100 vrouwen als hoogleraar erbij in 1 jaar: viermaal zoveel als normaal, maar Nederland blijft nog altijd achter

De Nederlandse universiteiten hebben in een jaar tijd honderd extra vrouwelijke hoogleraren aangesteld, viermaal zo veel als normaal in een jaar.

In de senaatskamer van het Academiegebouw in Leiden worden oude portretten vervangen en worden nieuwe portretten van vrouwelijke hoogleraren opgehangen. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Daarmee bedraagt het aandeel vrouwen in de wetenschappelijke top nu bijna 20 procent. Dat maakt minister Ingrid van Engelshoven (D66) van Onderwijs Cultuur en Wetenschap vandaag, op internationale vrouwendag, bekend.

Haar voorganger Jet Bussemaker stelde vorig jaar 5 miljoen euro beschikbaar als stimulans, in het kader van het Westerdijk-jaar. In 2017 was het een eeuw geleden dat schimmeldeskundige Johanna Westerdijk als eerste vrouw hoogleraar werd aan een Nederlandse universiteit, die van Utrecht. Tegenwoordig zijn er zo'n 600 vrouwelijke hoogleraren, op een totaal van 3.000.

Nederland geldt internationaal nog altijd als een hekkensluiter als het gaat om het aandeel vrouwelijke wetenschappers aan universiteiten. Volgens de laatste cijfers van universiteitsvereniging VSNU en het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren LNVH is nu ruim 19 procent van de profs in Nederland vrouw. Alleen Tsjechië en Cyprus scoren lager. Wel studeren er in Nederland meer vrouwen dan mannen af, maar zij haken hoger in de organisatie af of vinden geen plek.

De regeling van Bussemaker was bedoeld om vrouwelijke universitair hoofddocenten sneller een hoogleraarspositie te bezorgen dan anders vermoedelijk zou gebeuren. De regeling kwam naast afspraken van de universiteiten om in het jaar 2020 nog eens tweehonderd extra vrouwelijke hoogleraren aangesteld te hebben.

Hoe dat verloopt is nog onduidelijk, zegt interim-voorzitter prof Angela Maas van het hooglerarennetwerk LNVH. Uit cijfers van het Rathenauinstituut blijkt dat de laatste jaren bij benoemingen al even vaak vrouwen als mannen hoogleraar worden. Dat geeft een groei van ruim 1 procent vrouwelijke profs per jaar, maar dat leidt pas in 2050 tot gelijke verhoudingen.

Maas, die zelf hoogleraar cardiologie is in Nijmegen, noemt de extra aanstellingen verheugend. 'Maar we moeten wel oppassen dat het niet bij dit sprintje blijft of dat zelfs het gevoel is dat er nu wel genoeg voor vrouwen is gedaan. We moeten van ver komen, en in de universitaire cultuur is het gezag nog steeds vooral mannelijk.'

Het netwerk liet eerder in een verkenning zien dat er in Nederland zeker 570 vrouwelijke hoofddocenten met hoogleraarscapaciteiten zijn, haast evenveel als er de komende jaren vertrekkende hoogleraren zullen zijn. Met nog eens 200 vrouwelijke profs erbij zou Nederland zich in de ranglijsten kunnen meten met een land als Zweden.

'Er is nog veel te doen, maar deze honderd aanstellingen zijn honderd stappen vooruit', zegt voorzitter Pieter Duisenberg van de VSNU in een gezamenlijke verklaring met het ministerie. 'De wetenschap wordt sterker van diversiteit en uiteenlopende benaderingen.'


'Benoeming vrouw valt op bij mannenvak'

Neelke Doorn is sinds juli 2017 hoogleraar technologie-ethiek aan de Technische Universiteit Delft. Ze is een van de negen extra vrouwelijke profs die de universiteit aanstelde in het kader van het Westerdijkjaar, drie meer dan de zes die in interuniversitair verband was afgesproken.

'Een teken dat de universiteit ernst maakt met de extra aanstelling van vrouwelijke hoogleraren', zegt Doorn (45), zowel civiel ingenieur als filosoof en meester in de rechten. 'Mijn eigen aanstelling als hoogleraar is eigenlijk vrij soepel verlopen. Ik kreeg een voorwaardelijke aanstelling als docent, en bij de bevordering naar hoofddocent was de vraag al of dat niet hoogleraar moest zijn. Maar het gebeurde niet. Ik merkte verbazing als ik op conferenties was: waarom is Neelke eigenlijk geen professor? Nu lijkt dat misschien een bijzaak, maar dat is dus niet zo. De titel 'prof' opent deuren die anders dicht blijven, levert je uitnodigingen als keynotespreker op, brengt gemakkelijker contacten met bedrijven. Dat biedt je als wetenschapper veel meer ruimte en geeft invloed, ook als het om de positie van vrouwen aan de universiteit gaat. Je kunt als vrouw opeens een stempel drukken en dat is belangrijk als je iets wilt veranderen aan de status quo, zoals ik wil. Civiele techniek en filosofie zijn nog steeds mannenvakken, de benoeming van een vrouw is daar wel opmerkelijk. Ik heb niet één negatieve reactie gehad. Dat kan ook haast niet. De negen vrouwen die de universiteit extra aanstelde, deels met eigen geld, hebben stuk voor stuk een geweldig cv. Kwaliteit die je als universiteit niet moet mislopen. Het zou overigens wel spijtig zijn als dit allemaal een eenmalige stap zou zijn. De universiteiten werken aan tweehonderd extra vrouwelijke hoogleraren in 2020, het zou mooi zijn als dat er dan nog meer blijken. Onderzoek wijst uit dat je vanaf 30 procent vrouwen in een organisatie de vruchten plukt van diversiteit. Daar zijn we dan ook nog lang niet.'

Neelke Doorn

Onderwijsminister Van Engelshoven: 'Geen vrouw te vinden, dat is geen argument'

In het kader van het Westerdijkjaar is 5 miljoen euro besteed om het aantal vrouwelijke hoogleraren te bevorderen. Dat lukt. Wat moet er gebeuren nu het stimuleringsplan afloopt? Quota?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.