2015 in de krant

Wat waren de grote nieuwsonderwerpen van 2015? We zochten het uit en vonden geen hypes, maar vluchtelingen, terrorisme en de Tweede Wereldoorlog.

De Volkskrant bekeek de harde cijfers over alle artikelen die verschenen in AD, NRC, de Telegraaf, Trouw en de Volkskrant in 2015.Beeld anp

De comeback van Justin Bieber, superfoods en 'the dress' - was die jurk nu blauw of goud? Vraag mensen naar de mediahypes van 2015, en je hoort vooral luchtige onderwerpen. 'O ja, Yolanthe. Had die geen kind gekregen?'

De vraag iets anders stellen - wat zijn de grote nieuwsonderwerpen van het jaar? - leidt tot andere antwoorden. Iedereen noemt de vluchtelingen. Verder komen Islamitische Staat, de aanslagen in Parijs, het klimaat en het FIFA-schandaal langs.

Een kleine rondgang op de redactie van de Volkskrant levert ook meer dan één antwoord op. De chef buitenland wijst erop dat het vluchtelingennieuws domineerde. Misschien verdrukte het wel andere belangrijke thema's. De chef van de Haagse redactie noemt het pgb-alarm, de hashtag die tot een Kamerdebat leidde. Volgens de chef wetenschap leerden we in 2015 dat bewerkt vlees wel (of toch geen) kanker veroorzaakt.

Visualisatie

De belangrijkste onderwerpen van het jaar bekijkt u hier in een interactieve grafiek.

Intuïtief is er veel te zeggen over mediajaar 2015. Maar wat vertellen de cijfers ons? Waarover schreven de grote kranten?

De Volkskrant dook in de data en bekeek de harde cijfers over alle artikelen die verschenen in AD, NRC, de Telegraaf, Trouw en de Volkskrant in 2015. Van bijna 200 duizend stukken onderzochten we hoe vaak bepaalde woorden en woordcombinaties terugkwamen, per week, per maand en in totaal. Welke onderwerpen scoren het hoogst, en wat valt op? Een greep uit de gegevens.

Gezonken bootjes

In 8.455 stukken (4,38 procent van het jaartotaal) wordt 'vluchteling' of 'asielzoeker' genoemd, daarmee is het de nummer twee. Op één staat het weer, met vermeldingen in bijna 13 duizend stukken. We blijven Nederlanders.

Bij de vluchtelingenberichtgeving ligt het zwaartepunt niet in de zomer, als de Volkskrant onder de noemer 'Fort Europa' extra aandacht schenkt aan de vluchtelingenproblematiek en er verhalen over gezonken bootjes, verdronken mensen en crisissituaties op de Griekse eilanden tot ons komen.

De eerste piek vinden we later, in de eerste helft van september. In 10 tot 12 procent van alle krantenartikelen wordt dan vluchteling of asielzoeker opgeschreven. Dit zijn de weken nadat de 'iconische foto' van het lichaam van het Syrische jongetje Alan de wereld over ging. Volgens een recent onderzoek van de University of Sheffield bereikt de foto in twaalf uur tijd 20 miljoen schermen.

Beeld ap

De volgende piek is in oktober, als coalitiepartners VVD en PvdA bedenken dat ze toch eens moesten praten over de vluchtelingen, die nu wel erg dichtbij kwamen. De discussie over opvang barst los.

Geert Wilders flyert met de PVV tegen 'de asieltsunami' en volgens VVD'er Halbe Zijlstra komen vluchtelingen naar Nederland voor borstvergrotingen. Inspraakavonden over de opvang van vluchtelingen lopen uit de hand. En dan is er nog het dorpje Oranje, dat plotseling meer vluchtelingen moet opvangen dan eerder aangekondigd. Na een informatieavond in het Drentse dorp werpt een boze mevrouw zich voor de dienstauto van staatssecretaris Dijkhoff (asiel), waarna ze iets roept over de 'dikke BMW'.

Kortom: het nieuws komt Nederland binnen. Dat fysieke en gevoelsmatige nabijheid ons referentiekader bepalen, illustreert ook het volgende onderwerp.

PVV-leider Geert Wilders voert op de markt van Purmerend actie tegen de mogelijke komst van een asielzoekerscentrum (azc).Beeld anp

Tweede Wereldoorlog

In 2015 wordt de Tweede Wereldoorlog nauwelijks minder genoemd dan de huidige oorlog in Irak en Syrië. Begin mei, rond Dodenherdenking en Bevrijdingsdag, zou je verwachten dat kranten veel aandacht aan het oorlogsverleden schenken. Dit klopt: de eerste weken van mei is er een piek, ruim 6 procent van alle artikelen noemt de Tweede Wereldoorlog. Opvallend is dat dit thema groot blijft. Vrijwel elke week wordt in meer dan 2 procent van de artikelen naar de Tweede Wereldoorlog verwezen, en over het hele jaar wordt in bijna 3 procent van alle 200 duizend stukken deze oorlog genoemd. Voor Irak en Syrië is dit zo'n 4 procent.

Waar komt die fascinatie vandaan, en waarom houdt die het hele jaar aan? Sommige artikelen gaan expliciet over de Tweede Wereldoorlog en ja, zo nu en dan vergelijkt een columnist of politicus iemand met Hitler. Maar voor een groot deel van de stukken gaat dit niet op. Uit een zoektochtje in het Volkskrantarchief zijn drie trends te destilleren.

Zoekmethode: hoe werden de data verzameld?

De dataset bestaat uit 192.960 artikelen uit de vijf grootste dagbladen van Nederland: de Telegraaf, Algemeen Dagblad, de Volkskrant, NRC en Trouw. Op basis van een wetenschappelijke methode is gezocht naar veelvoorkomende woordclusters. Dat leverde een lijst op die handmatig is aangevuld met woorden en woordcombinaties. Daarna is de zoekmethode losgelaten op alle artikelen uit bovengenoemde kranten. Als een woord voorkomt in een artikel, wil dat niet zeggen dat dit het hoofdonderwerp van dat stuk is. Maar met deze methode kunnen de verhoudingen tussen onderwerpen wel goed worden weergegeven.

IJkpunt

De angst is terug. In meerdere stukken die gaan over de dreiging van en angst voor terrorisme, wordt de Tweede Wereldoorlog gebruikt als ijkpunt. De open samenleving staat onder druk, is de teneur. Voor het eerst 'sinds de oorlog' wordt onze vrijheid bedreigd.

2015 als jaar van de geopolitiek. Artikelen die gaan over het imperialistische gedrag van Poetin op de Krim en in Oekraïne in het algemeen, verwijzen regelmatig naar de Tweede Wereldoorlog. Deels is dit gebaseerd op uitspraken van politiek leiders. Obama en Cameron vergelijken Ruslands acties op de Krim met het imperialisme van nazi-Duitsland, Poetin benadrukt meer dan eens dat hij het 'fascisme' wil bestrijden.

Europa kraakt in zijn voegen. In artikelen over de Griekse schuldencrisis wordt vaak naar de Tweede Wereldoorlog verwezen. Het gaat dan over de herstelbetalingen die het Griekse parlement van Duitsland eist in verband met de Duitse bezetting en het veroorzaakte leed in de oorlogsjaren. Maar ook over Griekse demonstranten die bondskanselier Merkel met Hitler vergelijken, en anti-Duitslandretoriek van de Griekse premier Tsipras en oud-minister van financiën Varoufakis. De Grexit en de Griekse crisis zijn trouwens ook een mediahype te noemen: met 3.288 artikelen (1,7 procent) is het de nummer vijf van het jaar.

Zwaarbewapende militairen in het centrum van Brussel vanwege verhoogde terreurdreiging in de Belgische hoofdstad.Beeld anp

Gezond eten

Zware, politiek beladen thema's als vluchtelingen en de Griekenlandcrisis voeren de lijst dus aan. Luchtige onderwerpen zijn in geen van de kranten een groot thema. Een uitzondering is gezond eten, dat in ruim 1.500 artikelen aan bod komt (ter vergelijking: in 1.501 artikelen wordt de MH17 genoemd). Maar hoe zit het met de tips van de redactie, het vleesonderzoek en het pgb-alarm?

In 132 artikelen (0,07 procent) komt de combinatie kanker en vlees voor, al gaan niet al deze stukken over het onderzoek van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), waarin die concludeert dat bewerkt vlees eten de kans op kanker verhoogt. Met koppen als 'Knakworstjes ongezonder dan asbest' (Hart van Nederland) wordt die conclusie in het extreme getrokken. Al snel komt de nuance. Maarten Keulemans schrijft in de Volkskrant dat het allemaal wel meevalt: om één kankergeval extra te vinden, moet je '123 mensen hun leven lang élke dag worst voeren'.

En het pgb-alarm? De hashtag wordt 30 januari trending topic dankzij een klein groepje twitteraars en dwingt later een debat in de Tweede Kamer af over de problemen met de uitbetaling van persoonsgebonden budgetten (pgb's). In 174 artikelen gaat het over deze problemen, vooral in de eerste helft van het jaar. Het gaat te ver om te stellen dat een hashtag alleen al die media-aandacht veroorzaakt, maar het laat wel zien dat fanatieke twitteraars iets op de politieke en journalistieke agenda kunnen krijgen.

Dat je met demonstreren de politieke agenda kunt beïnvloeden, bewijzen ook de studenten die van eind februari tot begin april het Maagdenhuis bezetten, waar het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam (UvA) zetelt. De studenten eisen meer democratie en minder rendementsdenken in het onderwijs. Journalisten overnachten in het bezette gebouw om verslag te doen en minister Bussemaker van Onderwijs staat de studenten te woord. De acties leiden tot het aftreden van de bestuursvoorzitter van de UvA, Louise Gunning, en tot debatten in Den Haag. Met 432 artikelen gaat 0,22 procent van het jaarlijks totaal over de studentenprotesten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden