REPORTAGE

1,5 miljoen vluchtelingen in je stad: 'Wat we hebben, delen we'

In Maiduguri, een stad zo groot als Amsterdam, zijn 1,5 miljoen vluchtelingen neergestreken. Burgers accepteren de ruime verdubbeling van het aantal inwoners zonder protest. Maar aan alles is tekort: water, sanitair en bovenal voedsel. Zo ziet 'opvang in de regio' er in Nigeria uit.

Ontheemden in een opvangkamp in de buurt van Maiduguri, Nigeria. Beeld Sven Torfinn

'Natuurlijk helpen we elkaar. We zijn broeders.' Voor wijkhoofd Atom Kamselem is het vanzelfsprekend dat hij op een veld in deze Nigeriaanse stad 25 duizend vluchtelingen opvangt. 'Dit is toch een noodsituatie? Omgekeerd zouden zij hetzelfde voor ons doen.' De mannen om hem heen knikken instemmend. Achter hen verzamelen de vrouwen water bij de nieuwe waterput om naar hun zelfgebouwde tenten van takken, doek en golfplaat te dragen.

Maiduguri is een stad zo groot als Amsterdam, in het noordoosten van Nigeria. De laatste twee jaar zijn er liefst 1,5 miljoen burgers neergestreken. Ze ontvluchtten de terreur en honger onder Boko Haram. Terwijl Europa met zijn 500 miljoen inwoners vorig jaar bijna bezweek onder eenzelfde aantal vluchtelingen, accepteren de burgers van Maiduguri de ruime verdubbeling van het aantal inwoners zonder protest.

In de wijk Kabbar Malia, midden in het centrum, vertelt Hajja Zara (25) hoe warm ze is onthaald. 'Tijdens mijn vlucht twee jaar geleden belde ik mijn nicht en ze nodigde me meteen uit bij haar te komen wonen', zegt ze. 'Nu is dit ons thuis', en ze wijst naar een golfplaten aanbouw op het bouwvallige erf van haar nicht.

Gastvrijheid

Tien kleine kinderen in verwassen T-shirtjes verdringen zich om de twee vrouwen heen. Ze staan voor het doek dat als deur dient. 'Wat we hebben, delen we met elkaar', zegt haar nicht Mamma Gana. 'We laten onze kinderen niet hongerig bij elkaar in de potten kijken.' De derde bewoonster op het bomvolle erf knikt bevestigend.

Gastvrijheid is in Maiduguri, de hoofdstad van de provincie Borno, vanzelfsprekend. Hulp daarentegen bereikt de regio maar mondjesmaat, ook al spreekt Artsen zonder Grenzen al sinds juni van een humanitaire noodtoestand. Aan alles is tekort: water, sanitair en bovenal voedsel. Vrijwel iedereen in Maiduguri lijdt honger.

Zo ziet 'opvang in de regio' er in Nigeria uit. De rijke landen lossen het probleem van de 65 miljoen vluchtelingen en ontheemden in de wereld ook het liefst zo op. Maar ze zien dat het niet zonder hulp kan. In New York bespraken de Verenigde Naties deze week hoe ze landen in de regio beter kunnen ondersteunen: er moet meer geld komen, hulp moet efficiënter worden en de zwaarst getroffen landen moeten worden ontlast door meer vluchtelingen over te nemen.

Boko Haram

De vluchtelingen in Maiduguri lieten dorpen achter waar alles door Boko Haram was leeggeroofd of vernietigd. De voorraden waren op en de akkers leeg. In heel Noord-Nigeria zijn 2,5 miljoen mensen ontheemd geraakt; 4,5 miljoen mensen zijn in voedselnood en een kwart miljoen kinderen is ernstig ondervoed. De regering heeft inderhaast kampen opgetuigd rond Maiduguri, waar nu zo'n 10 procent van de kwetsbaarste vluchtelingen verblijven: ouderen, alleenstaande vrouwen en kinderen.

Het leeuwendeel van de ontheemden is opgevangen door naaste familieleden en anderen die tot hun etnische groep behoren - de Fulani bij de Fulani, de Kanuri bij de Kanuri. De eerste vluchtelingen zijn nog in huis genomen. Maar toen de stad verzadigd raakte zijn de vluchtelingen eigenhandig tenten gaan bouwen: op lege velden, verlaten industrieterreinen of fabriekshallen, en vooral ook tegen de huizen midden in de stad aan. Elke lege plek is vol gebouwd. Zelfs het schoolplein in de wijk Kushari. Achter de rij zelfgebouwde hutjes klinkt het geschal van de kinderen uit het klaslokaal. De vrouwen op het plein verzamelen houtskool en treffen voorbereiding voor het eten: soep van gedroogd onkruid.

Onderscheid tussen oorspronkelijke inwoners en vluchtelingen maken de hulporganisaties niet meer. 'Iedereen in Maiduguri is arm', zegt Eta Mbong Ngole van Save the Children. De organisatie trekt de woonwijken van Maiduguri in om ontheemden op te sporen en te kijken waarmee zij en hun gastgezinnen geholpen kunnen worden. Aan water, sanitair en voedsel is in de hele stad behoefte. Aan onderwijs en medische zorg komen de hulporganisaties nog niet eens toe. 'We mogen blij zijn dat gastgezinnen eten delen met de ontheemden, geld voor school hebben ze vaak niet eens voor hun eigen kinderen.'

Rolmodel

In de wijk Kabbar Malia is dorpshoofd Modu daarom maar zelf les is gaan geven. 'Hier is mijn klaslokaal', wijst hij naar de enige boom op het volgebouwde industrieterrein. Vijftig kinderen van alle leeftijden turen daar naar een schoolbord waarop de tientallen zijn geschreven. 'Ik had medelijden met de kinderen. De meesten hebben geen vader meer. Ze hebben een rolmodel nodig.'

De ontheemden kunnen voorlopig niet terug, omdat de uitvalswegen van Maiduguri onveilig zijn. Wijkhoofd Kamselem heeft daarom wat droge akkers beschikbaar gesteld om zijn 25 duizend ontheemden te kunnen voeden. 'Kijk hier is een moestuin, verderop verbouwen ze graan en hier hebben ze wat grasland voor hun vee. We zijn dankbaar dat we ze hier veilig en levend kunnen houden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden