1,2,3,4, kunst van papier

Breisels van glossy bladen en uit oude kranten herrezen meubels: in Apeldoorn blijkt dat van papier heel mooie dingen worden gemaakt.

Houd het ding dat u nu in handen heeft eens even stevig vast. Laat uw vingers eroverheen glijden. Sta stil bij de structuur en temperatuur van het materiaal. Voelt het plooibaar, een tikje ruw en is het ongeveer op kamertemperatuur, dan bent u een papierlezer. Glad, hard en iets kouder: u bent als iPadlezer al een stap verder op weg naar de papierloze samenleving.


Zal het dagelijks leven straks een graadje kouder worden zonder het gewillige, tactiele materiaal dat we allemaal kennen sinds onze knutselleeftijd? Sinds we met een bot schaartje en een potje gluton in de kleuterklas zaten? Aan zo'n pretentieuze vraag waagt het Coda Museum in Apeldoorn zich niet met de expositie Coda Paper Art. Daarvoor moet u naar Saatchi Gallery in Londen waar deze zomer ook al een expositie loopt over kunst-van-papier.


Zonder verbale omhaal heeft het Coda Museum papieren objecten van veertig kunstenaars bij elkaar gebracht. De vraag of je kunt spreken van 'papierkunst' dringt zich wat ongemakkelijk op: de associatie met huisvlijt is gauw gemaakt. Een onterechte vrees, zo blijkt. Er is origami-achtig werk in Apeldoorn en ook objecten van papier-maché ontbreken niet, maar je vergeet geregeld dat de materiaalkeuze de rode draad is van de tentoonstelling. Manshoge sculpturen worden afgewisseld met fijne sieraden, grote installaties met couture-achtige kledingstukken. De witte filmsterjurken van Caterina Crepax lijken van een afstandje vervaardigd uit luxe stoffen. In werkelijkheid gebruikte de Italiaanse ontwerpster restmateriaal zoals cupcakepapiertjes en ribbelkarton.


De mogelijkheden van het medium worden soms duidelijk door spannende tegenstellingen. Aldo van den Broek maakt grote, ruige collages van stukken afvalkarton die hij vond op fabrieksterreinen in Berlijn en Belgrado. De werken hebben een grimmige directheid die de schilderijen van Anselm Kiefer in herinnering roepen. Ze lijken de perfecte antipode bij het superfijne werk van de Amerikaanse Jill Sylvia. Met bladzijden uit oude balansboeken, waarin vroeger winst- en verliesrekeningen werden bijgehouden, bouwt ze maquettes van Amerikaanse bankgebouwen. Elk minuscuul ruitje van het ruitjespapier is haarscherp uitgesneden. De 'financiële instellingen' krijgen er een even frêle als transparante uitstraling door, vluchtig als eendagsvlinders.


De kwetsbaarheid en vergankelijkheid van het materiaal worden vaker gebruikt als thema voor iets groters. Ontroerend is de installatie van de Italiaan Andrea Mastrovito. Als uitgangspunt nam hij een 6.000 jaar oud graf in Mantua waarin de resten zijn gevonden van twee innig verstrengelde geraamten.


Mastrovito sneed uit papier de contouren van jonge, slapende geliefden en plaatste ze op een zwarte ondergrond. Voor de kleurvlakken gebruikte hij geen verf maar verschillende kleuren papier. Alleen het zwart liet hij weg uit zijn figuren, het zwart van haren, van kledingplooien en van een paar gymschoenen.Het werk krijgt er iets rafeligs door, een kleine hint naar het verval dat onherroepelijk volgt op de schoonheid van de jeugd.


Ook de Chinese Movana Chen deed iets met het begrip schoonheid. Ze haalde een paar jaar- gangen van het glossy tijdschrift Vogue door de papierversnipperaar en breide van de slierten - letterlijk, met breinaalden - een levensgrote rechtopstaande, bodybag. Deze vormloze mensfiguur lijkt een pittig commentaar op het hedonisme waarvan Vogue het deels moet hebben.


Aan de functie van papieren informatiedragers wordt meermaals gerefereerd op de expositie, waarmee de vraag over de papierloze toekomst die Saatchi Gallery opwerpt, terloops toch even aan de orde komt in Apeldoorn. Voorlopig vormen de pagina's van kranten en tijdschriften nog goedkoop basismateriaal voor sommige kunstenaars. Maria Ikonomopoulou uit crisisland Griekenland knipte honderden bloemen, symbolen van het goede en het mooie, uit de economiekaternen en reeg ze met draden aan elkaar tot een groot gordijn, even tijdelijk als het nieuws dat op de pagina's is afgedrukt.


Hoe lang zal krantenpapier nog beschikbaar zijn voor zulke uiteenlopende beroepsgroepen als visboeren en kunstenaars? Je staat erbij en je kijkt ernaar als verslaggever met je papieren blocnootje. Het is een geruststellende gedachte dat uit zo veel vergankelijkheid ook iets duurzaams kan voortvloeien zoals de ontwerpers achter het label Vij5 laten zien. Zij bewerken papierresten van het Eindhovens Dagblad tot een materiaal dat net zo hard en massief is als hout.


Het procédé is bedacht door Mieke Meijer die er in 2011 een meubelcollectie mee ontwierp voor de Salone del Mobile in Milaan. In Apeldoorn zijn enkele meubels te zien van dit KrantHout. Door de wisselende hoeveelheden drukinkt op de pagina's lijken er zelfs jaarringen in het materiaal te zitten. Uit hout zijt gij geboren en tot hout zult gij recyclen. Kom daar maar eens om met een iPad.


Coda Paper Art, in het Coda Museum te Apeldoorn. T/m 27/10. Tegelijkertijd loopt in het museum de kleinere expositie Coda Black, over de aantrekkingskracht van de 'kleur' zwart. Coda-apeldoorn.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.