102 Kamerzetels voor het ESM; het debat van minuut tot minuut

De eerste termijn van het debat over het Europese noodfonds zit erop. VVD, CDA, PvdA, D66 en GroenLinks spraken zich uit voor het ESM, gezamenlijk vormen zij een ruime meerderheid van 102 zetels in de Kamer.

Het debat over het ESM in de Tweede Kamer, met op de voorgrond PVV-leider WildersBeeld ANP

De Kamer toonde zich tijdens dit eerste deel van het debat sterk verdeeld over het permanente Europese noodfonds ESM. Tweederde van de Kamer is in meer of mindere mate Europagezind en ziet het noodfonds als een noodzakelijk kwaad om de Europese Unie te beschermen tegen meer financieel leed.

Circa eenderde is uitgesproken tegen en pleit juist voor minder Europa en meer soevereiniteit voor Nederland. De grootste criticasters zijn PVV, SP, de Partij voor de Dieren en het Lid Brinkman. De SGP en ChristenUnie uitten vooral twijfels en spraken zich nog niet duidelijk uit voor of tegen.

Als Nederland het verdrag ratificeert, gaat het in totaal 40 miljard euro bijdragen, waarvan 4,6 miljard meteen wordt betaald. Alle deelnemende landen bij elkaar dragen gezamenlijk 500 miljard bij. Eerdere leningen uit het oude tijdelijke EFSF-fonds daarbij opgeteld bevat het ESM alles bij elkaar 800 miljard euro. Op 1 juli moet het fonds in werking treden. het vervangt vervolgens geleidelijk het eerder opgerichte tijdelijke noodfonds EFSF.

Hoofdelijke stemming
Het debat begon drie kwartier later omdat PVV-leider Geert Wilders een hoofdelijke stemming aanvroeg over uitstel van het debat tot na de uitspraak van de rechter over zijn kort geding tegen de Staat. Een meerderheid van de Kamer stemde, net als vorige week, weer tegen uitstel.

Alle bezwaren van de PVV en de SP ten spijt, is een ruime meerderheid van plan het verdrag te gaan ratificeren. VVD, CDA, PvdA, D66 en GroenLinks hebben nog zorgen over de mate van democratische controle en de definitie van een 'acute noodsituatie', maar stemmen op hoofdlijnen met het akkoord in. De partijen willen de details uitwerken in 'by laws', bijgaande wetten.

Vandaag om 10.15 uur gaat het debat verder en volgt de beantwoording van vragen door demissionair minister van Financiën Jan Kees de Jager. Ten slotte wordt ook morgen over het akkoord gestemd.

Lees hier terug wat er in het debat werd gezegd:

22.55 uur
Tenslotte Hero Brinkman: 'Ik wil een splitsing van Europa. Europa bestaat uit twee delen: een rijk en een arm deel. Het arme deel zuigt als een baby de borst van het rijke deel leeg.'

Brinkman refereert aan zijn oude partij de PVV: 'Er is zelfs een partij die het kabinet laat vallen over bezuinigingen van een paar miljard euro. Gaan we dan nu akkoord met een fonds waar we 40 miljard in moeten storten?'

Brinkman roept op tot een referendum over 'dit vreselijke verdrag'. 'Dit is een unieke kans voor de politiek om het vertrouwen terug te winnen van de kiezer.'

De Onafhankelijke Burger Partij zal een grote betoging organiseren in Den Haag tegen dit verdrag als dit kabinet hiermee doorgaat, waarschuwt Brinkman. Zijn partij doet in september voor het eerst mee aan de verkiezingen en haalt in de peilingen vooralsnog nog geen zetels.

22.52 uur
Dijkgraaf: 'Wat ons betreft moet dit noodfonds niet langer dan nodig in stand blijven. Zou het niet verstandiger zijn om dit fonds voor een periode van vijf jaar voor te stellen? Een stok achter de deur. Anders blijft het dweilen met de kraan open. Het noodfonds moet geen dweilfonds worden.

Als het ESM door een lidstaat als onwenselijk wordt beschouwd, dan moet er een mogelijkheid zijn om eruit te stappen, meent Dijkgraaf verder. Zijn partij is ook voor parlementaire controle op het noodfonds.

22.44 uur
Elbert Dijkgraaf (SGP) is de volgende spreker. Hij vergelijkt de 'Brusselse bemoeienis' met een kat- en muisspel. Een kafkaïaanse vergelijking. 'Onvermijdelijk stevenen we af op minder zeggenschap en meer Brussel. De SGP wil zich daar niet in mee laten nemen.'

Dijkgraaf: 'Frankrijk, Duitsland en Italië hebben vetorecht. Waarom Nederland niet? Uit de discussies is gebleken dat de rol van Nederland cruciaal is. We hebben grote moeite met het feit dat pas na ratificatie duidelijk is wat er in het regelement verandert.'

22.30 uur
Bruno Braakhuis (GroenLinks) neemt het woord. 'Er woedt op dit moment een brand in Europa. Mijn fractie gaat niet een brandweerauto tegenhouden die die brand gaat blussen.'

Met de steun van GroenLinks is er een meerderheid van 102 zetels voor het permanente Europese noodfonds.

Braakhuis: 'Wij hebben als GroenLinks altijd gepleit voor een echte Europese economische regering die direct gecontroleerd wordt door volksvertegenwoordiging. Het was Merkozy, nu is het Merkollande, zij bepalen wat er met de Europese economie gebeurt. Wij betreuren het dat het Europarlement geen zeggenschap kan uitoefenen op het ESM.' GroenLinks pleit voor toezicht van het Europees Parlement.

Braakhuis is kritisch op de koppeling tussen het ESM en het Europese begrotingspact.

22.27 uur
Volgens Van Dijk is er geen verplichting om voor de verkiezingen het verdrag te ratificeren. 'Waarom die haast?'

'Nederland moet 4,6 miljard euro betalen. Hierover moeten we 150 miljoen euro rente betalen per jaar. Daar heb ik nog niemand over gehoord.'

'Laat de kiezer meebeslissen. Dat is pas echte democratie.'

22.20 uur
Het woord is aan Tony van Dijk van de PVV: 'Bijna eenderde van de Kamer heeft gepleit voor uitstel. Met dit wetsvoorstel verliezen we ons veto over miljarden euro's en schrijven we een cheque uit van maar liefst 40 miljard. Het demissionaire kabinet moet op de winkel passen, niets meer en niets minder. Uit de peiling van EenVandaag blijkt dat 59 procent van de mensen het met ons eens is.'

'We staan nu al bijna 100 miljard garant in het tijdelijke noodfonds en daar komt nog 40 miljard bij. Geld dat we niet hebben, geld dat we zelf moeten lenen.'

'Onze soevereiniteit is door de mangel en deze minister heeft daar in Europa niets over te zeggen.'

Volgens Van Dijk verdampt straks 21 miljard euro boven de Acropolys als Griekenland uit de Euro stapt. Hij vraagt bevestiging aan minister De Jager.

'Waarom kunnen Duitsland, Italië en Frankrijk wel een miljardeninjectie tegenhouden en wij niet? Is ons geld soms minder waard?' Van Dijk refereert aan acute noodsituaties waarin steun van 85 procent van de deelnemers vereist is.

22.15 uur
Blanksma zegt dat het oude noodfonds EFSF en het nieuwe ESM een tijd naast elkaar zullen bestaan. Ze wil weten van de minister wat daar de gevolgen van zijn. 'En hoe beoordeelt de minister de kredietwaardigheid van het fonds, is dat een Triple-A kredietwaardigheid?'

Ze sluit af: 'De Tweede Kamer wilde een Europa dat zekerheid biedt. Dit fonds draagt daar aan bij. Daarom zijn wij voor het ESM.'

22.12 uur
Met de uitgesproken steun van het CDA is er een Kamermeerderheid voor steun aan het ESM. Ook PvdA, D66 en de VVD spraken al uit voor te zijn, samen met GroenLinks vertegenwoordigen de partijen 102 zetels. GroenLinks heeft nog niet gesproken, maar zal naar verwachting ook steun uitspreken.

22.08 uur
Blanksma: 'We hebben de Grieken een helpende hand toegestoken, niet voor de Grieken, maar om erger te voorkomen. Deze hulp is van tijdelijke aard. De tolerantiegrens naar de Grieken is bereikt.'

Volgens Blanksma gelden voor Nederland dezelfde regels als voor de EU: eerst de begroting op orde brengen. 'Ja, twaalf miljard extra bezuinigen voelen wij allemaal, maar het is noodzakelijk. En dan het ESM, dat vormt een 'firewall' voor Europa.'

22.00 uur Na Mark Harbers (VVD) is de beurt aan Elly Blanksma-van den Heuvel van het CDA: 'Nederland heeft veel aan Europa te danken. We hebben vrede en veiligheid. Verschuivende machtsverhoudingen in de wereld vragen om een sterk Europa. Vandaag is een belangrijke dag: het is ja of het is nee. Gaan we voor financiële stabiliteit, of doen we dat niet?'

'Een gezamenlijke munt is niet vrijblijvend, daar horen spelregels bij. Er zijn landen die er met de pet naar gegooid hebben. Dat is wat het CDA betreft echt voorbij. Om te laten zien dat het menens is steunen wij een zeer streng sanctioneringsmechanisme.'

21.52 uur
In het geval van een acute noodsituatie is geen unanieme steun nodig om een beroep te doen op het fonds, maar slechts 85 procent van de stemmen (Nederland draagt 5,7 procent bij en heeft dus 5,7 procent van de stemmen). Harbers wil van de minister weten: 'Wat is een acute noodsituatie?'

Van Dijk (PVV) interrumpeert: 'Waarom geeft de heer Harbers een blanco cheque terwijl hij nog zoveel zorgen heeft over dit fonds?'

Harbers: 'We doen er met zijn allen goed aan om wel dit noodfonds op te tuigen zodat we niet worden meegesleurd als andere landen er een potje van maken.'

21.40 uur
Het woord is aan het Kamerlid Harbers (VVD): 'Een van de zaken die je nodig hebt in deze crisis is het bieden van vertrouwen aan financiële markten, daar speelt een noodfonds een grote rol in. Het is geen zaligmakend instrument, maar wel een van de instrumenten in de mix die je daarvoor nodig hebt.'

Volgens Harbers bestaan er verschillende misverstanden over het ESM: 'Het ESM bepaalt zelf hoeveel de Nederlanders moeten betalen. Nee dat bepaalt de Kamer. De EU bepaalt over het ESM. Nee, het is een verdrag van landen onderling.'

21.36 uur
Plasterk heeft vragen over de immuniteit van de medewerkers van het ESM. 'Verschilt de positie van die medewerkers van medewerkers van de Europese Commissie of bijvoorbeeld de NAVO. Wat als een medewerker een frauduleuse handeling pleegt?'

Hij sluit af: 'Ik heb nog wel een aantal zorgen, maar het is absoluut noodzakelijk dat dit fonds er komt.'

21.31 uur
Plasterk tegen de PVV: 'Ik ga de komende maanden het land in en dan ga ik vertellen waarom dit noodfonds noodzakelijk is voor de Nederlandse economie en de euro. Dat zijn verstandige kiezers, net als die van u, dus ik hoop daar ook nog een paar van te overtuigen.'

Van Dijk (PVV): 'Meneer Plasterk loopt weg voor zijn democratische verantwoordelijkheid door nog voor de verkiezingen dit Noodfonds door te drukken.'

21.26 uur
Plasterk (PvdA) noemt de partijen met kritiek onverantwoord. 'Als we het noodfonds niet op orde hebben dan slaat de crisis via Griekenland over naar Spanje, Portugal en Italië en zijn de consequenties niet te overzien.'

21.22 uur Irrgang (SP) wil weten waarom de PvdA nu instemt met dit verdrag. Volgens Plasterk gaat het om de fundamenten van het verdrag, in de 'by laws' kunnen punten van zorg worden opgenomen.

21.18 uur
Vervolgens is de beurt aan Plasterk (PvdA): 'Het nut van het fonds is helder, zonder deze regels hebben we eigenlijk geen beschermwal. In het oude noodfonds was de Nederlandse bijdrage 98 miljard en nu minder dan de helft, 40 miljard.'

'Ook de algemene rekenkamer bepleit dat wij akkoord gaan met dit noodfonds, maar bepleit dat wij in 'by laws' een aantal punten vastleggen over transparantie en controle door auditers.'

21.15 uur
Schouten sluit af met grote twijfels: 'Snelheid moet gepaard gaan met zorgvuldigheid. Het noodfonds is permanent. Toetreden is mogelijk, uittreden niet. Ik vraag de minister om terug te gaan naar Brussel en alsnog de mogelijkheid van een Nederlands veto te regelen. Pas daarna kan het einddebat plaatsvinden.'

21.06 uur Carola Schouten, de financiële woordvoerder van de ChristenUnie, neemt het woord. Zij zat samen met Arie Slob om tafel met de Kunduzpartijen om tot het Lenteakkoord te komen. 'De euro is een feit en het zoeken naar een oplossing op de crisis kunnen we niet omheen.'

'Bij het instellen van het permanente noodfonds is er geen weg terug. Waarom niet?', vraagt zij aan de minister. 'Waarom geen uittredingsbepaling?'

'Wat de ChristenUnie betreft moet de rol van het parlement in het ESM in de wet verankerd zijn.'

21.00 uur
Esther Ouwehand van de Partij voor de Dieren neemt als derde het woord. 'We gaan Nederland teruggeven aan de Nederlanders, zei premier Rutte. Het kan verkeren. De PvdD tekent niet voor blanco cheques. Controversiële onderwerpen laat de Kamer over aan een volgend kabinet, veel controversiëler dan dit krijg je het niet.'

'Wij waren de eersten die een referendum voorstelden, maar kregen alleen steun van de SP en de PVV. Partijen die zonder de burger te raadplegen dit ESM willen doorvoeren, zullen dat merken bij de verkiezingen in september. Het grootste experiment uit de geschiedenis, de euro, is mislukt. Het ESM staat daarop als een symbool van onvermogen.'

20.58 uur
Koolmees sluit af: 'Blijven we met 27 lidstaten doormodderen of gaan wij met een half miljard EU-burgers de 21ste eeuw in?'

20.51 uur
Koolmees wordt geïnterrumpeerd door Elbert Dijkgraaf van de SGP: 'Zouden we niet meer tijd moeten benutten om punten op de i te zetten voordat we gaan stemmen?'

Koolmees: 'De randvoorwaarden van het fonds zijn goed geregeld. Ik vraag aandacht voor de manier van publicatie, maar het signaal dat Nederland pal staat voor de Euro en het noodfonds steunt, dat vind ik belangrijk.'

Ouwehand van de Partij voor de Dieren: 'Is het vertrouwen van de financiële markten belangrijker voor D66 dan goede controle en raadpleging van de kiezer?'

Koolmees: 'Wij zijn een pro-Europese partij. Ik vertegenwoordig mijn verkiezingsprogramma en mijn kiezers, daarin ben ik consequent geweest.

20.43 uur
Het tweede betoog is van Wouter Koolmees van D66: 'Wij willen in Nederland en Europa hervormen. Daarom hebben wij gepleit voor een Europese Bankenunie, afspraken over de Europese groeiagenda, en allemaal langer doorwerken en uiteindelijk willen wij een politieke Europese Unie.'

'We hebben een permanent noodfonds nodig om onze financiële stabiliteit in Europa te garanderen. Het ESM geeft een effectief signaal af aan financiële markten.'

Koolmees: 'Verhoging van het totaalbedrag kan alleen als alle deelnemende landen dat willen.' Hij heeft ook een aantal verbeterpunten: 'Het is helaas niet gelukt het ESM in EU-verband te realiseren. De Europese rekenkamer heeft geen bevoegdheid.'

'Het ESM is een onderdeel van de gereedschapskist, maar op zichzelf niet voldoende.'

20.42 uur
Ronald Plasterk (PvdA) wil weten waarom Irrgang voor uitstel van het debat stemde. Irrgang: 'Wij willen uitstel tot na de verkiezingen. Maar ieder uitstel is welkom'

20.40 uur Nog steeds aan het woord Ewout Irrgang van de SP. 'Hoeveel ons parlement nog te zeggen als het noodfonds er eenmaal door is?' Hij vraagt aan de minister om ten alle tijden van te voren de Kamer te raadplegen als een beroep wordt gedaan op het noodfonds.

20.26 uur
Irrgang (SP) opent het debat met het eerste betoog: 'We zouden hier niet moeten zijn omdat na de val van een kabinet controversiële onderwerpen niet meer worden behandeld, maar eerst de stem van de kiezer wordt afgewacht. Stel je voor dat de kiezer zich met Europa gaat bemoeien. Dit is precies de manier waarop de euro er eind vorige eeuw door werd gedrukt.'

Irrgang brengt het referendum over de Europese Grondwet in herinnering. 'Na een nee van de kiezer werd het met kleine veranderingen alsnog doorgevoerd.'

'Er is gebrekkige controle op de besteding van geld uit dit Europees noodfonds. Er komt een 'audit comittee', maar de preciese functie daarvan is nog niet duidelijk.' Hij vervolgt: 'Nog een reden om nu niet in te stemmen met het ESM is de relatie met het begrotingspact. Alleen landen die het begrotingspact geratificeerd hebben, mogen aanspraak maken op het ESM. Wij zijn tegen het rigoreus toepassen van de 3-procentsnorm. Net als de PvdA en de PVV.'

Irrgang wil een reactie op het risico dat Griekenland volgende maand al een beroep zal moeten doen op het ESM.

20.25 uur
Een meerderheid van de Kamer is tegen uitstel. De PVV vindt bijval van Kamerleden van de SP en de Partij voor de Dieren. Het mag niet baten. 35 leden hebben voor gestemd, 86 leden tegen uitstel, 19 Kamerleden zijn afwezig. Het debat vindt doorgang.

20.18 uur
Het woord is aan de griffier. Zij noemt één voor één alle Kamerleden op, zij spreken zich uit over het voorstel van Wilders om het debat uit te stellen tot na de uitspraak van de rechter volgende week.

20.15
uur De Kamer stroomt vol. Het is wachten op de hoofdelijke stemming. Sommige Kamerleden zaten al in de auto of trein naar huis.

19.55 uur
Op verzoek van enkele fracties wordt de stemming uitgesteld tot 20.15 uur.

19.45 uur De vergadering is geschorst tot 20.00 uur. Dan vindt de hoofdelijke stemming plaats. Voorzitter Verbeet: 'Deze stemming was handiger geweest tijdens de regelingen vanmiddag, maar we kunnen de regels niet lopende de vergadering veranderen.'

19.37 uur PVV-leider maakt een punt van orde. Hij refereert aan de stemming die vorige week op zijn voorstel werd gehouden in de Kamer. 'We hebben deze zaak voorgelegd aan de voorzieningenrechter. Ik zou opnieuw het debat willen uitstellen totdat de rechter daarover volgende week een uitspraak heeft gedaan.' Hij roept opnieuw op tot een hoofdelijke stemming. Volgens hem mag een Kamerlid op elk moment dat voorstel doen.

Ouwehand van de Partij voor de Dieren wil dat steunen. Ze wil uitstel van het debat omdat het onderwerp bij de rechter ligt en niet al haar fractiegenoten aanwezig zijn.

 
'Als we het noodfonds niet op orde hebben en de crisis overslaat via Griekenland naar Portugal, Spanje, Italië, dan zijn de consequenties niet te overzien.'
Ronald Plasterk (PvdA)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden