NIEUWSVION

147 besmettingen in één slachthuis: hoe heeft het zover kunnen komen?

Een transporteur hoort van de portier van slachterij VION dat ie niet op de juiste plek is. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Door de grote corona-uitbraak in een slachthuis in Groenlo, waar 147 medewerkers besmet zijn geraakt, verkeren plots alle verantwoordelijke partijen in hoogste staat van paraatheid. Konden de vleesfabrieken te lang ongestoord hun gang gaan?

Gaat het over varkenspest, dan lijken slachthuisdirecties doorgaans ‘afgestudeerd’ in de verspreidingsrisico’s van dierenziekten, constateert John Klijn van vakbond FNV. Nu het met corona over de volksgezondheid gaat, bespeurt hij in de vleesfabrieken een stuk minder daadkracht om een virusverspreiding te voorkomen.

Al weken waarschuwen de bonden voor het besmettingsgevaar van corona bij slachthuizen: vanwege de onmogelijkheid om er continu afstand te houden, de luchtstromen en de hutjemutje transport en huisvesting van de veelal buitenlandse arbeiders. Maar ook vanwege de laksheid waarmee de RIVM-maatregelen zouden worden nageleefd op de werkvloer.

Die tijd is voorbij nu sluiting dreigt voor de vleesfabrieken. Afgelopen week werd het vleesverwerkingsbedrijf Vion in Groenlo per direct gesloten: 147 van de 657 medewerkers zijn besmet met het coronavirus. Hebben de slachthuizen te lang hun gang kunnen gaan?

Recentelijk stuurde de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en de Inspectie SZW een brief aan de slachthuizen. Hadden ze tot vorige week nog weinig reden tot zorg – ondanks tal van problemen in het buitenland –, nu bleek uit een rondgang en onderzoek dat het beeld in slachthuizen ‘niet overal optimistisch stemt’.

Landbouwminister Carola Schouten: ‘Ik denk dat de volksgezondheid toch echt belangrijker is dan of je morgenavond nog een stukje vlees op je bord hebt liggen.’Beeld ANP

Toen moest de uitkomst van de GGD-tests bij Vion Groenlo nog komen. In reactie hierop kwam Landbouwminister Carola Schouten maandag met de boodschap waar de bonden al weken om vragen: houd je aan de RIVM-regels voor corona of meer sluitingen zullen volgen.

‘Ik heb gezegd dat zij uiterlijk morgenavond (dinsdag, red.) moeten doorgeven hoe zij dat allemaal denken te organiseren’, zei Schouten maandag. ‘En als dat onvoldoende is, dan moet ik ook de medewerkers van de NVWA gaan beschermen.’ Mocht Schouten concluderen dat het voor de NVWA’ers niet meer veilig is in een slachthuis, dan betekent het wegvallen van de controles automatisch sluiting.

Dreigement

Het dreigement is opvallend, omdat de afgelopen weken de Inspectie SZW, de NVWA en dierenartsen die de voedselveiligheid-inspecties doen allesbehalve gealarmeerd waren. De slachthuizen zouden zich prima houden aan de voorschriften om de verspreiding van corona te voorkomen. De uitbraak en de dreigende taal van de minister wekt nu de indruk dat ze toch iets over het hoofd hebben gezien.

Er zijn gegronde redenen te verzinnen waarom vleesfabrieken in coronatijd langer open zouden moeten blijven dan bijvoorbeeld een autofabriek. Vanwege de cruciale schakel in de als vitaal bestempelde voedselindustrie, maar ook vanwege de problemen die bij veehouders zouden ontstaan als de dieren de stal niet meer ‘uitgereden’ kunnen worden. Maar openblijven, is geen doel op zich, zo maakte Schouten maandag heel duidelijk. ‘Ik denk dat de volksgezondheid toch echt belangrijker is dan of je morgenavond nog een stukje vlees op je bord hebt liggen.’

Vanwege de economische belangen is vleessector er veel aan gelegen dat ze door mogen. Terwijl bij een varkensslachter in Helmond maandag het aantal besmettingen naar vijf ging, was de vleessector in spoedoverleg en kwam hoofdrolspeler Vion - 'verrast als ieder ander’ - daarna met een lange lijst aangescherpte corona-maatregelen. 

Een woordvoerder van minister Schouten weerspreekt dat zij te laat doorkregen wat de risico’s rond slachthuizen zijn. ‘De vraag die nu wel op tafel ligt: wordt er voldoende gedaan? Hierover is overleg tussen alle betrokken partijen.’

Spoedoverleg

Het ministerie wil dinsdagavond met de sector met name de huisvesting en vervoersomstandigheden bespreken. Hoewel uitzendbureaus waarvoor de arbeidsmigranten werken dit organiseren, dragen de vleesbedrijven hiervoor volgens het ministerie wel degelijk verantwoordelijkheid.

Een woordvoerder van de Inspectie SZW vermoed dat in huisvesting en transport het echte probleem schuilt – en niet bij het beperkte aantal controles dat zij uitvoerden op corona-maatregelen in slachthuizen. ‘Let op, als ik zo brutaal mag zijn: wij zijn bij Vion-Scherpenzeel geweest, waar eerder al besmettingen waren’, zegt hij. ‘De RIVM-richtlijnen werden daar allemaal uitstekend uitgevoerd. Verder zijn wij vanwege beperkte capaciteit afhankelijk van meldingen over misstanden. Als die niet binnenkomen, kunnen we weinig beginnen.’

Megatest

Om sneller misstanden op te sporen, werkt de inspectie nu wel nauwer samen met de medewerkers van de NVWA, die alle slachthuizen inspecteren op voedselveiligheid. Had dit niet eerder gemoeten, bijvoorbeeld toen in de Verenigde Staten de slachthuizen weken geleden al dicht gingen? ‘In de VS gaat zoveel mis’, zegt hij. ‘Dat is voor ons geen aanleiding iets te doen. Toentertijd was hier simpelweg geen aanleiding om meer inspecties uit te voeren.’

Het ministerie van Landbouw is er inmiddels alles aangelegen beter inzicht te krijgen in de problemen. Om ‘een totaalbeeld’ te krijgen heeft minister Schouten gevraagd of alle medewerkers van de circa tweehonderd slachthuizen in Nederland kunnen worden getest op corona. Na eerdere weerstand vanuit de sector, is Vion - de grootste slachter in een vrij gesloten sector - daar nu ook voor en belooft alle medewerking. 

‘Zo kan de vleesvoorziening van ons land blijvend worden voortgezet', zegt directeur Ronald Lotgerink. En: ‘Wij hebben niets te verbergen.’

‘Geen bewijs voor besmetting door vlees’

Als er een grote corona-uitbraak is in een slachterij heeft dat dan ook gevolgen voor de consument? Kan hij bijvoorbeeld besmet raken door het vlees dat is bewerkt door slachter met covid-19?

Kan mijn vlees besmet zijn? 

Er is geen bewijs dat consumenten via vlees besmet kunnen raken met het coronavirus. Het virus heeft een levend mens of dier nodig om in leven te blijven of uit te kunnen groeien, zegt woordvoerder Lex Benden van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). ‘Als het virus al op vlees zou komen dan duurt het enkele dagen voordat het bij de consument terechtkomt. Dat maakt de kans erg klein dat het dan nog leeft. Bovendien worden eventuele virussen gedood bij de bereiding van het vlees.’ Ook volgens het Voedingscentrum en de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid zijn er geen aanwijzingen dat het coronavirus via voedsel wordt overgedragen. Het RIVM en de NVWA adviseren wel de gebruikelijk hygiëne in acht te nemen bij het bereiden van vlees.

Is er extra risico op verspreiding van virus door de koude lucht in bedrijven waar vlees wordt verwerkt?

Het coronavirus verspreidt zich makkelijker in een koude dan in een warme omgeving, zegt viroloog Ab Osterhaus. ‘Een buisje met het virus zetten we in de koelkast omdat het daar langer goed blijft. We weten dat de degradatie van het virus bij hogere temperaturen sneller gaat. Als het buiten warm wordt, heeft het virus minder kans door oplopende temperatuur en uv-straling.’ Osterhaus onderstreept dat het niet duidelijk is of de besmette werknemers het virus hebben opgedaan in de bedrijven, tijdens hun dagelijkse transport of in de woonruimten waarin ze dicht bij elkaar verblijven. 

In hoeverre de huidige afname van het aantal besmettingen verband houdt met de zomerse temperaturen is moeilijk te zeggen. ‘De vraag is waar we de huidige reductie aan te danken hebben: het afstand houden? Het handen wassen? Of speelt het klimaat ook een rol? Het is lastig de rol van de individuele componenten te bepalen.’

LEES OOK:

1 op de 5 medewerkers van slachthuis in Groenlo besmet met coronavirus
Ruim 1 op de 5 medewerkers van vleesverwerkingsbedrijf Vion in Groenlo is besmet met het coronavirus. Van de 657 medewerkers kregen 147 personeelsleden een positieve uitslag.

Corona ontmaskert misstanden bij Duitse slachterijen
Op een Nederlandse slachterij in het Duitse Bad Bramstedt zijn tientallen vooral Roemeense werknemers positief getest op het coronavirus. Ineens is er aandacht voor hun beroerde arbeids- en leefomstandigheden.‘Dit is een goede dag. Met dank aan onze gruwelijke vriendin corona.’

Slachthuizen in buitenland blijken coronahotspots – hoe zit het in Nederland?
Na het sluiten van slachthuizen in de Verenigde Staten en Duitsland vanwege corona heeft nu ook Frankrijk te maken met grote aantallen besmettingen in slachterijen. Hoe staat het ervoor in Nederland?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden