20 juli 1960: Van de keuken naar de kabinetszaal

Als dienstbare huisvrouw leidt ze een leven in de schaduw van haar man. Totdat echtgenoot Solomon Bandaranaike, premier van Ceylon, in de echtelijke woning door een boeddhistische monnik wordt doodgeschoten. Zij neemt de leiding van de Sri Lanka Vrijheidspartij van haar man over en wint de verkiezingen die een jaar na de traumatische gebeurtenis worden uitgeschreven. Het is een historische zege: op 20 juli 1960 wordt Sirimavo Bandaranaike (dan 44) de eerste vrouwelijke premier in de geschiedenis.

Niet iedereen heeft vertrouwen in de nieuwe regeringsleider. Haar ervaring reikt niet verder dan de keuken, klinkt het smalend in de Bandaranaike-clan. De vrees bestaat dat zij de reputatie van de aristocratische familie door haar onkunde te grabbel zal gooien.

Maar anderen zien in haar een natuurtalent. ‘Solomon Bandaranaike had zijn status als politicus opgebouwd met vele jaren campagnevoeren. Sirimavo omhulde zich met die status alsof ze een mantel aantrok die ongedragen in de kast had gelegen’, aldus biografe Maureen Seneviratne.

Veel tijd om zich rustig in te werken is haar niet gegund. Binnen een jaar krijgt ze te maken met een golf van burgerlijke ongehoorzaamheid. Haar besluit om het Engels als officiële nationale taal te vervangen door het Singalees – de taal van de meerderheid van de bevolking – heeft de woede van de Tamil-minderheid gewekt. Bandaranaike ziet zich gedwongen de noodtoestand uit te roepen.

De premier wordt de ‘wenende weduwe’ genoemd, omdat ze met enige regelmaat in tranen uitbarst als ze belooft politiek te bedrijven in de geest van haar overleden echtgenoot. Diens socialistische beleid, dat onder meer bestond uit het nationaliseren van bedrijven in belangrijke economische sectoren, wordt door haar voortgezet.

De nationalisaties ergeren de Britten en de Amerikanen, die de hulpverlening aan het land staken. Voor Bandaranaike is dit aanleiding de koers van Ceylon, dat behoort tot de beweging van niet-gebonden landen, te verleggen in de richting van de Sovjet-Unie en China.

Haar bewind wordt onderbroken als ze in 1965 verkiezingen verliest, maar vijf jaar later wordt ze met een coalitie van linkse partijen opnieuw premier en pakt ze de draad weer op. Ze verklaart haar land tot republiek en verandert de naam van Ceylon in Sri Lanka.

Ook in haar tweede ambtsperiode wordt Bandaranaike geconfronteerd met verzet. Ditmaal van linkse jongeren, die haar regering bijna ten val weten te brengen en delen van het land in handen krijgen. Pas als India en Pakistan te hulp schieten met troepen kan de opstand worden gesmoord.

In deze roerige periode bewijst de premier haar doortastendheid. Volgens een naaste medewerker is ze ‘de enige man in het kabinet’. Maar ze heeft geen antwoord op de oliecrisis van 1973, die een zware wissel trekt op het land. Het socialisme van Bandaranaike verstikt de economie en het land kan geen beroep doen op Westerse hulp.

Na een vernederende verkiezingsnederlaag (1977) breken voor Bandaranaike duistere tijden aan. Ze wordt beschuldigd van machtsmisbruik, verliest haar burgerrechten en wordt uit het parlement gezet. Jarenlang is ze een politieke paria en weet ze slechts met moeite overeind te blijven in haar eigen partij.

De kansen voor de familie Bandaranaike keren als haar dochter, Chandrika Kumaratunga, in 1994 president van Sri Lanka wordt. Zij doet haar moeder het premierschap cadeau, een functie die sinds een grondwetswijziging een voornamelijk ceremonieel karakter heeft gekregen. Na verloop van tijd vindt Kumaratunga dat haar moeder plaats moet maken voor een jonger gezicht, maar Bandaranaike houdt vast aan haar post tot 2000. In datzelfde jaar sterft ze op 84-jarige leeftijd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden