Vier vragen

2,4 miljoen 70-plussers kunnen per post stemmen. Wordt dat al een beetje gedaan?

Iets meer dan één op de vijf kiesgerechtigden kan al een stem uitbrengen voor de verkiezing van de Tweede Kamer. Maken 70-plussers (2,4 miljoen mensen) massaal gebruik van briefstemmen, een nieuwe maatregel om coronaproof te stemmen?

Een vrouw uit Deventer heeft haar briefstempas thuisgestuurd gekregen om per post te stemmen. Beeld ANP
Een vrouw uit Deventer heeft haar briefstempas thuisgestuurd gekregen om per post te stemmen.Beeld ANP

Stromen de stemmen per post al binnen?

Daar is moeilijk een eenduidig antwoord op te geven. Al was het maar omdat niet alle 70-plussers alle benodigde papieren binnen hebben. Uit een inventarisatie van de Volkskrant onder driehonderd 70-plussers, blijkt dat bijvoorbeeld in Amsterdam (ruim 78 duizend 70-plussers) niet iedereen de tweede zending met retourenveloppen en het stembiljet heeft ontvangen. Voor sommigen kan het krap dag worden om dan aan het verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en PostNL te voldoen om uiterlijk vrijdag 17.00 uur de spullen op de bus te doen.

In een andere grote gemeente, Utrecht, loopt alles op rolletjes. Daar zijn de twee zendingen (eerst de zogeheten stempluspas en vervolgens de retourenveloppen en het stembiljet) ruim op tijd verstuurd. Volgens een woordvoerder van burgemeester Dijksma had eind vorige week ruim tien procent van de Utrechtse 70-plussers (26 duizend mensen) al gestemd. In Breda zijn al ruim vijfduizend briefstemmen bij de gemeente binnengekomen. De algemene verwachting is dat ongeveer 1 op de 3 70-plussers gebruik gaat maken van het voor Nederland nieuwe briefstemmen.

Is de briefstemmer die de spullen niet voor vrijdag 17.00 uur op de bus doet de klos?

Nee. De briefstem kan ook worden ingeleverd bij gemeentelijke afgiftepunten. En gemeenten worden niet moe te beklemtonen dat 70-plussers niet verplicht zijn per post te stemmen. Vanwege corona is een beperkt aantal stembureaus maandag en dinsdag open, waar zij ook terecht kunnen. In alle stembureaus zijn maatregelen getroffen om besmetting te voorkomen. In de woorden van de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema: ‘Stembureaus zijn veiliger dan de supermarkten.’

PostNL zal ook komend weekend de brievenbussen legen, juist vanwege de vrees dat 70-plussers die per se per post willen stemmen dat misschien later dan gewenst doen. PostNL-directeur Resi Becker zei onlangs in deze krant dat het postbedrijf in geval van laat briefstemmen ‘zo veel mogelijk’ van die stemmen bij de gemeente probeert af te leveren. Niet alle? ‘Zoveel mogelijk’.

Briefstemmen is nieuw. Doet iedereen het wel goed?

Uit de inventarisatie van de Volkskrant komt naar voren dat vrijwel alle 70-plussers de richtlijnen niet ingewikkeld vinden. Ouderenbond ANBO vreest niettemin dat er veel fout kan gaan. En verwijst daarbij ook naar een proef van vorige maand waarbij een en ander misging. Het ministerie van Binnenlandse Zaken houdt er ook rekening mee. In een ‘update’ voor de Tweede Kamer schreef minister Kajsa Ollongren vorige week dat in de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 coulance is opgenomen voor fouten. Wie vergeet de zogeheten stempluspas te ondertekenen, wat formeel wel moet, hoeft niet te vrezen dat de stem verloren gaat.

Verwarring ontstaat vaak over de twee enveloppen die bij het poststemmen van belang zijn: in de eerste moet het ingevulde stemformulier, in de tweede moet de envelop met stemformulier én de stempluspas retour gestuurd worden. Deze constructie is nodig om het stemgeheim te bewaren maar wel helder te kunnen administreren wie er gestemd heeft. Tijdens de proeven bleek dat kiezers vaak de stempluspas en het biljet samen in dezelfde retourenveloppe naar de gemeente stuurden. Ook deze groep wordt met coulance behandeld.

Wat wel écht fout is en leidt tot een ongeldige stem is de stempluspas en het stembiljet in de envelop stoppen die alleen voor het biljet is bedoeld. Die envelop wordt namelijk pas op verkiezingsdag (17 maart) opengemaakt en als daarin ook een pas zit leidt dat als vanzelf tot schending van het stemgeheim.

Over fouten gesproken. Bij gemeenten zelf is wel het een en ander misgegaan. Bijvoorbeeld in Ede en Barneveld. Daar kregen honderden 70-plussers een verkeerde retourenvelop, met een antwoordnummer van een andere gemeente. Volgens BZK komt het ook met die stemmen goed. Gemeenten zijn wettelijk verplicht de enveloppen door te sturen naar de juiste gemeente.

Wanneer hebben we zicht op hoeveel mensen gebruik hebben gemaakt van briefstemmen en hoeveel ongeldige stemmen er zijn uitgebracht?

We zouden nu al een voorlopig beeld kunnen hebben, maar gemeenten zeggen daar nog niets over. Alle briefstemmen komen bij een apart briefstembureau terecht. Alleen al bij het openen van de retourenvelop kan zichtbaar zijn of iemand per ongeluk een fout (pas en stembiljet in de envelop die alleen voor het biljet is bedoeld) heeft gemaakt. Van dit proces wordt een apart proces-verbaal opgemaakt, op verkiezingsdag zelf gevolgd door nog eens een proces-verbaal wanneer de briefstemmen apart worden geteld. De uitkomsten, zowel het percentage dat gebruik heeft gemaakt van de mogelijkheid als de hoeveelheid ongeldige stemmen, zijn in die zin interessant omdat briefstemmen wel eens een blijvende aanvulling in ons kiesstelsel zou kunnen worden. In veel landen is het stemmen per post heel gewoon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden