winnen – eveneens met een trimaran. Hij was overhaast vertrokken op de laatst toegestane dag en had nauwelijks zeilervaring. Crowhurst ontdekte al snel dat hij met zijn langzame, lekkende boot nooit de tocht zou kunnen voltooien. Maar het gezichtsverlies bij opgave zou ondraaglijk zijn.

De aan grootheidswaanzin lijdende Crowhurst besloot vals te spelen. Hij gaf de organisatoren per radio verkeerde posities door. Terwijl het thuisfront dacht dat hij kans maakte op de overwinning, dobberde Crowhurst in werkelijkheid maanden in het zuiden van de Atlantische Oceaan. Hij ging zelfs even aan land in Argentinië om zijn boot te repareren.

Tot ieders verbijstering besloot favoriet Moitessier na het ronden van Kaap Hoorn niet terug te keren naar Europa. Hij was toch al ontstemd over het commerciële karakter van de race, en had zeker geen behoefte aan een heldenonthaal. Moitessier bleef daarom stug doorzeilen, tot aan Tahiti. Hij voer zodoende ruim 1,5 keer de wereld rond.

Maandenlang was onduidelijk hoe het met Knox-Johnston ging. Zijn radiozender had het begeven, en sinds hij Nieuw-Zeeland was gepasseerd had niemand iets van hem gehoord. Op 6 april werd hij in de noordelijke Atlantische Oceaan gespot vanaf een tanker. Daardoor was ineens duidelijk dat hij als eerste Engeland zou bereiken.

Achter hem leken de trimarans nek aan nek te strijden om de snelste tijd. Tetley nam aan dat Crowhurst hem op de hielen zat en voerde het tempo onverantwoord hoog op. Zijn boot zonk bij de Azoren, en Tetley kon ternauwernood worden gered. Crowhurst schrok van de gedachte dat hij nu in de snelste tijd zou finishen. Bij de grondige controle van zijn logboek zou zijn web van leugens onvermijdelijk aan het licht komen. Op 29 juni 1969 pleegde hij zelfmoord door overboord te stappen. Winnaar Knox-Johnston schonk zijn prijzengeld aan Crowhursts nabestaanden: 5.000 pond, destijds 40 duizend gulden.

Non-stop solozeiltochten rond de wereld duren tegenwoordig aanzienlijk korter. Het record werd vorig jaar met een enorme trimaran aangescherpt tot 57 dagen. Tegenwoordig zijn er meerdere races, met als bekendste de Volvo Ocean Race. Maar er is slechts één race waarin de deelnemers, net als in de Golden Globe Race, solo en non-stop zeilen: de prestigieuze Vendée Globe.

Meer afleveringen van Sporen:

vk.nl/geschiedenis

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden