1813: gejuich in Scheveningen, bloed bij Arnhem

In Scheveningen werd gejuicht op 30 november 1813, maar in Arnhem vloeide veel bloed. Daar zijn ze Napoleons grote nederlaag niet vergeten.

DE STEEG/ARNHEM - Het is een kanonnetje van niks, een vierponder, lichte veldartillerie uit de Franse tijd. Maar de knal die over de Veluwezoom davert, is overweldigend. 'In de klas kan geschiedenis best saai zijn. Dit is interessant', zegt Senne van de Roncallischool in Velp. 'Oorlog en vechten, dat vind ik wel spannend', vult Daniël aan.


Ze kunnen hun hart ophalen, vrijdag op het landgoed Rhederoord in De Steeg, bij Arnhem. Zo'n 1.200 basisschoolleerlingen sluiten het schoolproject Het ontzet van de Veluwezoom 1813-2013 af, onderdeel van de herdenking van 200 jaar koninkrijk, maar hier regionaal toegespitst. Zondagmiddag spelen 400 zogenoemde re-enactors een schermutseling na uit november 1813, toen eerst Doesburg van het 'Franse juk' werd bevrijd en de troepen van Napoleon zich al vechtend langs de Veluwezoom terugtrokken in Arnhem.


'Het is een vergeten stukje geschiedenis, maar zonder de gevechten langs de Veluwezoom was de latere koning Willem I meteen weer in zijn bootje gestapt. Dan was de grond hem hier te heet onder de voeten geweest', aldus organisatrice Marian Hartelo van de Stichting Gelderse Geschiedenis.


Op de dag dat Willem I landde in Scheveningen woedde ook een van de bloedigste veldslagen uit de vaderlandse geschiedenis: de bestorming van Arnhem door geallieerde troepen. 'In 1863 en 1913 is daar uitvoerig bij stil gestaan', vertelt historicus Paul van Lunteren. 'Maar daarna is die veldslag verdwenen uit ons collectieve geheugen, verdrongen door de Slag om Arnhem in de Tweede Wereldoorlog.'


De rolverdeling bij deze eerdere slag om Arnhem was totaal anders dan die in september 1944. De 'goede' geallieerde troepen, 9.000 man sterk, die Arnhem vijf dagen belegerden, bestonden hoofdzakelijk uit Pruisen, aangevuld met een handjevol kozakken. In de stad waren ongeveer 3.500 Fransen ingekwartierd. Aan de andere kant van de Rijn waren nog 1.000 Fransen gelegerd die met hun kanonnen de Pruisen moesten beteugelen.


Veel baatte het niet. Toen de Pruisische generaal Von Bülow op 30 november de aanval inzette op de stad, was het pleit in drie uur beslecht. Volgens ooggetuigen volgde een bloedbad. Naar schatting 800 Pruisen lieten het leven of raakten ernstig gewond. Zeker 2.000 Fransen werden gedood, verwond of werden krijgsgevangen gemaakt. 'Tot op de dag van vandaag worden er bij bouwwerkzaamheden botten gevonden van militairen uit die tijd', aldus Van Lunteren.


De val van Arnhem gaf de Pruisische troepen doorgang naar het westen van het land. Een paar dagen later lagen ze al voor Utrecht, dat zonder vechten werd ingenomen. 'Napoleon zal overdonderd zijn geweest: in twee weken tijd was hij half Nederland kwijt. Dat was zeker niet ingecalculeerd.'


De gebeurtenissen in Arnhem staan in schril contrast, vindt Van Lunteren, met die in Scheveningen. 'De latere koning werd daar enthousiast binnengehaald. Maar diezelfde dag vrezen de Arnhemmers voor hun veiligheid en verliezen duizenden soldaten hun leven. Nederland was zeker nog niet helemaal oranje gekleurd.'


Twee jaar lang feest


Vandaag begint de officiële viering van de 200ste verjaardag van het Koninkrijk der Nederlanden. Tot eind 2015 zijn er zes grote evenementen om te vieren dat Nederland in 1813 zijn onafhankelijkheid terugkreeg en in de twee jaar nadien een democratisch bestel opbouwde. Daarnaast zullen tal van 'losse' vieringen plaatsvinden. Precies 200 jaar geleden herwon Nederland na de Franse inlijving zijn onafhankelijkheid. De terugkeer van de Prins van Oranje in november 1813 leidde uiteindelijk op basis van een nieuwe Grondwet tot zijn inhuldiging als koning Willem I te Brussel in september 1815.


De aftrap van de herdenking is vandaag. Op het strand van Scheveningen wordt de landing nagespeeld van Willem Frederik van Oranje, de latere koning Willem I. Onder regie van Aus Greidanus van toneelgroep De Appel zal acteur Huub Stapel in een roeisloep op het strand aankomen. Koning Willem-Alexander en koningin Máxima zijn daarbij aanwezig.


Zo'n 500 amateurs zijn bij de nagespeelde historische gebeurtenis betrokken. Defensie verleent hand- en spandiensten en verzorgt demonstraties. Na de landing trekt 'Willem I' met zijn gevolg in een stoet naar de Keizerstraat, net als in 1813. De NOS zendt het spektakel rechtstreeks uit. Er volgen nog vijf nationale evenementen, onder andere de viering van de eerste Grondwet op 29 maart 2014, een Koninkrijks Jeugd Parlement op St. Maarten op 19 mei en een grote afsluiting op 26 september 2015 in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.