10 misverstanden over de Nederlandse economie

Nederland was tot voor kort na Duitsland het sterkste land van de eurozone. Maar na de slechte economische cijfers van afgelopen week wordt internationaal hardop de vraag gesteld of Nederland niet de zieke man van Europa is. Lijdt Nederland weer aan de Dutch Disease?

Mongolië en Trinidad werden vorige maand in de media genoemd als slachtoffers van de bijna beruchte Dutch Disease: het feit dat landen door de uitverkoop van grondstoffen als olie en gas de waarde van hun munt zo veel zien toenemen dat ze op andere gebieden niet meer concurrerend zijn. In de jaren zeventig leidde de ziekte tot enorme werkloosheid, hoge tekorten en niet meer in de hand te houden sociale uitkeringen in Nederland. Maar 15 jaar later was Nederland dankzij het poldermodel weer het wonderkind van Europa. De Dutch Disease was een ziekte geworden voor exotische streken. Maar sinds de bekendmaking deze week van de krimp van de Nederlandse economie reizen verslaggevers weer terug naar het land van de oorsprong van de Dutch Disease. De paniekverhalen zijn niet van de lucht. 'Dat is bizar. Niet zo lang geleden noemde iedereen België nog als het land in Noord-Europa dat in het rijtje Spanje, Portugal & Co hoorde. Nu is Nederland de zieke man van Europa. En wat is de oorzaak? Hopelijk let George Osborne (Britse minister van Financiën, red.) daarop', schreef het Britse Investment and Business News. 'De Nieuw Dutch Disease. Hypotheekschuld', kopte The Wall Street Journal. 'Keynesiaanse economen als Simon Wren-Lewis hebben het bezuinigingsbeleid van de regering bekritiseerd', aldus deze krant. 'Holland komt niet uit de recessie', schreven Duitse kranten. En de Financial Times maakte een reportage over de winkelleegstand in Haarlem als teken van de crisis in dit land. Investment and Business News waarschuwde dat de Nederlandse AAA-rating in gevaar zal komen nu de spread (de rente-opslag) voor Nederlandse staatsobligaties ten opzichte van Duitse is opgelopen van 20 naar 40 basispunten. En econoom Paul Krugman stelde vast dat je beter een verlamde regering kan hebben zoals België, dan een regering die precies de verkeerde dingen doet, zoals Rutte II.


1. Nederland is het enige land dat fanatiek bezuinigt om het begrotingstekort onder de 3 procent te houden. Nederland is het braafste jongetje van de euroklas.

Alle landen in de eurozone lopen (nog) even trouw aan de leiband van Brussel als Nederland. Ze proberen met een uiterste inspanning de norm te halen - zelfs als het (Griekenland, Spanje) vechten tegen de bierkaai lijkt te zijn geworden. Nederland heeft juist wat extra ruimte gekregen en heeft tot 2014 uitstel gekregen om aan de norm te voldoen, evenals Frankrijk. Voor 2014 zal mogelijk opnieuw uitstel worden gevraagd. België, dat een hogere staatsschuld heeft, kreeg geen uitstel meer en premier Di Rupo moest dit voorjaar ook alles in het werk stellen om met extra bezuinigingen de norm van 3 procent te halen.


Wat wel waar is:


Andere sterke eurolanden waar Nederland zich graag mee vergelijkt - bijvoorbeeld Oostenrijk en Finland - hebben hun begrotingstekort inmiddels al onder de 3 procent gekregen.


2. In Nederland wordt meer gesomberd dan in de rest van Europa.

Nederlanders zijn in tijden van crisis niet de grootste lachebekjes van Europa maar ook niet de grootste somberaars. In vele Europese landen is het vertrouwen in de economie lager dan in Nederland. Dat geldt in het bijzonder voor de probleemlanden (Griekenland, Cyprus, Portugal). Maar ook de Polen, Kroaten, Hongaren, Oostenrijkers en de Fransen hebben minder vertrouwen in de economie dan de Nederlanders. De Spanjaarden en Belgen zijn wel positiever gestemd.


Wat wel waar is: Afgezien van de probleemlanden Griekenland en Cyprus is het vertrouwen in de economie sinds begin 2012 in Nederland het snelst gedaald van alle eurolanden.


3. De daling van de huizenprijzen is de enige oorzaak van de crisis.

Sinds het begin van de crisis zijn de huizenprijzen in Nederland met 13,5 procent gedaald. Dat is zeker niet uitzonderlijk. In Ierland daalden de prijzen met 49 procent en in Spanje met 24 procent. Daarbij moet worden bedacht dat in geen land zo veel fiscale lucht in de huizenmarkt is geblazen als in Nederland met het systeem van de onbeperkte renteaftrek. Dat systeem wordt nu voor de eerste keer aangepakt. Overigens blijkt uit onderzoek van The Economist dat de huizenprijzen in landen als België (+56 procent) en Frankrijk (+47 procent) veel meer zijn overgewaardeerd dan in Nederland. Daar is een toekomstige crisis niet ondenkbaar. Er zijn signalen dat in Nederland de bodem van de markt is bereikt.


Wat wel waar is:


De hypotheekschuld van de Nederlanders bedraagt 670 miljard euro, 111 procent van het bbp. Dat is meer dan in welk ander euroland ook. De EU dringt daarom al jaren aan de renteaftrek versneld te verminderen. Maar Nederland weigert daar gevolg aan te geven.


4. Nederland is het land waar de uitkering voor de gepensioneerden in gevaar is gekomen.

Nederland is internationaal gezien nog altijd het land met een van de allerbeste pensioenstelsels vanwege de combinatie van een omslagstelsel (AOW) met een aanvullend kapitaalstelsel (pensioenfondsen). In totaal beschikken de pensioenfondsen over een spaarpot van 1.000 miljard euro. Volgens de laatste Mercer Global Pension Index is het Nederlandse pensioenstelsel het op één na beste ter wereld - na dat van Denemarken. De index is gebaseerd op 40 factoren. Vanwege de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd steeg de index in Nederland vorig jaar van 77,9 naar 78,9. Dat Nederland de eerste plaats is kwijtgeraakt, heeft vooral te maken met het feit dat Denemarken tot dan toe niet in het onderzoek was meegenomen.


Wat wel waar is:


Nederlanders voelen zich bedrogen, omdat de belofte is geschonden dat zij verzekerd zijn van een pensioen dat 80 procent van hun laatst genoten inkomen bedraagt.


5. Landen zonder euro doen het beter.

Buiten de eurozone lonkt het paradijs, want daar kunnen landen hun tekorten lekker laten oplopen en de bankbiljettenpers aanzetten. Maar de praktijk is weerbarstiger. Nederland vergelijkt zich graag met Zweden, dat de eigen munt blijft koesteren. Net als de economie van Nederland kromp ook die van Zweden, zij het met 0,1 procent. Zweden kent van alle 34 OESO-landen de hoogste jeugdwerkloosheid. In Zweden is de werkloosheid 8,4 procent, maar de jeugdwerkloosheid 24,8 procent - bijna 10 procentpunten hoger dan in Nederland. Daardoor braken juist in Zweden in het voorjaar fikse rellen uit. Ook Denemarken kent de euro niet, maar dat heeft de eigen kroon wel aan de euro gekoppeld zodat het in principe toch een euroland is.


Wat wel waar is:


De economie van Groot-Brittannië doet het weer even goed als die van Frankrijk en Duitsland. In het tweede kwartaal verdubbelde de groei daar tot 0,6 procent. Het land profiteert van de stimulering van de eigen Bank of England en van een nieuwe huizen-boom die vooral te danken is aan de aankoop van woningen in Londen door rijke Russen en Arabieren.


6. Nederland wordt steeds minder concurrerend ten opzichte van bijvoorbeeld Duitsland.

Nederland staat dit jaar op plaats 5 op de Global Competitiveness Ranglijst van het World Economic Forum. Dat is twee plaatsen beter dan begin 2012. Alleen Zwitserland, Singapore, Finland en Zweden staan boven Nederland, maar exportmoloch Duitsland staat lager. Nederland scoort wereldwijd hoog op het gebied van efficiency, stabiliteit van de financiële markten, arbeidsrust, infrastructuur en innovatie (Eindhoven werd onlangs zelfs de meest innoverende stad ter wereld genoemd). Daarnaast kent Nederland een flexibele arbeidsmarkt en zijn de loonkosten de laatste jaren in vergelijking tot andere landen lager geworden. Begin deze week bleek dat Nederlanders er sinds 2010 5,5 procent op achteruit zijn gegaan.


Wat wel waar is:


De populariteit van Nederland als vestigings- en investeringsplaats hangt voor een deel ook samen met de bijzondere fiscale faciliteiten. Die staan internationaal nu ter discussie.


7. In geen land ter wereld gaat de afbraak van onderwijs en zorg zo snel, terwijl er een groeiende behoefte is aan leraren, artsen en verpleegkundigen.

De zorg is in Nederland drie keer zo duur als in Duitsland en twee keer zo duur als in Frankrijk. Reden is onder meer dat de zorg kwalitatief veel beter is. Op het gebied van zorguitgaven per inwoner staat Nederland volgens onderzoek van de OESO wereldwijd op de vierde plek: na de VS, Noorwegen en Zwitserland. Bij de World Health Organisation staat Nederland op zes, omdat daar ook Luxemburg en Monaco meetellen. Volgens het laatste onderzoek over de beste onderwijssystemen in de wereld - dat van de Britse uitgever Pearson - komt Nederland op de zevende plek. In de eurozone doet alleen Finland het beter.


Wat wel waar is:


In tijden van crisis is het niet handig te bezuinigingen op zorg, onderwijs en infrastructuur. Daarin moet volgens de theorie van Keynes dan juist worden geïnvesteerd, omdat dat geld zich in de toekomst vele malen meer uitbetaalt.


8. Nederlandse bedrijven staan met de rug tegen de muur. Dat blijkt wel uit het recordaantal faillissementen.

Per inwoner telde Nederland in 2012 de helft minder faillissementen dan België en Frankrijk en evenveel als in Duitsland. Dat werd onlangs berekend door het Belgische studiebureau Guffens & Co. Een reden zou kunnen zijn dat België en Frankrijk meer kleine bedrijven, zoals middenstanders en horeca, kennen en Nederland en Duitsland meer grote internationale concerns. Maar Guffens & Co noemt pikant genoeg ook een andere oorzaak voor het hoge aantal faillissementen in België. Juist in het door de econoom Krugman zo geprezen land zou de focus te veel liggen op verminderen van het begrotingstekort en op schuldafbouw.


Wat wel waar is:


Het aantal failliet verklaarde bedrijven in Nederland is in de eerste helft van 2013 opgelopen tot 4.983, het hoogste aantal ooit en 14 procent meer dan in dezelfde periode vorig jaar.


9. Het is allemaal de schuld van dit kabinet, dat daarom ook zo laag in de peilingen staat.

Gauw wordt vergeten dat deze crisis niet de schuld is van Rutte en Samsom, Merkel, Hollande en Obama. Zij hebben die geërfd van hun voorgangers als Balkenende, Kok en Zalm, Kohl, Thatcher, Blair, Chirac, Clinton en Bush, die onder het mom van het neoliberalisme of de Derde Weg het laissez faire hebben gepredikt en het tafelzilver van de hand deden. Zij keken in de jaren negentig toe hoe de creditcard- en hypotheekschulden verveelvoudigden en de bonuscultuur en het kortetermijndenken de financiële sector in hun greep kregen. In Europa voerden ze de euro in zonder tot politieke integratie te besluiten. Ze breidden de EU uit van 15 naar 28 landen. De huidige regeringsleiders zitten met de gevolgen opgescheept.


Wat wel waar is:


Het kabinet-Rutte II heeft de minderheidsstatus in de senaat enorm onderschat. Daarom moet bij vele maatregelen, zoals de ingrepen op de huizenmarkt, telkens worden geschipperd.


10. Deze crisis in Nederland is inmiddels vergelijkbaar met die van begin jaren tachtig. Rutte is Van Agt in het kwadraat.

De enige vergelijking is dat beiden wel eens fietsen - alleen de laatstgenoemde op een racefiets. De crisis lijkt in geen enkel opzicht op die van begin jaren tachtig. Eigenlijk is er precies het omgekeerde aan de hand. In de tijden van de Dutch Disease leefde Nederland op te grote voet. Nu wordt Nederland ervan beschuldigd te zuinig te zijn. In 1981 bereikte de rente op staatsleningen een record van 12,75 procent. Nu zit die op een dieptepunt van 2 procent. In 1980 had Nederland een tekort van 2 procent van het bbp op de lopende rekening, nu een overschot van 8 procent van het bbp. In 1980 waren de loonkosten in Nederland voor de werkgever de veruit hoogste van Europa, nu zijn die lager dan in België en Frankrijk.


Wat wel waar is:


De werkloosheid is gevaarlijk dicht in de buurt gekomen van die van de jaren tachtig. En het probleem is dat die hardnekkiger lijkt en dat niemand eigenlijk weet hoe het te verhelpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden