ZES PORTRETTENCoronadoden

1 miljoen coronadoden, evenveel tragedies: deze zes blijven onze correspondenten bij

Na de VS zijn er in Brazilië de meeste coronadoden gevallen: meer dan 140.000.Beeld AFP

Op 9 januari werd in het Chinese Wuhan de eerste coronadode geregistreerd. Nu, acht maanden later, staat de teller wereldwijd op één miljoen. Zes correspondenten vertellen het verhaal van de dode die hen het meest is bijgebleven. 

China: Oma Wang was de beschermengel van de buurt

Dokter Wang Bing was 72, en had eigenlijk allang met pensioen moeten zijn. Maar ‘oma Wang’, zoals ze in de buurt werd genoemd, deed niets liever dan mensen verzorgen, en had haar eigen Wang Bing Kliniek voor Westerse Geneeskunde opgericht. Geen duur privéziekenhuis, maar een buurtkliniekje, iets tussen huisartsen- en eerstehulppost in. Toen Wuhan in lockdown ging en coronapatiënten geen ziekenhuisbed konden vinden, ving zij ze op, paste eerste zorg toe en belde ziekenhuizen af op zoek naar een bed.

Wang Bing was geen klokkenluider, zoals de befaamde dokter Li Wenliang. Ze was haar hele leven in overheidsdienst en werkte met een rode armband om, het symbool van partijgetrouwe vrijwilligers. Toen het coronavirus uitbrak, deed ze wat ze haar hele leven had gedaan: ze hielp andere mensen.

Wang werd in 1947 geboren, was een goede student en mocht in Wuhan naar de verpleegsterschool. Na haar afstuderen klom ze op tot hoofdverpleegkundige in een ziekenhuis, maar toen er kinderen kwamen, bleef ze thuis om voor ze te zorgen. Tussen de luiers en flesjes begon ze medicijnen te studeren. Ze haalde het artsenexamen en ging aan de slag als bedrijfsarts in een overheidsbedrijf.

Na haar pensioen wilde Wang zich nuttig blijven maken. Ze was al langer actief in haar buurtcomité en besloot een buurtkliniek te openen. De veelal oudere wijkbewoners gaven hoog op van het kliniekje. Je kon er nog pillen per stuk kopen, net als vroeger, en als een patiënt de rekening niet kon betalen, regelde Wang een oplossing. Ze was, aldus haar postuum, de beschermengel van de buurt.

Toen de ernst van de epidemie duidelijk werd, opende Wang de deuren van haar kliniek voor koortspatiënten. Ze werkte van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat, ook toen ze geen beschermingsmateriaal meer had. Op 27 januari werd ze ziek, waarschijnlijk besmet door een patiënt. Op 18 februari overleed ze.

Leen Vervaeke

Verenigde Staten: Voor haar leerlingen was Miss V. een lot uit de loterij

Haar naam was Sandra Santos-Vizcaino, maar voor haar leerlingen was ze Miss V. Ze gaf les aan groep vijf op Public School 9, een basisschool in de gegentrificeerde wijk Prospect Heights in Brooklyn. Dat is zo’n school waar ondanks de nieuwe witte buren 100 procent van de kinderen in aanmerking komt voor een gratis lunch, en 65 procent Latijns-Amerikaans is. Miss V. was zo’n juf die voor de kinderen voelde als een veilig haven.

Ze was warm, ze was duidelijk, ze was precies. Ze stond bekend om haar stevige omhelzingen en de mierzoete taarten die ze bakte voor de braderie op school. Miss V. begreep wat kinderen (en hun ouders) nodig hadden. Toen een moeder haar gespannen opzocht vanwege de zorgen over haar zoon die een concentratiestoornis had, hield Miss V. haar eerst in een liefdevolle houdgreep en zei ze: ‘We gaan dit regelen.’ En dat was dan dat.

Voor kinderen die haar als juf kregen, was het alsof ze een lot uit de loterij hadden gewonnen. Daar maakte Miss V. ook wel gebruik van: op de jaarlijkse veiling waar geld wordt ingezameld voor de school, bood ze zichzelf aan voor een dagje uit met een leerling. Er werd wild op haar geboden.

Halverwege maart, toen de scholen in New York sloten, kreeg ze last van ademhalingsproblemen. Haar zoon Victor, die medicijnen studeert, bracht zijn moeder naar het ziekenhuis. Bij hoge uitzondering mocht hij bij haar blijven en haar hand vasthouden. Miss V. werd 54 jaar.

Op haar elfde was ze met haar ouders uit de Dominicaanse Republiek naar New York gekomen. De laatste tijd had ze met haar man besproken of het niet tijd was terug te gaan en er een school voor gehandicapte kinderen te stichten. Haar zoon en dochter hopen dat alsnog voor haar te verwezenlijken.

Ouders, leerkrachten en kinderen namen afscheid van haar op het digitale berichtenbord van de school. ‘Beste Ms. V. Al op de eerste dag in groep 5 wist ik dat u mijn favoriete juf was. U was altijd zo grappig en aardig. U maakte ons zo hard aan het lachen dat ik bijna van mijn stoel viel. U hield van ons als van uw eigen kinderen, dat was ook fijn. Liefs, Riley – de grappenmaker.’

Anne van Driel

Italië: de schoenenontwerper die Italië na de oorlog weer nieuw elan gaf

Het levensverhaal van Sergio Rossi is bijna net zo Italiaans als zijn naam. Hij werd in 1935 geboren in een dorp dat was vernoemd naar een heilige, leerde in de boetiek van zijn vader hoe hij schoenen moest maken en verkocht zijn eerste sandalen samen met zijn broer op het iconische strand van Rimini. 

In 1960 werd hij in een klap beroemd toen streekgenoot en sterregisseur Federico Fellini hem vroeg de schoenen voor de Zweedse actrice Anita Ekberg te ontwerpen voor zijn meesterwerk La Dolce Vita. Rossi zei ja. Later werkte hij samen met een piepjonge Gianni Versace, ontwierp hij schoenen voor de collecties van Dolce & Gabbana. Hij klom op, werd aanbeden en bovendien stinkend rijk, tot hij een paar maanden geleden stierf aan het coronavirus in een ziekenhuis in Noord-Italië.

Rossi hoorde bij een generatie Italiaanse ambachtslieden die het land na de oorlog weer nieuw elan gaf. Hun familiebedrijven – van Ferrari en Lamborghini tot Gucci, Barilla, Benetton, Pinarello, Persol, Illy, Fiat, noem maar op – zorgden niet alleen voor een gigantische golf aan werkgelegenheid (in Rossi’s geboortestreek is zijn fabriek nog altijd de belangrijkste werkgever), zij droegen er vooral toe bij dat Italië in de rest van de wereld weer aanzien kreeg. 

Dankzij hun inspanning werd Made in Italy een wereldwijd synoniem voor klasse, kwaliteit en excellentie. Het is dankzij vakmensen als Rossi, die aan al zijn schoenen ten minste veertien uur handwerk besteedde, dat buitenlandse consumenten tegenwoordig bereid zijn wel 50 procent meer te betalen voor Italiaanse producten.

Het maakte Rossi geliefd in zijn eigen land en die liefde was wederzijds. Toen hij eerder dit jaar zag op wat voor verwoestende wijze het coronavirus door zijn land trok, doneerde zijn bedrijf 100 duizend euro aan het Luigi Sacco-ziekenhuis in Milaan. Op dat moment kon hij nog onmogelijk bevroeden dat hij een maand later zelf zou overlijden aan de gevolgen van het virus, in een ziekenhuis daar niet eens zo gek ver vandaan. Sergio Rossi is 84 jaar geworden.

Jarl van der Ploeg

Nederland: De Brabantse boer die verre van dor hout was

De oude, zongebruinde boer kon het zelf ook nauwelijks bevatten, de snelheid waarmee het virus vanuit China het Brabantse platteland had bereikt. Het was de tweede week van april, mijn vierde week als journalist in ziekenhuis Amphia in Breda, en we zaten in kamer drie van unit 52. Hij was net binnengebracht en ademde snel, met korte uithalen.

De spaarzame lucht die hij nog had, gebruikte hij voor grappen. ‘Hoe ging het met uw eetlust de afgelopen weken?’, vroeg de verpleegkundige aan hem. Hij: ‘Nee hoor, ik eet best. Mijn vrouw zei laatst nog: je wordt te dik.’ Een lach. ‘Ik zei tegen haar: dat is het enige dat ik nog heb.’

Toen al, maar later des te meer, ging de maatschappelijke discussie over de gezondheid van de zwakkeren en ouderen versus de economie. Over code zwart: wie wordt er nog geholpen als de zieken straks in de rij staan bij de eerste hulp? Over dor hout: moeten ouderen en zwakkeren niet worden geofferd voor het grotere belang?

Voor de boer gold het beide: hij was oud en met zijn longziekte copd ook nog eens zwak. Waren die grote vragen aan hem voorgelegd, dan zou hij vermoedelijk zijn hakken in het zand hebben gezet. Dan zou hij zijn bestaansrecht hebben verdedigd.

In plaats daarvan sprak een verpleegkundige met hem over het leven op de boerderij, waar alle beesten inmiddels waren verdwenen. Over zijn vrouw, naar wie hij duidelijk opkeek. En over zijn kinderen, de een aspergeteler, de ander akkerbouwer.

Eigenlijk, vertelde de boer, had hij niet naar het ziekenhuis gewild. ‘Laat mij maar dood neervallen’, had hij in de boerderij nog tegen zijn huisarts gezegd. Pas toen de benauwdheid een dag later ondraaglijk werd, was hij alsnog overstag gegaan.

Zoals de boer verging het veel ouderen. Ze hadden zich al verzoend met hun lot, maar kwamen door verstikkende benauwdheid en pijn toch in het ziekenhuis terecht. Het is zoals de verpleegkundige toen al zei: de dood is nou eenmaal niet een kwestie van neervallen.

De boer knapte zienderogen op van het zuurstofslangetje naar zijn neus. Vier dagen later overleed hij alsnog.

Willem Feenstra

Peru: de burgemeester die leefde en stierf voor zijn mensen

Ricardo Valderrama Fernández was enkel burgemeester omdat zijn voorganger vanwege een fraudeveroordeling moest opstappen. De nummer twee op de lijst schoof zodoende in december vorig jaar door en kreeg de veelkleurige ketting om van het hoogste ambt van Cusco, stad in de Peruaanse Andes, stad van de Inca’s. Acht maanden later stierf hij in het harnas aan de gevolgen van covid-19. Hij was 75 jaar oud.

Valderrama werd pas op zijn 60ste actief in de lokale politiek. Daarvoor werkte hij een half leven lang als antropoloog en documenteerde met zijn vrouw Carmen Escalante, eveneens antropoloog, de levens van inheemse mensen in het Peruaanse hooggebergte. Hun eerste werk Gregorio Condori Mamani, een autobiografie, uit 1977, werd een ‘instant klassieker van de Andes-literatuur’, schrijft The New York Times.

Het boek vertelt het bewogen levensverhaal van een inheems arbeider in Cusco, geschreven in de ik-vorm en in eerste druk gepubliceerd in de inheemse taal Quechua. Later volgden negen vertalingen. In tegenstelling tot andere antropologen beschreven Valderrama en Escalante de inheemse inwoners van de Andes niet enkel als afstammelingen van de Inca’s, maar maakten hedendaagse verslagen van het inheemse leven.

Het vastleggen van de inheemse ideologie werd een levenswerk, beschrijft het echtpaar in 2017 in het tijdschrift Americania. ‘We reisden van dorp naar dorp om de verstomde stemmen van de Andes opnieuw te horen en ze een plek te geven in publicaties. We bouwden een bibliotheek vol oude herinneringen in het Quechua.’

Het toevallige burgemeesterschap, dat hem blootstelde aan het virus, werd Valderrama fataal. ‘Onthoud deze man die leefde naar zijn principes, die leefde voor de mensen en die voor ze stierf’, zei zijn vrouw tijdens de uitvaart. De ceremonie van meer dan een uur staat op Facebook. Daarin is te zien hoe geliefd hij zich in korte tijd had gemaakt in de regio van meer dan een miljoen inwoners.

Zijn acht maanden als burgemeester stonden grotendeels in het teken van de strijd tegen corona. Dat werk wordt voortgezet door de nummer drie van zijn partij, de 25-jarige Romi Infantas. De jongste burgemeester van Cusco ooit had als een van haar eerste taken het leiden van het afscheid van haar vijftig jaar oudere voorganger. 

Joost de Vries

Rusland: Een geboren acteur die zich niet liet afzonderen

Bij de geboorte van Aleksandr Volgin dacht niemand dat er een acteur ter wereld was gekomen. Het was 1985 en mensen met het downsyndroom gingen een afgezonderd leven tegemoet in Rusland. Dat gold des te meer voor de plek waar de wieg van Volgin stond: in een legerbasis op Koenasjir, een eiland in de Stille Oceaan.

Maar Aleksandr en zijn ouders zorgden er wel voor dat hij de buitenwereld te zien kreeg – en de buitenwereld hem. Twee decennia lang trokken ze met zijn drieën langs Russische garnizoenssteden voor het werk van Aleksandrs vader, tot ze zich vestigden in Omsk. De stad van de doorbraak.

Hier sloegen Aleksandrs ouders de handen ineen met andere ouders van kinderen met een verstandelijke beperking. Ze openden een centrum waar hun kinderen zelfstandig konden wonen en zich konden ontwikkelen met professionele begeleiding. Als de overheid het niet doet, dan maar zelf.

Aleksandr ging op kamers, zo zei hij trots. Dat beviel hem wel, vooral bij de groepsactiviteiten stond er een brede lach op zijn gezicht. Zwemmen, tekenen, bowlen. En in de theaterlessen kwamen zijn acteertalenten naar boven. ‘Een geboren acteur’, zou zijn regisseur later zeggen in een uitzending over Aleksandr op de regionale omroep in Omsk. ‘Wat je hem vraagt te doen op het podium, voert hij volledig op zijn eigen manier uit.’

Dat leverde Aleksandr in 2018 een hoofdrol op. In een theaterstuk over een eigenzinnige olifant was Aleksandr de eigenzinnige olifant. Hij en zijn groep behaalden er zelfs buiten Omsk succes mee: ze wonnen de hoofdprijs op een regionaal festival voor amateurtheater, op meer dan duizend kilometer van huis.

Nerveus maakten de grote rollen hem wel. ‘De avond voor een optreden is hij niet te houden’, vertelde zijn begeleider op de regionale tv. ‘Hij heeft een enorm verantwoordelijkheidsgevoel.’

Dit voorjaar nam Aleksandr er nog een activiteit bij: mondkapjes naaien. Voor de artsen van het stadsziekenhuis. Aleksandr naaide de kapjes samen met zijn ouders, tot ze alle drie zelf besmet raakten met het virus. Zijn moeder overleefde. Zijn vader stierf op 25 juni. Aleksandr Volgin overleed vijf dagen eerder, op 34-jarige leeftijd. Niet na een leven in afzondering, maar op het hoogtepunt van een glansrijke carrière als acteur.

Tom Vennink

Coronacijfers

De cijfers over sterfte door covid-19 worden door veel verschillende partijen bijgehouden. Maandag meldde Johns Hopkins Universiteit de miljoenste overledene. Deze universiteit houdt al sinds het begin van de pandemie alle cijfers wereldwijd bij, en blijkt vaak actueler dan andere bronnen. Voor de Nederlandse cijfers gaan we uit van de meldingen van het RIVM. In vrijwel alle landen zal de werkelijke sterfte door het virus hoger zijn dan gemeld, niet alle overledenen zijn getest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden