11_september_2001

08:40 u...

08.40 uur lokale tijd (14.40 uur Nederlandse tijd): een gekaapte Boeing 767 van American Airlines met 92 inzittenden vliegt het New Yorkse luchtruim binnen en zet koers naar het World Trade Center. Vlucht 11 was drie kwartier eerder opgestegen in Boston met bestemming Los Angeles.

08.45 uur Het toestel boort zich in de noordelijke toren van het World Trade Centre, waar het kantoorleven juist op gang is gekomen. Het vliegtuig explodeert en slaat een groot gat in het bovenste deel van het 417 meter hoge gebouw.

09:05 u.

09.05 uur De zuidelijke toren van het wtc wordt doorboord door een passagierstoestel met 65 mensen aan boord. De inslag is live te zien op tv. Het betreft vlucht 175 van United Airlines uit Boston, een Boeing 757 die eveneens op weg was naar Los Angeles. De twee torens hebben elk 110 verdiepingen. Dagelijks werken hier gemiddeld 50 duizend mensen.

09.20 uur Alle New Yorkse vliegvelden zijn inderhaast gesloten. Het stadsbestuur van New York sluit alle bruggen en tunnels naar de stad.

09:30 u.

09.30 uur President Geor ge W. Bush, op werkbezoek in Flori da, spreekt in een eerste reactie van een 'mogelijk terroristische aanval': 'Terrorism against our nation will not stand.'

09:40 u.

09.40 uur De Amerikaanse luchtverkeersleiding legt het vlieg verkeer plat. Enkele minuten later wordt het Pentagon in Was hing ton getroffen door een Boe ing 757. Vlucht 77 van Ame ri can Air lines was met 64 inzittenden om 08.10 uur vertrokken van Was hing ton Dulles Air port met bestemming Los Angeles. In het ministerie van Defensie van de vs werken twintigduizend men sen.

09.45 uur Evacuatie van het Witte Huis. Even later verlaat Bush Florida met onbekende bestemming. Hij duikt op in Ne bras ka, op een extra beveiligde militaire luchtmachtbasis.

10:05 u.

10.05 uur De zuidelijke toren van het wtc zakt in elkaar. Een paar minuten stort ook het getroffen deel van het Pentagon in. De noordelijke toren van het wtc begeeft het twintig minuten later. Behalve heel veel mensen in de toren, verliezen ook talrijke politiemensen en reddingswerkers het leven. Rook- en stofwolken omhullen het zuidelijk deel van Manhattan. Burge mees ter Ru dolph Giuliani van New York: 'Ik vrees dat er een afschuwelijk groot aantal mensenlevens verloren is gegaan.' Vroeg in de middag stort nabij het wtc het 47 verdiepingen tellende 'gebouw 7' in.

10.10 uur Nabij Shanks vil le, ten zuiden van Pittsburgh in Penn sylvania, stort een gekaapte Boeing 757 van United Airlines neer met 45 inzittenden. Vlucht 93 was op weg van Newark, in New Jersey, naar San Francisco. De kapers hebben vermoedelijk de bedoeling gehad het Witte Huis of Camp David, het zomerverblijf van de president, te treffen. Waarschijnlijk stort het toestel neer na een worsteling tussen kapers en inzittenden.

10.15 uur Uit voorzorg worden massale evacuaties in gang gezet, onder meer van de gebouwen van de Verenigde Naties in New York, en alle federale gebouwen en de zetel van de We reld bank in Washington. Ook in de rest van de vs worden strategische gebouwen ontruimd. Tegen 11.00 uur laat Israël wereldwijd zijn ambassades evacueren. In de vroege middag gaan de Ameri kaan se grenzen met Cana da en Mexico dicht.

10:25 u.

10.25 uur De Amerikaan se luchtvaartleiding dirigeert alle vluchten naar de vs naar Canada, of de toestellen keren terug naar hun vertrekpunt. Het zuidelijke deel van Manhattan is geëvacueerd en afgesloten om ruimte te maken voor een massale reddingsoperatie. In de loop van de dag zal het aantal reddingswerkers uitgroeien tot meer dan tienduizend.

De Russische president Poe tin spreekt als een van de eersten een veroordeling uit over de 'verschrikkelijke tragedies'. Secre taris-generaal Kofi Annan van de Verenigde Naties roept op 'het terrorisme resoluut te bestrijden, waar het de kop ook opsteekt. In zulke situaties is een kalme en verstandige beoordeling van de situatie belangrijker dan ooit'. Ne der land reageert in dezelfde geest.

Premier Kok: 'Het is mijn vurige wens dat de vs kans zien in waardigheid op deze vernedering te reageren.'

Bijna alle landen uit het Mid den-Oosten, waaronder Syrië en Li bië, veroordelen de aanslag, even als de Palestijnse leider Ara fat. Hij condoleert president Bush en het Amerikaanse volk.

Alleen de Iraakse staatstelevisie zendt beelden uit van de instortende torens van het wtc met daaronder: 'Weg met Amerika'.

'Ik weet maar één groepering die het vermogen heeft een terreuractie van deze omvang te ondernemen', verklaart generaal Wes ley Clark, oud-bevelhebber van de navo. Clark doelt op de groep rond de Saoedische terroristenleider Osama Bin La den.'

17:00 u.

Het Taliban-regime in Afghanistan, dat bescherming biedt aan Bin Laden, ontkent bij de aanslagen betrokken te zijn. Volgens Taliban-ambassadeur in Pakistan, Abdul Salam Zaeef, zijn de aanvalsacties ook voor Bin Laden 'te gecompliceerd'.

In een aan Bin Laden toegeschreven verklaring in een Pakis taanse krant ontkent deze zijn betrokkenheid, maar hij juicht de 'gedurfde acties' toe.

Woensdag 12 september 2001

Bush en Colin Powell, de minister van Buitenlandse Zaken, verklaren de aanslagen te beschouwen als een 'oorlogsverklaring'. Powell verzekert dat het Amerikaanse antwoord verder zal gaan dan een enkele vergeldingsaanval. 'Dit wordt een aanval met veel dimensies: diplomatiek, militair, op het gebied van de inlichtingendiensten en de politie.'

De NAVO doet voor het eerst in de geschiedenis een beroep op artikel 5 van het oprichtingsverdrag: een aanval op het territorium van één van de leden wordt beschouwd als een aanval op allen. 'Een daad van solidariteit', zegt navo-chef Robert son.

Wall Street blijft wellicht de rest van de week gesloten, maakt voorzitter R. Grasso van de New York Stock Exchange bekend. Ana listen vrezen een wereldwijde recessie. Volgens president Dui sen berg van de Europese Centrale Bank is er 'geen reden voor paniek'. Ook het imf spreekt sussende woorden.

Het reddingswerk in Man hat tan wordt bemoeilijkt door het gevaar dat brokstukken gaan schuiven. En er dreigt instortingsgevaar van aanpalende gebouwen. Het aantal geborgen doden in Manhattan loopt op tot 87. Burgemeester Giuliani zegt dat het aantal doden in de duizenden kan gaan lopen. De stad heeft zesduizend lijkzakken besteld.

Volgens het Amerikaanse ministerie van Justitie zijn zeker vijftig mensen bij de aanslagen betrokken geweest. In Boston worden drie mannen aangehouden voor verhoor. Van verscheidene betrokkenen zijn banden met de terreurgroep Al Qaeda van Osa ma bin Laden bekend. Ook in Florida worden huiszoekingen verricht.

Een woordvoerder van Bush meldt dat de president zelf doelwit was. Volgens een topadviseur van Bush kreeg de geheime dienst telefonisch 'geloofwaardige en precieze' informatie dat het presidentiële vliegtuig Air Force One doelwit was van het bij Pittsburgh neergestorte, gekaapte vliegtuig. Dit zou verklaren waarom Bush niet meteen terugkeerde naar het Witte Huis na de aanslagen op het wtc en het Pentagon.

Donderdag 13 september

Na de verbijstering en de eerste politieke reacties, krijgt de omvang van het menselijk drama steeds meer contouren. Het officiële aantal vermisten in New York loopt op tot 4763.

In het Pentagon verloren vermoedelijk 190 mensen het leven. Alle 266 inzittenden van de vier gekaapte vliegtuigen zijn omgekomen.

Een groot aantal getroffenen in zowel de vliegtuigen als de gebouwen had vlak voor hun dood telefonisch contact met dierbaren. Familieleden van de vermisten verzamelen zich in parken en bij ziekenhuizen. Overal wordt massaal bloed gegeven. Ook Yas ser Arafat staat bloed af voor de slachtoffers. Reddingswerkers weten nog enkele overlevenden uit het puin te halen.

Gestrande luchtreizigers wach ten overal ter wereld op de mogelijkheid verder te reizen naar de Verenigde Staten. Ook in het Midden-Oosten zijn vliegvelden gesloten uit veiligheidsoverwegingen. De Amerikaanse luchtvaartautoriteiten geven in de loop van de dag toestemming voor het openen van 145 luchthavens.

Ana listen voorspellen een crisis in de luchtvaart. De financiële schade voor de eerste week na de aanvallen zou al minstens 25 miljard gulden bedragen.

De fbi heeft het 'grootste justitiële onderzoek ooit in Amerika gehouden' in gang gezet, volgens minister John Ashcroft van Justi tie. Ondertussen groeit de kritiek over het falen van de federale recherche in het voorzien en verijdelen van de aanslagen.

Het FBI-onderzoek wijst uit dat achttien kapers aan boord waren van de vier vliegtuigen. Met messen hebben ze de bemanning uitgeschakeld en de besturing van de toestellen overgenomen. In elk toestel zat ten minste een terrorist die een pilotenopleiding had gevolgd in de vs.

De fbi doet invallen langs de hele oostkust in hotels en woningen. De aanslagen blijken deels voorbereid in Hamburg, waar eveneens huiszoekingen worden verricht.

Van twaalf verdachten wordt de identiteit vastgesteld. 'Allen afkomstig uit landen in het Midden-Oosten', meldt de fbi. De aanwijzingen dat Osama bin La den vermoedelijk achter de aanslagen zit worden steeds duidelijker, zegt minister Powell.

De publieke woede neemt toe. Amerikaanse burgers vallen moskeeën aan en bedreigen moslims en Amerikanen van Ara bi sche afkomst. Bush roept op kalmte te bewaren en respect te betonen voor Arabische en islamitische medeburgers.

Bush bereidt het volk voor op een grootschalige en wellicht langdurige oorlog tegen het terrorisme, de 'eerste oorlog van de 21ste eeuw'. 'We will lead the world to victory', verklaart hij vanuit het Witte Huis. Een eensgezind Con gres zegt de president extra middelen en bevoegdheden toe ter bestrijding van het terrorisme. Po well krijgt de steun van de navo-bondgenoten, hoewel vanuit verschillende lidstaten wordt aangedrongen op een gematigde reactie.

De Nederlandse regering behoudt zich het recht voor een eigen afweging te maken voor het eventueel inzetten van troepen en materieel.

Bush tracht een wereldwijde coalitie te vormen tegen het internationale terrorisme. De Russi sche president Poetin noemt Osa ma bin Laden 'een gezamenlijke vijand'. Afghanen en buitenlanders verlaten de Afghaanse hoofdstad Kaboel uit angst voor een Amerikaanse vergeldingsaanval. De Taliban-regering blijft Bin La den echter steunen.

Vrijdag 14 september

De internationale dag van rouw begint in New York met regen en onweer, waardoor het toch al moeizaam verlopende reddingswerk nog lastiger wordt. Over de hele wereld staan mensen stil bij de slachtoffers van de aanslagen. Ook in Nederland wordt massaal gevolg gegeven aan de oproep om drie minuten stilte in acht te nemen. Het voltallige kabinet herdenkt de slachtoffers bij de Amerikaanse ambassade in Den Haag. Premier Kok prijst de islamitische organisaties in Ne der land omdat ze afstand hebben genomen van de aanslagen.

President Bush rehabiliteert zich voor zijn in de ogen van velen weinig inspirerende optreden in de eerste dagen na de ramp. Hij houdt een indrukwekkende toespraak tijdens een herdenkingsdienst voor de slachtoffers in de National Cathedral in Washing ton. Later op de dag brengt hij een uitgesteld bezoek aan rampgebied 'Ground Zero' in Manhat tan. Reddingswerkers juichen de president luid toe.

De voorbereiding van een oorlog tegen het terrorisme is in volle gang. Het Pentagon maakt bekend dat er 35.000 tot 50.000 reservisten zijn opgeroepen.

Powell inventariseert de steun voor de Verenigde Staten middels telefonisch contact met ambtgenoten in vele andere landen.

President Musharraf, de militaire leider van Pakistan, stemt onder zware druk in met het openstellen van het Pakistaanse luchtruim voor mogelijke vergeldingsacties tegen het bevriende buurland Af gha nistan, waar het Taliban-bewind bescherming blijft bieden aan Osa ma bin Laden.

Militaire analisten zijn het er over eens dat het zeer moeilijk zal zijn het islamitische terrorisme, dat in cellen in verschillende landen opereert, te bestrijden. 'We have a hell of a targeting problem', citeert The Washington Post een anonieme cia-bron. De kwaliteit van het contraterrorisme van de cia wordt her en der in twijfel getrokken.

Het vliegverkeer in de vs komt langzaam weer op gang. De sfeer blijft nerveus. Op het vliegveld van New York worden tien mensen gearresteerd omdat ze zich 'verdacht' zouden hebben gedragen. Het blijkt een misverstand te zijn. Verscheidene bommeldingen - onder meer in het Capitool - veroorzaken onrust. Ook Europese landen openen de jacht op extremistische moslims. In Rotterdam en Brussel verricht de politie arrestaties.

cnn publiceert de namen en gegevens van alle kapers - inmiddels negentien - op haar website.

Zaterdag 15 september 2001

De hoop op het vinden van overlevenden op Ground Ze ro vrijwel vervlogen, hoewel vele New Yorkers nog vertwijfeld met foto's van vermiste familieden de straat op gaan. Amerika begraaft de eerste geïdentificeerde slachtoffers. Ondertussen komen de verhalen los van mensen die de Twin Towers tijdig wisten te verlaten. Naast de aanhoudende rouw groeit de woede onder de Ame rikaanse bevolking. 92 Pro cent van de Amerikanen zegt de president te zullen steunen in een grootscheepse militaire campagne tegen het internationale terrorisme.

De economische schade is nog niet te overzien, maar alleen al de Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen lijden een gezamenlijk verlies van 53 miljard dollar per dag. Continental Airlines stelt twaalfduizend medewerkers op non-actief. Ook bij andere bedrijven vallen ontslagen of worden mensen naar huis gestuurd.

De FBI blijkt in de vs al sinds eind augustus tevergeefs op zoek naar twee met Bin Laden geassocieerde verdachten. Een van hen wordt in verband gebracht met de aanslag op de Ame ri kaanse oorlogsbodem uss Cole vorig jaar oktober in Jemen. Bei de verdachten blijken te behoren tot de kapers van het vliegtuig dat neerstortte op het Pentagon. Een van de in Brussel gearresteerde moslim-extremisten zou aanslagen hebben gepland op vs-doelen in Europa, volgens het Belgisch Openbaar Minis te rie.

Bush gebruikt in zijn toespraken steeds hardere taal aan het adres van de terroristen. 'We zullen de daders vinden. Ze zullen zich schuilhouden in de bergen, maar we zullen ze uitroken uit hun holen, we zullen ze opjagen en voor de rechter brengen.' In Camp David vergadert Bush met de nationale veiligsraad. Ameri kaan se troepen in de hele wereld zijn in de hoogste staat van paraatheid.

De Pakistaanse autoriteiten zeggen hun onvoorwaardelijke medewerking toe aan alle eventuele militaire acties van de vs. De bevolking van Pakistan reageert verdeeld uit angst voor een bloedige strijd in de eigen regio. Het Taliban-regime dreigt de buurlanden van Afghanistan met vergeldingsmaatregelen als ze meewerken aan Amerikaanse aanvallen. Iran sluit zijn 900 kilometer lange oostgrens met Afghanistan.

Zondag 16 september

De druk op Afghanistan wordt opgevoerd. Pakistan vraagt het Taliban-bewind om uitlevering van Bin La den, tot woede van een deel van de eigen bevolking. Een Pakis taan se delegatie zal naar Afgha nis tan reizen met een ultimatum voor het Taliban-bewind. De uitlevering van Bin La den zou uiterlijk woensdag moeten plaatsvinden.

Powell waarschuwt weer dat Afghanistan de Al Oa'ida-organisatie van Bin Laden het land moet uitzetten of de vs in ieder geval moet helpen om de organisatie te vernietigen. 'Zij staan voor de keuze: ofwel zij zullen de volledige woede van de Verenigde Sta ten voelen of ze moeten deze vloek uitbannen.' Het Taliban-bewind geeft geen krimp. 'Het is tegen de Afghaanse opvattingen van gastvrijheid om een gast te vragen het land te verlaten', aldus de minister van Buitenlandse Za ken Wakil Ahmad Muttawakil. Op zijn beurt ontkent Bin Laden opnieuw betrokkenheid bij de tereuraanslagen.

De stroom vluchtelingen uit Afghanistan richting Pakistan en Iran, die hun grenzen hebben gesloten, zwelt aan.

Powell benadrukt nog eens dat een Amerikaanse actie tegen het terrorisme geen kortlopende zaak wordt. Minister van Defensie Do nald Rumsfeld waarschuwt het Amerikaanse publiek voor het risico dat er Ame rikaanse militairen zullen sneuvelen en laat doorschemeren dat ook landen die terroristen onderdak bieden rekening moeten houden met Ame ri kaanse aanvallen. De veiligheidsoperatie van de Ame ri kanen krijgt een naam: No ble Eagle.

Het aantal vermisten na de verwoesting van het wtc stijgt tot boven de vijfduizend. Giuliani noemt een aantal van 5.097. Het aantal geborgen doden ligt nog maar op 180. Er zijn 115 slachtoffers geïdentificeerd.

ma. 17:09:01

Maandag 17 september

New York geeft gehoor aan de oproep van burgemeester Giu lia ni om zo veel mogelijk weer aan het werk te gaan. De New York Stock Exchange gaat voor het eerst open sinds de aanslagen. In stilte begeven de werknemers zich over straat naar Wall Street.

De financiële wereld wacht gespannen af. De luchtvaart, verzekeringsmaatschappijen, banken en olie-industrie krijgen de hardste klappen. De defensie-industrie pro fiteert van de situatie. De Dow Jones en de Nasdaq dalen op de eerste handelsdag met 7 procent. De Europese beurzen blijven stabiel. De reisindustrie verwacht een verlies van 625 duizend banen.

Moslims en islamitische instellingen zijn het slachtoffer van dreigementen en geweld, ook in Ne der land. In een Zwolse moskee en een islamitische school in Nij me gen wordt brand gesticht.

Premier Kok zegt dat de aanslagen ook een oorlogsverklaring zijn aan Ne der land. Hij doet deze uitspraak na Amerikaanse kritiek op de terughoudende opstelling van Ne der land vorige week in de navo.

Pakistan en Afghanistan stationeren troepen langs hun grens. Bush zegt dat hij Bin Laden koste wat het kost in handen wil krijgen, 'dead or alive'. De wereld houdt zijn hart vast.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden