100 dagen Trump en zijn verrassende achterban in Wisconsin

De burgemeester van Mondovi ontvangt zijn bezoek gekleed in een korte broek met stripfiguurmotief en met zijn hond aan de lijn op de picknickplaats aan de rand van zijn stad. Hij wilde niet afspreken in zijn kantoor of in een koffietentje: de zon schijnt, de lange winter in Wisconsin lijkt voorbij en Treig Pronschinske wilde naar buiten. En dat kan ook in bermuda.

Anna Schmitt (84): 'Illegale immigranten zijn wel een probleem, maar de kleindochter van mijn vriendin gaat met een van hen trouwen. De retoriek is veel te hard.'Beeld Sanne de Wilde

Hij houdt van deze plek. Dit, zegt hij, is de plek waar hij de verkiezingen heeft gewonnen. 'Hier komen de mensen bij elkaar voor hun festiviteiten. Ik heb op alle barbecues en parades van mijn district pamfletten uitgedeeld. Weer zo'n politicus, hoorde je de mensen zeggen. Dan liet ik ze mijn handen zien. Ik zei: hiermee heb ik mijn brood verdiend. Hiermee zorg ik voor mijn familie. Ik ga ook voor jullie zorgen.'

Pronschinske (38) is een vertegenwoordiger van de nieuwe politiek, hier in Buffalo County, een district gedrapeerd over de heuvels langs de Mississippi, de grote Amerikaanse rivier die hier in het noorden van het land begint. Toen Donald Trump in dit district vorig jaar de Republikeinse voorverkiezingen won, zag Pronschinske, een bouwvakker en vrijwillige brandweerman en burgemeester, dat er voor hem ook een grotere politieke toekomst in het verschiet moest liggen.

Hij werd de Republikeinse kandidaat voor het parlement van Wisconsin en stootte de favoriete zittende Democraat, een dubbel afgestudeerde man in pak, van de troon. 'Ik ben een van jullie, zei ik tegen de mensen. Dat kon mijn tegenstander niet zeggen.'

Niet alleen Pronschinske won in Buffalo County de verkiezingen van 8 november, maar ook Trump, die andere voorvechter van de gewone man. Voor het eerst sinds 1984 koos dit district voor een Republikeinse president, en daarmee was dit een van de districten die de nieuwe politieke kleur van Wisconsin bepaalden. Wisconsin op zijn beurt was een van de staten die de nieuwe politieke kleur van het land bepaalden. Sterker nog: Wisconsin gaf de doorslag, om twee uur 's nachts. In de gangen van het congrescentrum in New York waar duizenden Clinton-aanhangers de overwinning kwamen vieren, vloeiden tranen van verbijstering, Wisconsin deed er toch helemaal niet toe? Clinton had er zelf niet eens campagne gevoerd.

Wisconsin deed er dus wél toe. Nu is de winnaar van toen honderd dagen aan de macht en is de vraag: wat vinden ze ervan, die lui in Buffalo County, die hem destijds de winst hebben bezorgd?

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Melkveehouder Billy Bremer, links, over de eerste periode van Trump: 'Ik ben boer, ik weet dat dingen tijd kosten.'Beeld Sanne de Wilde
Billy Bremer.Beeld Sanne de Wilde

Pronschinske is daar helder over. Hij is voor 80 procent tevreden, zegt hij. Maar voor echte antwoorden moeten we elders zijn. Ga naar Waumandee, zegt Pronschinske. 'Dat is het hart van mijn district. Daar zit een soort Trump-stemmers waarvan je niet veel hoort. In Waumandee leven ze een ander leven, een gezond familieleven. Het is een eenvoudig leven. Ze zijn niet boos of gefrustreerd, het zijn mensen die vooral hun eigen leven willen leiden en met rust gelaten willen worden. In Waumandee weten ze hoe Amerika eruit moet zien.'

Het is een half uur rijden naar Waumandee. De weg wordt steeds smaller en bochtiger en duikt van het plateau de dalen in om weer omhoog te klimmen. Dan gaat de weg schuin omhoog tegen een heuvelrug om daarachter te belanden in een verrassend brede vallei. Verspreid over de glooiingen staan boerderijen met rode schuren en graansilo's. Op de erven staan de groen-gele tractors van John Deere. De gazons rond de boerderijen zijn goed gemaaid, de pick-uptrucks zijn vuil en groot, en in de schuren zijn stevige zwart-witte koeien te zien - dit is niet te vergelijken met de rustbelt of de Appalachen, de achtergebleven streken met hun armoede en pijnstillerverslaving en verborgen werkloosheid, waarvan we de stereotiepe boze witte Trump-stemmer kennen. Hier is het best lieflijk. Rijk is het niet, maar rijk genoeg, zo lijkt het.

Dit is de kern van Wisconsin. Al honderdvijftig jaar worden hier koeien gemolken, meegenomen door de Duitse en Poolse kolonisten die zich hier vestigden en van wie de achterachterkleinkinderen nu rondlopen op de plek die zij toen uitkozen. Het is hier al anderhalve eeuw hetzelfde, zou je haast denken.

Maar dan, in deze volledig blanke omgeving, passeert een pick-uptruck met een Mexicaan achter het stuur. Waar gaat die heen?

Voor de herberg van Waumandee, een voormalige pleisterplaats voor de postkoets van Winona naar Eau Claire, staan nog steeds de houten hekjes waaraan je je paard kunt vastbinden. Binnen zit Bob Sendelbach, een boer, met een biertje aan de bar. Zijn betovergrootvader kwam in 1858 uit Duitsland via New Orleans naar het noorden en vond een plekje in deze vallei. Sendelbach heeft nog de eigendomsbewijzen van de grond die zijn voorouders kochten, met de namen van de presidenten James Buchanan, Abraham Lincoln en Ulysses S. Grant erop.

'Dat was legale immigratie', zegt hij - het cruciale criterium voor veel van de boeren hier. 'Wat we nu zien is illegaal. Wat is er zo moeilijk te begrijpen aan het woordje illegaal?'

Hier in de vallei werken tientallen illegale Mexicanen bij de grotere boerderijen. Voor Sendelbach is de bouw van een muur langs de grens met Mexico nog steeds een prioriteit. Dat Trump daar nog niet mee is begonnen, maakt hem niet zo veel uit. De nieuwe hardheid heeft hoe dan ook effect, signaleert hij. 'Grenswachten doen veel beter hun werk. Er zijn 70 procent minder illegalen het land binnengekomen. Trump heeft nu al een afschrikwekkend effect, zelfs zonder de muur. Ik snap niet dat de media zegt dat hij zijn belofte niet nakomt.'

Tekst gaat verder onder de kaart.

Het zijn het Huis en de Senaat die dwarsliggen, zegt Wendy Pyka, een 40-jarige onderwijzeres verderop aan de bar. 'En of hij zijn beloften probeert na te komen! Holy crap! Er worden overal rechtszaken aangespannen. Dat betekent toch dat hij serieus is? Hij zoekt de grenzen op. Ik noem dat geen falen. Ik noem dat proberen. Hij neemt een positie in en trekt zich niet terug. Kijk ook naar die bommen op Syrië. Hij laat niet met zich sollen. He means business.'

Republikeins of Democraat voelen de meeste boeren zich hier niet, in Waumandee. Ze kiezen uit de keuze die ze hebben. Pyka, die acht jaar geleden Obama stemde, vindt nog steeds dat Obama 'heel veel goed' heeft gedaan. 'Hij heeft het land uit de shit gehaald. De crisis was enorm. Dat heeft hij echt knap gedaan.' Maar daarna heeft hij niet doorgepakt. 'Hij heeft niet de juiste middenklasse geholpen', vindt Pyka. 'Hij deinsde terug. Dat zag je ook in Syrië. Obama deed niet wat Amerika had moeten doen. Trump wel.'

Zij denkt dat een muur niet zo veel zal helpen tegen illegalen: die komen er toch wel langs. Zij legt de fout niet zozeer bij hen, maar bij de Amerikaanse werkgevers die illegalen in dienst nemen. 'Dat daar dan mensen op afkomen, is niet zo raar. Ze komen hier ook maar gewoon naartoe om geld te verdienen voor hun familie.'

Maar ligt de fout dan bij de werkgevers? Er zijn toch geen Amerikanen die dat werk nog willen doen? De boeren moeten toch wel, als ze willen dat hun koeien gemolken worden?

'Maar waarom moeten die boeren dan zo groot worden dat ze illegalen nodig hebben om de koeien te melken?', zegt Sendelbach. 'Ik red het toch ook met zeventig koeien. Waarom moet iemand er zevenhonderd hebben? Alleen maar om meer melk te produceren, die toch niet wordt verkocht?'

Melkprijzen

Dat is een van de kenmerken van het Trumpiaanse populisme in deze streken. Kapitalisme en conservatisme, normaal gesproken twee kanten van de rechtse medaille, staan in deze vallei lijnrecht tegenover elkaar. De kleine traditionele boeren, die nog op dezelfde hoeveelheid grond met dezelfde hoeveelheid koeien leven als vier generaties voor hen, verfoeien de schaalvergroting die tot overschotten kunnen leiden (zeker nu Canada met een Eigen Melk Eerst-beleid is begonnen), tot lagere melkprijzen, tot de noodzaak van illegale werknemers, en vaak ook tot rijkere buren.

Hier in de vallei richt de afgunst en afkeer zich vooral op John en Nettie Rosenow, die de grootste boerderij hebben en de meeste illegalen in dienst. Het zijn progressieve Democraten, die hun gastarbeiders redelijk betalen (10 dollar per uur), hooguit acht uur per dag laten werken en ze hebben gehuisvest in de oude school van Waumandee. Sendelbach, die in de boerderij tegenover hen woont, ziet het knarsetandend aan. Maar ze hebben het er nooit over, met elkaar. Dit is zo'n streek waar de bewoners elkaar altijd groeten als ze voorbijrijden en elkaar helpen als er een tornado overkomt. Maar meningsverschillen worden zwijgend uitgevochten.

Er schijnen ook Trump-aanhangers te zijn die illegalen in dienst hebben, maar die houden zich gedeisd. In de vallei komt Billy Bremer misschien het dichtst in de buurt, zegt zijn neef Nick. Bill Bremer werkt niet met illegalen, maar vraagt tijdelijke stagevisa voor zijn helpers aan. Mexicanen heeft hij niet; die vonden zijn schuur te koud.

De Mexicaanse arbeider Roberto de Astacinga.Beeld Sanne de Wilde

Bremer, een weduwnaar met vijf kinderen, een rood hoofd en een lichaam vol energie, heeft een boerderij aan het begin van de vallei met een paar honderd koeien. Een doofstomme, half-tandeloze knecht, die Bremer heeft aangenomen toen een andere boerderij het voor gezien hield (ze communiceren in een geïmproviseerde gebarentaal), haalt deze middag het ene na het andere kalf uit drachtige koeien ('Storm op komst, dat voelen ze', zegt Bremer) terwijl zijn kinderen binnendruppelen voor het eten. Zijn op een na jongste zoon (11) rijdt tond over het erf op een crossbrommer die hij een paar dagen eerder voor zijn verjaardag heeft gekregen. 'Wist je dat mijn jongste zoon op dezelfde dag jarig is?', vraagt Bremer. 'Ik had vroeger altijd pas na het oogsten, na 4 juli, weer tijd voor mijn vrouw.'

Hij is ook een Obama-stemmer die op Trump is overgestapt. 'Ik vond dat Obama een kans moest krijgen, als eerste zwarte president. Maar ik verwachtte meer van hem. De economie hier is sindsdien op hetzelfde niveau gebleven. Het was tijd voor verandering.'

Trump heeft een 'contract' met zijn kiezers opgesteld, een lijst beloftes voor de eerste honderd dagen in het Witte Huis. Voor veel media is het een lijst om de president op af te rekenen. Voor veel van zijn kiezers is het hooguit een intentieverklaring. 'Ik ben boer, ik weet dat dingen tijd kosten. Je doet wat je kan op een dag, en wat je niet kan doen doe je morgen. Je zaait aan het begin van het jaar, en dan duurt het maanden voor je kunt oogsten. Honderd dagen? Voor infrastructuur? Obamacare? De belastingen? Dat zijn projecten die allemaal veel meer tijd kosten.'

Beeld Foto Sanne de Wilde

Onnodig grove maatregel

Hij vond dat Trump er aan het begin te hard invloog, zeker met de moslimblokkade. 'Dat heeft te veel Amerikanen tegen de haren in gestreken. Het was een onnodig grove maatregel.' Ook met de voorgenomen afschaffing van Obamacare ging hij te hard, volgens Bremer. 'Obamacare was in principe goed bedoeld; er zijn veel meer mensen door verzekerd. Ik wilde helemaal niet dat Obamacare wordt geschrapt als dat had betekend dat er een slechter plan voor in de plaats was gekomen.'

Zelf was hij 35 duizend dollar kwijt aan de chemokuur van zijn vrouw, en sindsdien weet hij hoe noodzakelijk ziektekostenverzekering is. 'Trump zal met het Congres moeten werken om een goede oplossing te vinden. Ik heb daar wel vertrouwen in. Hij begint de laatste weken iets presidentiëler te worden. Hij zal politieker worden.'

Hij zet het avondeten klaar: zijn moeder heeft spätzle gemaakt, noedels met ui en gesmolten kaas. De kinderen eten er chips bij en ijs, overgoten met Fanta.

Bremer heeft een genuanceerde mening: als boer ziet hij de opwarming en zag hij de zware eens-in-de-honderd-jaar storm die vorig jaar de bruggen in de vallei wegsloeg. Hij is voor wind- en zonne-energie en daarmee veel klimaatbewuster dan Trump.

Maar net als veel Trump-stemmers hier is Bremer vergevingsgezind. Bremer zou nog steeds op hem stemmen, zegt hij, net als 96 procent van de Trump-stemmers nu nog hetzelfde zou doen. Ze negeren of vergoelijken de schandalen en uitglijders - de Russische kwestie, zijn verstrengelde belangen, de omgang met het buitenland - en zien Trump werken voor de economie, met zijn deregulering en belastingplannen. Zelfs al komt dat vooral de grote bedrijven ten goede, dan nog denkt Bremer dat het nodig is voor banen en groei. Eindelijk gebeurt er wat, denkt hij, en dat is goed. 'Je moet niet te lang in de modder blijven zitten, anders verdrink je.'

Ook over Mexicanen denkt hij heel anders dan Trump. Verkrachters? Gevaarlijk? 'Dat slaat nergens op. Maar ik vind ook wel dat je de immigratie moet inperken', zegt hij. Zijn kinderen gaan naar school in de eerstvolgende stadje, Arcadia, waar veel Mexicanen in de meubelfabriek werken. De school moest uitbreiden om de latinoleerlingen te herbergen, en die kosten komen allemaal bij de belastingbetalende boeren terecht. Zijn jongste zoon kon het eerste jaar in zijn klas nauwelijks met vriendjes praten, omdat die geen Engels spraken. 'We dachten erover de kinderen naar een privéschool te sturen, maar uiteindelijk hebben we dat toch niet gedaan. Het tweede jaar ging het beter met de taal van die Mexicaanse kinderen. En bovendien: als onze kinderen nu niet leren omgaan met immigranten, wanneer gaan ze het dan leren?

Bob Sendelbach in Waumandee, Wisconsin.Beeld Foto Sanne de Wilde

Deportatiedreiging

Uit de stal van een grote boerderij bij de ingestorte brug klinken Mexicaanse geluiden. Roberto de Astacinga (37), een stevige kleine kerel met een grote lach, heeft net zijn werkkaart in de daarvoor bestemde gleuf gestoken - boer John Rosenow heeft gewoon een prikklok voor zijn illegalen. Hij loopt nu met een kar vol flessen met dikke spenen langs de kalveren, die hun eigen fabrieksspul krijgen zodat de melk van hun moeders naar de consument kan. Nee, moeilijk is het werk niet: in het dorpje Astacinga bij Veracruz was hij ook boer, maar dan met geiten. Het moeilijkste is dat hij zijn dochter van 2 al twee jaar niet heeft gezien. Op zijn mobieltje luistert hij zo vaak hij kan naar de geluidsfragmenten met haar stem, die van duizenden kilometers verderop naar hem toe zijn gestuurd, zelfs haar huilbuien.

Of hij bang is voor de nieuwe deportatiedreiging? Dat valt mee, zegt De Astacinga. 'Het is erger voor de mensen die hun familie hier hebben en willen blijven. Ik wil hoe dan ook terug, over drie jaar. Als ik eerder weg moet kan ik alleen minder geld voor mijn familie verdienen. John heeft straks het grootste probleem.' John Rosenow (67) zegt dat zijn boerderij ophoudt te bestaan zonder immigranten. 'Zelfs werklozen willen niet in een boerderij werken. En terugschalen kan niet, met alle investeringen die ik heb gedaan. De marges zijn te klein.'

De Astacinga heeft 10 duizend dollar moeten betalen om hier te komen. Hij waadde door de Rio Grande met een tas op zijn hoofd, werd aan de andere kant van de grens opgepikt door mensensmokkelaars die hem in etappes via Dallas en Chicago naar hier brachten. In Dallas moest hij rennen om aan de immigratiepolitie te ontkomen, maar hij had geluk. Van zijn groep van veertien hebben zeven het gehaald, vertelt hij.

Waumandee is niet de slechtste plek om te werken. Sommige van de mannen (allemaal uit de omgeving van Veracruz) spelen pool in de herberg, zondagavond zelfs met een Trump-stemmer, met een Corona of een tequila. Met hun keurig gescheurde spijkerbroeken en mooi gekamde haren zijn ze de netste mannen van de kroeg. Maar, zegt De Astacinga, het racisme is voelbaar. 'Het zijn de blikken. Ze willen ons niet.'

Ook Rosenow weet hoe de Trump-stemmers in zijn dorp erover denken. Maar hij gaat nooit met hen in discussie, dat is verspilde adem. Zelf is hij optimistisch. 'Wat juist is zal zegevieren.'

Lees meer:

Eerste 100 dagen vielen Trump niet mee, maar zijn kiezer is tevreden

'Ik dacht dat het makkelijker zou zijn,' zei Donald Trump deze week tegen persbureau Reuters. Voor een man die vrijwel nooit fouten erkent komt dit het dichtst in de buurt van een bekentenis. Donald Trump heeft het toch een beetje onderschat, dat presidentschap.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden