100 jaar Volkskrant

100 jaar de Volkskrantlezer: de krant in het oerwoud

In aanloop naar het 100-jarig jubileum blikken we terug op bijzondere momenten van Volkskrantlezers. Heeft u als lezer zelf een herinnering of anekdote over de krant, of een bijzondere band met de Volkskrant? Laat het ons weten via 100jaar@volkskrant.nl.

Een voetbalwedstrijd in Lokutu. Het veld was van de katholieke missie. Beeld Privébezit Herman Janssen
Een voetbalwedstrijd in Lokutu. Het veld was van de katholieke missie.Beeld Privébezit Herman Janssen

De krant in het oerwoud

Dankzij haar lezers komen niet alleen journalisten maar ook de krant zélf terecht op bijzondere plaatsen in de wereld. Bijvoorbeeld dankzij Herman Janssen (84): eind jaren zestig werd de Volkskrant regelmatig afgeleverd in zijn toenmalige woonplaats diep in het oerwoud van Congo.

Herman was in de jaren zestig opgeleid tot priester. Hij was lid van de internationale congregatie van Montfortanen. Zoals destijds gebruikelijk was, kreeg hij op zijn 25ste een missie toegewezen: hij moest naar Congo om les te geven op een school gerund door katholieke missionarissen. De school was een zogenaamde école normale, speciaal bedoeld om kinderen tussen de 12 en 18 die goed konden leren, op te leiden tot onderwijzer voor de basisschool.

In 1966 kwam missionaris Janssen in Lokutu aan, een plaatsje aan de rivier Congo in de Oost-Provincie. Wat een verschil tussen het leven in zijn Limburgse woonplaats Oirlo en het leven midden in het Congolese oerwoud. ‘Ze hadden nauwelijks elektriciteit, dus ze leefden van zonsopgang tot zonsondergang’, vertelt Herman. ‘Om zes uur werden we wakker, om half acht begon de les. Om 1 uur was er siësta, want dan was het te heet om les te geven. Dan gaven we nog van 15 uur tot 17 uur les, daarna vertrok iedereen om voor het donker om 18 uur thuis te zijn.’

Het was in die siësta’s, als hij zich in de hitte toch wat verveelde, dat Herman er vaak zijn Volkskrant bij pakte. Dankzij zijn broer in Nederland, die hem altijd specifiek de maandagkrant met de sportpagina’s stuurde. ‘We waren beiden idolaat van sport.’ Hij herinnert zich prachtige sportfoto’s, onder andere van Feyenoord die in 1970 als eerste Nederlandse voetbalclub de Europacup won.

De boot met de post komt aan in Lokutu Beeld Privébezit Herman Janssen
De boot met de post komt aan in LokutuBeeld Privébezit Herman Janssen

Natuurlijk was de krant die aankwam eigenlijk alweer oud nieuws. Drie, soms wel vier weken deed de krant erover om Lokutu te bereiken. De krant kwam vanuit hoofdstad Kinshasa mee met de postboot, die eens in de 14 dagen 1.800 kilometer stroomopwaarts voer over de Congo-rivier om de post over het gebied te verdelen. ‘Dat is verder dan van Maastricht naar Rome’, zegt Herman. Maar hij was allang blij dat de krant hem bereikte. ‘Een erg fijn moment was het altijd, als de krant aankwam.’

Hij was niet de enige die dat vond, ook zijn leerlingen vonden het geweldig als er een nieuwe krant werd gebracht. De kinderen konden de krant niet lezen, maar keken wel hun ogen uit bij de foto’s van voetballende witte mannen. Ze waren namelijk dól op voetbal, de nummer 1 sport in het land. ‘We hadden zelfs een schoolteam’, herinnert Herman zich. ‘Die kinderen konden heel goed voetballen, hoor. En ze hadden niet eens schoenen, ze deden alles op blote voeten.’

Herman Janssen met het voetbalteam van de school Beeld Privébezit
Herman Janssen met het voetbalteam van de schoolBeeld Privébezit

Op de donderdagen dat de postboot kwam renden ze altijd direct naar Herman toe, om over zijn schouder mee te gluren naar de voetbalplaten van spelers als Johan Cruijff en Willem van Hanegem.

Het was een paar jaar na de onafhankelijkheidsstrijd van Congo. De tijd van de Belgische overheersing was voorbij en het land begon zich te ontdoen van koloniale overblijfselen. De school veranderde haar naam van Saint Jean Baptiste de la Salle (een Franse priester) naar Tosalisana, wat in de Congolese taal Lingala ‘laten wij elkaar helpen’ betekent.

