1. De 'adviseur'

Vreemde vertrekpremies, de altijd-prijsbonus en een luxe-NHG; vijf opvallende trends uit het onderzoek van de Volkskrant naar de beloning bij de AEX-bedrijven.

10 MILJOEN VOOR EEN TOPMAN BIJ VERTREK - Ontslagen worden na een grote fraude en gewoon doorbetaald worden. Het kan, zo bleek deze week bij Imtech. Voormalig financieel directeur Boudewijn Gerner moest in februari opstappen bij de technisch dienstverlener, toen duidelijk werd dat er in Polen (en later ook Duitsland) op grote schaal was gefraudeerd. Uit het jaarverslag blijkt dat Gerner het hele jaar is doorbetaald als 'adviseur'. Hoeveel adviezen hij gaf voor de ruim half miljoen euro salaris? 'Nul', zei de nieuwe Imtech-baas in NRC Handelsblad.


Het geval Imtech is extreem, maar adviseurschappen worden wel vaker gebruikt als schaamlap om opgestapte bestuurders door te betalen. Zo wordt de per 1 juli vertrokken ASML-topman Eric Meurice (basissalaris bijna 8,5 ton) nog tot en met volgende week doorbetaald. Hij is op aanvraag beschikbaar voor de ASML-top voor advies, meldt het jaarverslag, naast het afhandelen van wat klanten en projecten. Peter Voser is sinds 1 januari geen Shell-topman meer, maar hij is nog tot 1 april in dienst als adviseur van zijn opvolger Ben van Beurden. Shell Zwitserland betaalt Voser daarvoor 635 duizend franc (521 duizend euro). Eumedion, de belangenorganisatie van grote institutionele beleggers zoals de pensioenfondsen, wil dat in het persbericht over het (tussentijds) aftreden van een bestuurder voortaan direct informatie wordt verstrekt over de overeengekomen afvloeiingsregeling en eventuele bijzondere regelingen, zoals adviseurschappen.


Imtech-bestuurder Gerner betaalde overigens zijn bonus van 126 duizend euro wel terug. Dit vanwege woedende beleggers, wier aandelen door de fraudezaken in waarde kelderden.


2. Opgestapt of ontslagen?

Hij vertrok toch vrijwillig? Of moest topman Ben Noteboom van Randstad weg? Grote verwarring een maand geleden, toen bleek dat de veelgeprezen baas van de uitzender ruim 2,5 miljoen euro meekreeg bij zijn vertrek. Een gouden handdruk mag, volgens de regels voor goed bedrijfsbestuur, als een bestuurder gedwongen moet opstappen. Daar was bij Noteboom geen sprake van. Bij de bekendmaking van zijn afscheid viel geen onvertogen woord, en bij zijn laatste optreden in maart kreeg naast alle lof nog een ingelijst Randstad-aandeel, met de handtekening van de legendarische oprichter Frits Goldschmeding. Na doorvragen van RTL Z over de regeling meldde Randstad opeens dat Noteboom zelf door had gewild, maar dat de commissarissen het na elf jaar tijd vonden voor een andere topman. Volgens de regels mag de bestuurder dan maximaal een jaarsalaris meekrijgen. Bij Noteboom waren het er ruim twee. Volgens Randstad had de baas een opzegtermijn van een jaar, die moest worden afgekocht. De beleggersvereniging VEB sprak afkeurend van 'een truc'.


Even later bleek dat topman Theo Bruijninckx van Ballast Nedam waarschijnlijk een miljoen euro vertrekpremie meekrijgt. Dit ondanks diverse winstwaarschuwingen en een extra ontslagronde, waarbij nog eens 150 mensen hun baan verliezen. Bruijninckx heeft volgens zijn contract recht op anderhalf jaarsalaris, te betalen na een opzegtermijn van een half jaar. 'Ongewenst en ongelukkig', vond de VEB, die opmerkte dat de commissarissen die royale regeling al lang hadden kunnen aanpassen. Het goede nieuws is dus dat de commissarissen tegenwoordig de moed hebben om een topman te vertellen dat het tijd wordt voor een ander. Het slechte nieuws is dat ze daarbij niks durven te doen aan de volgens de regels veel te ruim bemeten gouden handdrukken.


Met dank daaraan is Ben Noteboom de best beloonde AEX-topman van vorig jaar, zo blijkt uit het onderzoek van de Volkskrant. Naast de 2,5 miljoen euro vertrekpremie en miljoen euro salaris kreeg hij ruim zeven ton bonus, bijna vier ton winst op aandelen, 2,5 ton pensioen, naast ruim 5 miljoen euro optiewinst. Bij elkaar opgeteld iets meer dan 10 miljoen euro.


3. De altijd-prijsbonus

Het is de bijl aan de wortel van de prestatiebonus: herkalibreren. Het gebeurde bij Heineken, waar nu al duidelijk is dat twee aandelenplannen voor de top niet tot uitkering komen omdat de eisen niet meer gehaald kunnen worden. In plaats van het extraatje te schrappen - kan gebeuren, daarom heet het een prestatiebonus - versoepelde Heineken de voorwaarden, met een verwijzing naar de zwakke economie. Daardoor blijft topman Jean-Francois van Boxmeer kans maken op twee bonussen van 1,1 miljoen euro en acht ton. Bij financieel bestuurder René Hooft Graafland gaat om het 5,5- en 4 ton die hij mogelijk toch nog krijgt, hoewel niet wordt voldaan aan de oorspronkelijk afgesproken prestaties. Ook 750 'senior managers' van de bierbrouwer maken nog kans op een extraatje.


Door de voorwaarden af te zwakken wil de bierbrouwer de prikkelende werking van de bonus handhaven en tegelijkertijd een aantrekkelijke en concurrerende werkgever blijven. Als van tevoren duidelijk is dat een bepaalde bonus toch niet meer verdiend kan worden, dan kan dat juist contraproductief gaan werden, meldde de bierbrouwer in een toelichting na boze reacties op het 'herkalibreren' van de voorwaarden. Dat argument moet de Heineken-top als muziek in de oren klinken. Met zo'n redenering zijn ze verzekerd van een altijd-prijsbonus. Grote beleggers zijn ontstemd. Commissarissen mogen volgens de regels voor goed bedrijfsbestuur tussentijds ingrijpen in de beloning van de top. Maar dat is bedoeld om bonussen te kunnen beperken als de prestaties tegenvallen, juist niet om de extraatjes alsnog uit te delen door de voorwaarden te versoepelen. Pensioenfonds MN wil opheldering. Net als vorig jaar, toen Heineken ook al een nieuwe vondst bracht: de aanblijfbonus. Van Boxmeer kreeg 1,5 miljoen euro extra waarvoor hij niets anders hoeft te doen dan op zijn post te blijven.


Heineken is niet het enige bedrijf dat het niet zo nauw neemt met de prestatieafspraken. Bij Vopak (geen AEX-fonds overigens) krijgt de top voor drie ton aan prestatieaandelen, hoewel de doelen daarvoor de afgelopen drie jaar niet zijn gehaald. De commissarissen doen dat naar eigen zeggen omdat het goed is dat bestuurders aandelen hebben in het eigen bedrijf, en 'als waardering voor de resultaten in de periode 2010-2013'.


4. Ingrijpen

Dat tussentijds ingrijpen bij tegenvallende prestaties gebeurde vorig jaar wel. Bij Unilever werd de kortetermijnbonus van de top bijna eenvijfde verlaagd. Bij Shell greep Hans Wijers - die als president-commissaris bij Heineken het gemorrel aan de langetermijnbonus goedkeurde - als voorzitter van het beloningscomité wel in. Vanwege 'de teleurstellende prestaties' werd de bonus voor topman Peter Voser eenvijde verlaagd. Het aantal aandelen voor de top beleef daarnaast beperkt tot eenvijfde van wat ze maximaal hadden kunnen krijgen. 'Ik ben tevreden dat er een verband is tussen beloning en prestatie', schrijft de Hans Wijers van Shell. De aandeelhouders zijn dat waarschijnlijk met hem eens.


Nog twee opvallende zaken uit het jaarverslag van Shell: de paragraaf over de beloning telt met alle toeters en bellen twintig pagina's. De sociale- en milieuparagraaf (Environment and society) met onder meer de klimaatverandering en de problemen in Nigeria en Alaska, handelt Shell in vier pagina's af. Verder verdient Gerrit Zalm als commissaris van Shell - een bijbaan - meer dan de minister van Financiën. De ABN Amro-baas kreeg vorig jaar bij Shell 146 duizend euro vergoeding voor dertien keer vergaderen. Een ministerssalaris is 140 duizend euro.


5. Luxe-NHG

Steeds meer mensen moeten een beroep doen op de NHG, de nationale hypotheekgarantie die de restschuld overneemt als woning met verlies wordt verkocht. In de top gaat dat anders. De financiële man van Unilever, Jean-Marc Huët, kreeg vorig jaar 158.247 pond (189 duizend euro) extra om de waardedaling van zijn Amerikaanse huis te compenseren. Deze luxe-NHG was afgesproken bij zijn komst in 2009; Unilever zat toen erg verlegen om een nieuwe 'CFO'. Aegon wilde vorig jaar blijkbaar ook heel graag Darryl Button hebben als nieuwe financieel directeur. De Amerikaan kreeg een half miljoen euro aan extra's van de verzekeraar, waaronder alle kosten die hij moest maken om naar Nederland te verhuizen. Dat is nog bescheiden in vergelijking met Shell, dat vorig jaar 4,4 miljoen euro kwijt was aan de waardedaling van de Wassenaarse villa van een bestuurder.


Huët had het verschil overigens wel zelf bij kunnen passen. Hij hield in 2007 als de toenmalige CFO zo'n 34 miljoen euro over aan de verkoop van Numico aan Danone.


1 miljoen euro krijgt topman Theo Bruijninckx van Ballast Nedam waarschijnlijk als vertrekpremie. Dit ondanks diverse winstwaarschuwingen en een extra ontslagronde, waarbij nog eens 150 mensen hun baan verliezen.


Het onderzoek naar de inkomens bij topbestuurders is gebaseerd op de jaarverslagen van de bedrijven die eind 2013 waren opgenomen in de AEX. Van de 25 bedrijven heeft alleen Air France-KLM nog geen jaarverslag ingeleverd. De beloning van prestatieaandelen telt pas mee als de beloning definitief is toegewezen. Het onderzoek is uitgevoerd door Marlies de Brouwer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden