Achter de schermen

173 pagina's jaarverslag, en het zoeken is naar de beloning van Paul Polman

Als er gevoelige informatie in een jaarverslag staat, publiceert een bedrijf als ING zo'n document soms liever op het moment dat de aandacht van journalisten ergens anders is, vermoedt economieredacteur Wilco Dekker. Zelf bladert hij direct door naar het interessantste hoofdstuk: de beloningen.

Economieredacteur Wilco Dekker (rechts) met collega Bard van de Weijer op de redactie van de Volkskrant. Beeld Rebecca Fertinel

‘Ze weten hoe het werkt hè?’, zegt economieredacteur Wilco Dekker. ‘Ze timen wanneer ze zo’n jaarverslag uitbrengen.’ Het is ‘s middags half vier en Dekker kijkt af en toe achterom, alsof hij het jaarverslag van Unilever van vijf meter afstand zijn computer in zou kunnen zien vliegen. Hij weet niet wanneer het binnenkomt. Grote bedrijven doen soms geheimzinnig over de publicatie van hun jaarverslag als ze weten dat daar gevoelige informatie instaat. Dan publiceren ze het document bij voorkeur, vermoedt de redacteur, op een moment dat de aandacht ergens anders is. 

‘Dat deed ING afgelopen donderdag’, denkt Dekker. De bank publiceerde zijn jaarverslag na de sluiting van de beurs ’s avonds, voorafgaand aan het RTL-lijsttrekkersdebat, het eerste grote politieke debat op tv in aanloop naar de verkiezingen. ‘Als je het ‘s ochtends brengt, blijft het de hele dag rondzingen. Als je het ’s avonds doet, zeker vlak voor zo’n debat, heb je kans dat het vrij ongemerkt voorbijgaat.’ 

Dat kan vervelend zijn voor Dekker zelf, want hij moet wel wachten tot het jaarverslag binnenkomt. Zoals maandag. Eigenlijk wacht hij puur vanwege één onderdeel van het verslag: de beloning van Paul Polman, de inmiddels ex-topman van Unilever.

De Volkskrant rekent inmiddels al ruim dertig jaar uit wat de grote bazen van de grootste Nederlandse bedrijven, zoals Shell, Unilever en Heineken, op jaarbasis hebben verdiend. In de jaren tachtig besloten de toenmalige economieredacteuren om onderzoek te doen naar de beloningen van dit soort topmannen. Die ontvingen namelijk niet alleen een salaris, maar ook speciale bonussen, pensioendeals én aandelen.

Deze ‘variabele beloning’ is tegenwoordig veel groter dan het vaste salaris. Bij Paul Polman van Unilever was dat basissalaris nog maar 15 procent van zijn totale beloning.

De ‘gewone’ jaarcijfers over winst en omzet worden al eerder bekendgemaakt, maar de beloningen lees je standaard pas in het jaarverslag van de bedrijven. ING koos er waarschijnlijk voor het jaarverslag pas aan het begin van de avond, na het sluiten van de beurs te publiceren, zegt Dekker, omdat de kans op een rel dan kleiner is. ‘De indeling van de kranten en de journaals is dan al gemaakt en het is lastiger om ’s avonds mensen te bereiken voor een reactie.’ 

Volgens ING is er geen sprake van een bewuste strategie om het jaarverslag pas nabeurs te publiceren.

Ralph Hamers

In dit geval was de beloning van topman Ralph Hamers het gevoelige onderwerp. Hamers werd vorig jaar een salarisverhoging van 50 procent beloofd – van 2 naar 3 miljoen euro, maar daar werd zo verontwaardigd op gereageerd dat het kabinet dreigde met maatregelen en ING de salarisverhoging introk.

Omdat al bekend was dat ING-topman Ralph Hamers zijn bonus moest inleveren, besloot Dekker het stuk over het ING-jaarverslag aan te schrijven op de commissarissen, die over de beloning van de top gaan. ‘Die commissarissen, onder leiding van president-commissaris Hans Wijers, straffen het hoge management vanwege de witwasaffaire. Ze erkennen dat er ‘serieuze fouten’ zijn gemaakt, maar voor henzelf zijn er geen financiële consequenties.’

Onderzoeksmedewerker Robin Dirker heeft griep, maar zit vanuit huis ook te wachten op het Unileververslag. Het is een van de laatste belangrijke jaarverslagen van 2018, en ze hebben deze nodig om een overzicht te maken van de beloningen bij de machtigste multinationals van Nederland. Dekker zit inmiddels zo’n drie kwartier niet meer achter zijn computer, dus hij is wat onrustig. Terwijl hij praat is hij al half van de bank af. ‘Misschien is ie er al’, zegt hij opgewekt, voordat hij terug naar zijn bureau stevent.

Loonkloof

De Volkskrant berekent op basis van die beloningen van de hoogste bazen ook de loonkloof: het verschil tussen wat de directeur verdiende en wat de gemiddelde medewerker binnenkrijgt, in de vorm van een ratio – de beloning van de bestuursvoorzitter (de ceo) gedeeld door het gemiddelde werknemerssalaris. Een geniale vondst, vindt chef economie Robert Giebels. ‘Ik wil niet claimen dat de Volkskrant het in zijn eentje voor elkaar heeft gekregen dat de loonkloof onderwerp van gesprek is geworden, maar wij zijn wel de eerste geweest die het op zo’n simpele manier zijn gaan berekenen en uitdrukken. Het is echt des Volkskrants. En dat zien we nu in elk jaarverslag terug.’ Sinds vorig jaar zijn beursgenoteerde bedrijven verplicht de loonkloof in het jaarverslag te zetten.

Om vijf voor half zes kwam het jaarverslag van Unilever met de beloning van Polman uiteindelijk binnen. Om één voor acht kwam het stuk van Dekker online onder de kop: 11,7 miljoen euro voor Unilever-baas Polman, 283 keer meer dan de werkvloer. 

‘Toch weer iets meer dan het jaar daarvoor’, zegt Dekker de volgende ochtend om half tien, weer aan zijn bureau. ‘Ik dacht dat het juist wat minder zou zijn. In december was er een dip op de aandelenbeurzen. Dat zie je terug in de aandelenpakketten van de bestuursvoorzitters. Die aandelen vormen een belangrijk deel van hun beloning.’ Hij haalt de pagina’s van het jaarverslag uit zijn tas waar de uitleg van de beloningen in staat. Directors’ Remuneration Report, staat er bovenaan. Daaronder de namen van de vijf leden van het ‘compensation committee’ – de commissarissen die over de hoogte van de beloningen gaan. De eerste alinea na de introductie begint als volgt:

‘In determining the Underlying Sales Growth [USG] target for the annual bonus plan we assumed a full year of Argentinian price growth. Due to the application of IAS 29 hyperinflationary accounting from 1 July and the consequent removal of Argentinian pricing in our reported USG of 2.9%, we have included the Argentinian pricing to give a sales growth of 3.4% for the bonus calculation.’

Dat gaat zo verder, in hele kleine lettertjes en met een hoop consolidation’s, threshold’s en implementation’s, aangevuld met tabellen en kriebelige grafiekjes. De beloningscommissie van Unilever weet er zestien pagina’s mee te vullen – en dat gaat alleen over de beloningen. Het hele jaarverslag beslaat 173 pagina’s.

Het maakt uit hoe je rekent

Op een van de laatste pagina’s van het beloningsrapport heeft Dekker een getal omcirkeld met een vraagteken ernaast. ‘Dat is hun berekening van de loonkloof’, zegt Dekker. ‘Ze hebben iets nieuws gedaan dit jaar.’ Hij legt uit dat ze de gemiddelden hebben berekend van drie loongroepen: de groep met het laagste inkomen, de middeninkomens en de hogere inkomens. Daar hebben ze dan weer het gemiddeld van genomen, en op basis daarvan hebben ze de loonkloof berekend. Zo komen ze op een ratio van 147 uit.

Dirker, de snelle rekenaar, kwam met zijn eigen berekening volgens de methode van de Volkskrant dus op 283 uit, een bijna twee keer zo hoog cijfer. ‘Unilever heeft laten weten dat onze berekening klopt’, zegt Dekker. ‘Maar ze zeiden dat ze het zelf niet nuttig vonden om het op onze manier te berekenen.’ Daarop volgt een betekenisvolle blik.

Die andere kleingeletterde, wollige pagina’s van het jaarverslag vindt Dekker meestal niet enorm interessant. Net als de eerder bekendgemaakte jaarcijfers. ‘Het interesseert de Volkskrantlezer niets of de winst van een bedrijf met 3 procent gedaald of gestegen is’, zegt Dekker.

‘Dat echte bedrijvennieuws, dat laten wij met genoegen over aan het Financieele Dagblad’, zegt chef Giebels. ‘Die kijken heel specifiek naar de cijfers, de winst per aandeel en de EBITDA bijvoorbeeld. Wij proberen veel meer naar het sociale aspect te kijken, en naar wat de lezer verwondert en misschien zelfs ook een beetje kwaad maakt.’

Je moet keuzes maken, als krant. ‘Ik heb liever dat we onze tijd besteden aan verhalen met een verrassende insteek of een groter thema’, zegt Giebels. ‘Bijvoorbeeld over het klimaat: pak alle jaarverslagen van bedrijven met een grote carbon footprint bij elkaar, en ga dan kijken wat ze in hun jaarverslagen zeggen over hun footprint.’

Maatschappelijk

Waarom is die beloning dan wel interessant? Volgens Dekker omdat het een maatschappelijk thema is dat veel mensen bezighoudt. ‘Dat is altijd zo geweest, en nu, na alle ophef over Hamers en Polman, weer extra veel. Als wij het aan de bedrijven overlaten, kunnen zij de cijfers een beetje masseren en hun eigen versie brengen. Wij laten de echte factoren, loonkloof en verdiensten zien.’ Het heeft volgens Dekker ook te maken met de overtuiging van de lezers. ‘Volkskrantlezers geloven volgens mij in eerlijk delen.’ Vakbond FNV hanteert de ‘factor 20’: de baas van een bedrijf zou niet meer dan twintig meer mogen verdienen dan de laagstbetaalde werknemer. Dat is nogal een verschil met de factor 283 van Unilever.

De tweet met Dekkers stuk op het Volkskrantaccount was dinsdagmiddag 82 keer geretweet – veel voor een Volkskranttweet. ‘11,7 miljoen’, reageert een beduusde lezer onder de tweet. ‘Met een modaal salaris (36.000 per jaar) moet je daar 325 jaar voor werken.’

11,7 miljoen euro voor Unilever-baas Polman, 283 keer meer dan de werkvloer

Paul Polman heeft vorig jaar in zijn laatste jaar als topman bij Unilever 11,7 miljoen euro verdiend. Dat is iets meer dan een jaar eerder. Daarmee kwam de totale beloning van de baas van de Brits-Nederlandse multinational 283 keer hoger uit dan wat de gemiddelde werknemer bij Unilever verdient.

Nieuwe Unilever-topman heeft stevige dobber aan nalatenschap roemruchte voorganger Polman

Alan Jope, de Schotse opvolger van Paul Polman als topman bij Unilever, moet aan de bak. De Brits-Nederlandse multinational (onder meer Dove, Calvé, Ben & Jerry’s) heeft in diverse markten te maken met ‘uitdagende omstandigheden’ en zit verder nog met enkele onopgeloste slepende kwesties, zoals de Brexit en de locatie van het hoofdkantoor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.