Tijdens Hermans jaren als missionaris werden collega’s langzaam vervangen door lokale onderwijzers. Bij zijn vertrek in 1970 werd ook hij vervangen door een Congolese.

Maar goed ook, zegt Herman. ‘Het was een heel andere tijd. Inmiddels kijk ik wel anders tegen mijn missie aan dan toen.’ Maar dát hij gegaan is, daar heeft hij geen spijt van. Hoe had hij anders ooit zo’n bijzondere plek als Lokutu leren kennen?

Herman Janssen op het voetbalveld. Beeld Privébezit
Herman Janssen op het voetbalveld.Beeld Privébezit

Plots op de voorpagina

Lezer Yayouk Willems (30) had een bijzondere dag eind november 2015. Ten eerste omdat ze op een conferentie in Leiden het idee voor haar PhD-onderzoek mocht presenteren, daar was ze toen net aan begonnen. ‘Hartstikke spannend natuurlijk. Ik doe eigenlijk nooit make-up op, maar ik wilde professioneel voor de dag komen. Dus opgedoft en al zat ik op de fiets richting Amsterdam Centraal, waar ik de trein zou nemen.’

null Beeld Yayouk Willems
Beeld Yayouk Willems

Voordat ze het station bereikte, werd ze bij een stoplicht op de Prins Hendrikkade aangesproken door een onbekende man. Of ze voor hem op de foto wilde, voor een reeks over Nederlanders met een diverse achtergrond.

‘Verderop stond een tent waarin hij zijn fotoapparatuur had opgesteld. Ik was wat afhoudend, want... Tja, je gaat niet zomaar mee met een man die je op de foto zet toch? Maar het was voor de Volkskrant, en als trouwe abonnee wilde ik daar natuurlijk wel aan meewerken. Ik was blij dat ik net die dag een make-upje op had gedaan.’

De fotograaf nam een paar foto’s en zei dat ze in de kerstvakantie mogelijk een foto van haarzelf zou zien in de Volkskrant. ‘Hierna stapte ik op de fiets, en door de zenuwen voor mijn presentatie vergat ik de hele fotoshoot.’

Het was ongeveer een maand later dat Yayouks professor opeens voor haar stond met een grote glimlach en een Volkskrant in de hand. Op de voorpagina: het gezicht van Yayouk.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

De fotograaf bleek Stephan Vanfleteren te zijn, een Vlaamse topfotograaf. Had ze geen idee van gehad tijdens die fotoshoot. Yayouks ouders hebben de foto direct die avond ingelijst en op de piano gezet. ‘En nu staat er voor altijd een prachtig door Stephan Vanfleteren geschoten foto van mij op het internet, in de Volkskrant. Iets wat ik niet meer zo snel vergeet.’

De portrettenreeks is online nog steeds te bekijken. Met dat idee dat ze die dag op de conferentie presenteerde, ging het trouwens ook uitstekend: ze is inmiddels gepromoveerd.

De Volkskrant viert haar 100-jarig jubileum

Op 1 oktober 2021 bestaat de Volkskrant 100 jaar. In aanloop naar het jubileum blikken we terug op bijzondere momenten uit de geschiedenis van de krant én haar lezers. Op onze jubileumpagina 100 jaar de Volkskrant vindt u wekelijks nieuwe verhalen.

Valentijn gewenst

Maria (60) was begin jaren negentig ‘toch wel hopeloos op zoek naar een relatie’, schrijft ze. Vandaar dat ze begin van februari 1992, met Valentijnsdag in aantocht, besloot een persoonlijke contactadvertentie te plaatsen in de krant. Een van de zogenaamde 1 in 3-mini’s; de kleine tekstadvertenties die in drie kranten tegelijkertijd verschenen. De krant kon er in die tijd makkelijk een hele pagina of meer mee vullen, en dat was nog in de tijd dat een opengeslagen krant nauwelijks op de eettafel paste.

‘Bijna 14 februari’, las de advertentie. ‘Wie (man) stuurt mij een Valentijnskaart?’ Met een beschrijving van Maria zelf: 31 jaar, blond, spontaan, lief, sportief, oprecht. ‘Wie weet wat er uit zo’n kaartje kan groeien.’

De advertentie van Maria Beeld Volkskrant
De advertentie van MariaBeeld Volkskrant

De respons overtrof elke verwachting. Een week voor Valentijnsdag lagen er elke dag tientallen kaarten en brieven op de mat, zelfs de postbode was er een beetje beduusd van. Uiteindelijk heeft ze 108 kaarten ontvangen, die Valentijnsdag. ‘Dat ging van kleine kaartjes met alleen groeten erop tot aan brieven met zes volgeschreven kantjes’, vertelt Maria. Ze heeft er weken over gedaan om iedereen te antwoorden.

Er was één brief bij waar ze al lezende onder de indruk van raakte. Een natuurliefhebber die graag wildkampeerde, met een volle grijze bos krullen. Dit zou wel eens een match kunnen zijn, dacht Maria. Maar, niet voor haarzelf. ‘Ik dacht: volgens mij past deze man perfect bij mijn zus.’

Zus Annemiek was net als Maria al een tijd zoekende. Annemiek had zelf een aantal jaar eerder ook al eens een advertentie in de krant gezet, maar die liep op niets uit. Annemiek: ‘Maria belde me op dat ze een brief had gekregen die ze meer bij mij dan bij haarzelf vond passen. Dat snapte ik wel toen ik hoorde dat hij hield van de natuur, tuinieren, backpacken, naturisme en de sauna. Daar houd ik ook van. En hij was hulpverlener, ik werk in de zorg. Nou stuur maar op, zei ik.’

Ze moest enige schroom overwinnen omdat hij eigenlijk op haar zus had gereageerd, ‘dat voelde toch een beetje gek.’ Maar toen ze hem toch schreef en bekende hoe het zat, vond hij dat geen probleem. Wat wist hij tenslotte van zus Maria af.

Over de afloop kunnen we kort zijn: het was een geval van ze leefden nog lang en gelukkig. Annemiek en de grijze krullenbol, André, trouwden en kregen twee kinderen. Ze zijn nog steeds samen. Annemiek: ‘Ik ben mijn zus wel dankbaar voor die brief, ja. Zo’n schot in de roos, dat is heel bijzonder.’

Maria Beeld Geportretteerde
MariaBeeld Geportretteerde

Voor Maria zat er bij de Valentijnschrijvers helaas geen liefde voor de lange termijn. Later vond ze de liefde wel, ze trouwde en kreeg kinderen, maar inmiddels is ze weer single. Er staan tegenwoordig een stuk minder mini’s in de krant, maar ze bestaan nog. Heeft ze nooit gedacht aan nog een poging? Maria: ‘Nee, zo actief ben ik niet op zoek, ik heb een fijn leven. Maar ik blijf wel een beetje koekeloeren.’

Alle dertien goed!

Lezer Frans Huitink (75) mailt ons dat de Volkskrant ooit voorspellende gaven had. In de jaren zestig gaf de Volkskrant wekelijks een prognose van de Sporttoto: voor dertien voetbalwedstrijden op zondag werd voorspeld of de thuisclub zou winnen, verliezen, of dat er gelijk zou worden gespeeld. ‘Die prognose werd door mij elke week trouw overgenomen op het Toto-formulier’, schrijft Huitink. Ook bij Sporttoto nummer 3 van 1 september 1968. ‘En zie, de Volkskrant gaf het juiste rijtje: alle 13 goed!’

Het is een kans van 1 op 1,6 miljoen, dus dit was een bijzonder voorval. Wat zich ook nog eens mooi uitbetaalde, want Huitink was hierdoor een van de 241 prijswinnaars (Huitink: ‘Er zullen meer mensen op het lumineuze idee zijn gekomen de uitslagen van de Volkskrant te gebruiken’) die de pot mochten verdelen.

Later bleek dat zich nog een prijswinnaar had gemeld, waardoor het bedrag per winnaar onder de duizend gulden kwam. Daardoor verviel de kansspelbelasting en steeg het bedrag van 853,06 gulden naar 999,60 gulden. ‘Een klein kapitaaltje in die tijd voor een 22-jarige jongeman.’

null Beeld Frans Huitink
Beeld Frans Huitink
null Beeld Frans Huitink
Beeld Frans Huitink

Wat je allemaal wel niet met zo’n kapitaaltje kon doen in die tijd. ‘Ik heb er ten eerste een vliegreisje Amsterdam-Londen-Parijs-Amsterdam van gekocht. Dat was vooral een bezoekje in Parijs bij een vrouw die ik net had leren kennen en daar werkte als au pair. Inmiddels ben ik al 51 jaar met haar getrouwd.’ Verder kocht hij een nieuwe fiets en deed hij een aanbetaling op zijn rijbewijs.

‘En omdat ik in die tijd als student ’s avonds wat bijverdiende in de horeca, moest ik mijn collega’s trakteren op een vat bier. Dat moest ja, anders kwam ik er niet meer in.’

Vechten om De Kardinaal

Bij Loet van Beers (84) werd in het najaar van 1950 thuis gevochten om de Volkskrant als die op de mat viel. Het ging hem en zijn broers en zus om het feuilleton De Kardinaal, een reeks op basis van het gelijknamige succesvolle boek van auteur Henry Morton Robinson. Het verhaal gaat over een arme jongen die opklimt binnen de rangen van de katholieke kerk. Als de 13-jarige Van Beers de krant als eerste van de mat af had gegrist, eisten de anderen dat hij het dan tenminste zou voorlezen.

Elke dag verscheen een aflevering van De Kardinaal in de krant, een stuk tekst van zo’n 1.600 woorden, tot het hele boek uit was – waarschijnlijk ongeveer een half jaar later, helaas ontbreekt een reeks kranten uit die tijd in het archief van Delpher. ‘Daarvoor had ik alleen maar Dik Trom en nog wat andere kinderboeken gelezen’, vertelt Van Beers. ‘Dit was een volwassen verhaal, echte lectuur, maar ik vond het prachtig.’

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Hoe kon een 13-jarige zo gegrepen worden door een volwassen verhaal uit de krant? Het had er in ieder geval mee te maken dat mooie boeken schaars waren in die tijd. Gezinnen zoals die van Van Beers hadden nauwelijks boeken in huis. ‘Er was een katholieke bibliotheek waar je op zondag in de rij kon staan om boeken te lenen, een klein aantal per gezin. Maar dat was waardeloze troep, ik zeg het maar zo.’

Iedereen met toegang tot de krant kon De Kardinaal lezen. ‘We lazen het niet alleen thuis, ook de andere kinderen op school lazen het. Heb jij ‘m al gelezen, vroegen we elkaar.’ De leraren op de katholieke school waar Van Beers les kreeg, bespraken de afleveringen ook in de les. Hij weet nog dat de meester uitleg gaf over de kleding die de priester droeg: de albe, een wit onderkleed; de manipel, een strook stof gedragen over de linkerarm.

Hij heeft het boek later nog eens gekocht, als volwassene. Het stond decennialang in zijn boekenkast, maar het is sinds enkele jaren kwijt. Dat is met de herinnering aan die ochtenden nooit gebeurd.

De Volkskrant is ter gelegenheid van het 100-jarig jubileum op zoek naar de trouwste Volkskrantlezer: de lezer met het langstlopende abonnement. Kent of bent u zo’n lezer? Laat het ons weten via 100jaar@volkskrant.nl.

Puzzel opgelost

Ria Vierboom (77) mailde de Volkskrant over een herinnering uit haar jeugd in de jaren 50. Een puzzel die de Volkskrant had uitgegeven, met als afbeelding de voorpagina van de krant die de watersnoodramp van 1 februari 1953 herdacht. ‘Er stond een foto op van een aangespoelde stoel begroeid met mosselen’, schreef Vierboom. ‘Mijn vader heeft die puzzel destijds gekocht, maar helaas is hij onvindbaar. Weten jullie hier iets van?’

De puzzel zelf heeft de redactie niet. Maar voordat er serieus gezocht kan worden, blijkt al dat een andere lezer als kind net zoveel plezier aan die puzzel heeft beleefd als Vierboom. André Kamstra mailt een week na Vierboom spontaan over de puzzel. ‘Als kleine bijdrage aan jullie rubriek bijgaand enkele foto’s van een zogeheten Pastei Puzzel uit 1954', schrijft hij. ‘Als kind maakte ik deze puzzel regelmatig.’

André Kamstra en echtgenote maken de herdenkingspuzzel van de watersnoodramp, met daarop een voorpagina van de Volkskrant. Beeld André Kamstra
André Kamstra en echtgenote maken de herdenkingspuzzel van de watersnoodramp, met daarop een voorpagina van de Volkskrant.Beeld André Kamstra

De toepasselijke term ‘Pastei Puzzel’ komt uit de drukkerij. Het staat voor zetsel – de vormen waarmee werd gedrukt – dat per ongeluk door elkaar is gevallen. De afdruk op de puzzel is overigens geen echte voorpagina; dat is al te zien bovenaan, waar in plaats van de exacte datum de aanduiding ‘voorjaar 1954’ staat. De individuele berichten zijn wel echt, die zijn terug te vinden in kranten van verschillende data.

Overigens waren er ten tijde van dit schrijven tenminste twee exemplaren van de puzzel te koop op Marktplaats, via de zoekterm ‘Volkskrant puzzel’.

Oproep: 100 jaar de Volkskrantlezer

Ooit op een contactadvertentie in de Volkskrant ingegaan of een VK-journalist tegen het lijf gelopen? Een artikel gelezen dat uw leven veranderde? De krant een keer (bijna) opgezegd? Stuur uw verhaal over de krant in voor onze jubileumrubriek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden