RECONSTRUCTIE

'Zorg met een klik', de winst veilig in een holding

Reconstructie Het mysterieuze faillissement van Emeritus BV

Oud-agente Rita Dorst profiteerde van de marktwerking in de zorg met haar Emeritus BV. Ineens had ze er genoeg van. Werknemers wachten op geld dat ze zou hebben weggesluisd.

Een oude vrouw zit op haar bed in een verzorgingstehuis. Foto anp

Mailtje van de baas, zomer 2013. 'Jullie zijn heel hard bezig om je eigen werkloosheid en die van Emeritus-assistenten en -kantoorpersoneel in de hand te werken', schrijft directeur Rita Dorst aan de regiomanagers van Emeritus. 'Voor het geval je niet begrijpt wat de rode cijfers betekenen: dit is een teken dat de omzet in jouw regio is gedaald.'

Rita Dorst wordt door vriend en vijand omschreven als rechtlijnig en direct. Ze werkte vijftien jaar bij de politie, eerst als agente, later als personeelsfunctionaris. In 2006 besluit ze, na een post-hbo-opleiding bedrijfskunde ('cum laude', vermeldt haar LinkedIn-profiel), haar geluk te beproeven in de gezondheidszorg. Het is het jaar dat de marktwerking in de zorg wordt ingevoerd - opeens mocht er winst worden gemaakt - en Emeritus BV is een van de vele nieuwe bedrijven die goud zien gloren aan de horizon.

Emeritus uit Lelystad richt zich op persoonlijke begeleiding van ouderen, vaak 80-plussers met een vorm van dementie. Zij kunnen een zogenoemde Emeritus Assistent inschakelen die aan huis komt voor hulp bij allerlei praktische zaken, van het doen van de administratie tot het begeleiden van een bezoek aan het ziekenhuis. 'Zorg met een klik', is de slogan waarmee het bedrijf van Dorst zichzelf aanprijst. De begeleiding betalen ouderen uit een persoonsgebonden budget (pgb), een door de overheid verstrekt bedrag waarmee zorgbehoevenden zelf hun hulp inkopen.

Binnen een paar jaar heeft Emeritus ruim honderd medewerkers en evenzoveel klanten door het hele land. Vijf regiomanagers zijn aangesteld om de hulp in 'hun' gebied te coördineren, maar vooral, zo blijkt uit interne mails die de Volkskrant heeft ingezien, om zo veel mogelijk nieuwe klanten te werven. 'Het is aan jou om mij te overtuigen dat je groei realiseert', schrijft Dorst bijvoorbeeld aan de regiomanagers. 'Ik baseer mij uitsluitend op maandelijkse omzetcijfers voor mijn beslissingen.'

Dat blijkt bijvoorbeeld wanneer een oudere Emeritus-cliënte buiten haar flat bij de trap van haar appartementencomplex wordt gevonden door de buren. 'De regiomanager leek het beter om die demente mevrouw te laten opnemen in een instelling', zegt Anneke Popa, de voormalig voorlichter van Emeritus. 'Maar Rita zag een belangrijke klant verloren gaan en bleef er maar op hameren dat die mevrouw met extra uren begeleiding wel thuis kon blijven wonen.'

Hoewel de toon van de mails aan het personeel anders doet vermoeden, gaan de zaken behoorlijk goed. Dorst realiseert stevige winstmarges door de personeelskosten laag te houden. Nieuwe medewerkers rekruteert ze vooral onder WW-uitkeringgerechtigden - de overheid subsidieert bedrijven die werklozen in dienst nemen. 'De krachten werkten eerst met behoud van uitkering, dus de eerste drie maanden waren er geen salariskosten', zegt Popa. 'Vervolgens kregen mensen kortlopende contracten.'

Emeritus verslijt werknemers als goedkope hemdjes uit een Bengaalse kledingfabriek. In een blog schrijft Rita Dorst in de herfst van 2014 dat in acht jaar tijd ruim vierhonderd werknemers tijdelijk een baan hebben gehad bij Emeritus. Zij worden geacht zelf te zorgen voor hun werkbenodigdheden, zoals een telefoon, een laptop, printer en een auto.

Het personeel bestaat veelal uit vrouwen van middelbare leeftijd met weinig perspectief op de arbeidsmarkt. Zij protesteren bijvoorbeeld niet wanneer Rita Dorst eind 2012 aankondigt dat zij geen periodieke salarisverhogingen meer krijgen, 'vanwege overheidsbezuinigingen'. Dat is in strijd met de cao. 'Maar wie kritiek had, werd eruit gewerkt', aldus Popa.

Intussen bergt Rita Dorst het geld dat zij verdient met Emeritus op in een aparte holdingmaatschappij die de aandelen beheert en waarvan zij eigenaar is. In 2013, het 'crisisjaar' waarin ze haar personeel voor het eerst periodieken onthoudt, betaalt Dorst zichzelf naast een gewoon salaris ook 124 duizend euro winstuitkering. Uit de jaarrekening blijkt ook dat Dorsts holdingmaatschappij via Emeritus in de loop der jaren zo ruim 550 duizend euro eigen vermogen bij elkaar heeft gesprokkeld.

Een portret van Emeritus -oprichter Rita Dorst, samengesteld uit pasfoto's van de medewerkers van de zorginstelling. Het is een geschenk ter gelegenheid van het vijfjarig bestaan van Emeritus. Foto Emeritus.

Zorginstellingen zoals ziekenhuizen en verzorgingstehuizen mogen geen winst uitkeren aan aandeelhouders. Maar dat geldt niet voor organisaties die werken op basis van pgb's, zoals Emeritus.

Toch leidt de aanpak van Dorst wel tot kritiek. Zo schrijft het zorgkantoor van CZ in een brief dat Emeritus zich niet houdt aan de 'zorgbrede governancecode', omdat zowel de bestuurder als de aandeelhouder bij Emeritus bestaat uit één en dezelfde persoon. Daardoor is volgens CZ geen sprake van onafhankelijk toezicht.

Misschien wel door het ontbreken van dat toezicht gebeuren er merkwaardige dingen in het bedrijf. Zo beheert Emeritus voor veel klanten het pgb waaruit zij hun zorg betalen. Toch blijkt er soms aan het eind van het jaar meer pgb te zijn besteed dan het budget toelaat. 'Soms ging dat om duizenden euro's', zegt voormalig regiomanager Ineke Verhagen. 'Het zorgkantoor eiste dat geld dan terug van de klant, terwijl Emeritus natuurlijk had moeten voorkomen dat het budget werd overschreden. Rita Dorst schoof die verantwoordelijkheid van zich af. In één geval heeft een cliënt zelfs geld geleend bij de kerk om de ontstane schuld af te lossen.'

Bij een andere gelegenheid stuurt een interim-directeur na haar ontslag een afscheidsmail naar alle collega's. Die blijkt 's nachts ineens uit eenieders mailbox te zijn verwijderd. 'Deze mail is verwijderd om er geen tijd/energie meer aan te laten besteden onder Emeritus-werktijd', schrijft Rita Dorst aan het personeel.

Bert van Schagen, die in 2013 als externe coach onderzoekt wat er kan verbeteren binnen de zorginstelling, merkt op dat het communicatiekanaal van de directeur 'op vooral zenden' staat. Hij rept in zijn verslag van een 'erg eenzijdige, zeer directieve en soms respectloze wijze van topdown werken'. Niet lang na publicatie van zijn verslag ontvangen de regiomanagers een mail van Rita Dorst met als onderwerpregel 'Afscheid Bert van Schagen'.

Eind 2014 heeft de directeur er zelf ineens genoeg van. Ze wil van Emeritus BV af. Cliënten krijgen te horen dat zij, als ze de hulpverlening willen voortzetten, terecht kunnen bij het bedrijf Allerzorg. Ook het personeel kan komen werken bij de speciaal hiervoor opgerichte BV Emeritus-Allerzorg.

'We hebben op die manier ongeveer zeventig werknemers in dienst genomen van Emeritus', zegt directeur Paul Cornelissen van Allerzorg. Naar zijn indruk is het Dorst allemaal boven het hoofd gegroeid. 'Het is een type dat zeer goed is in het uit de grond stampen van iets nieuws. Maar om zo'n organisatie vervolgens ook te managen, daarvoor is ze niet zo geschikt.' Volgens hem is er niet betaald voor de overname van klanten van het winstgevende Emeritus.

Vakbond Abvakabo bekritiseert de overheveling van personeel naar Allerzorg. Volgens bestuurder Wilma Berentsen is er hier sprake van 'overgang onderneming' en hadden de contracten met de werknemers niet zomaar verbroken mogen worden. Abvakabo beraadt zich nog op juridische stappen.

Intussen hebben drie oud-werknemers, onder wie Anneke Popa en Ineke Verhagen, in februari rechtszaken tegen Emeritus gewonnen. Allemaal hebben ze nog recht op achterstallig salaris en niet uitbetaalde onkostenvergoedingen. Per persoon gaat het om bedragen van tussen de 10.000 en 20.000 euro. 'Maar mevrouw Dorst en haar advocaat hebben laten weten dat dat geld er niet is', zegt advocaat Henk Tadema, die de oud-werknemers bijstaat. 'Er wordt voor ons een rookgordijn gecreëerd. Hoe kan Emeritus, een goedlopend bedrijf met ruime reserves, ineens failliet zijn?'

Curator Gijs Kuijper meldt dat het onderzoek naar Emeritus nog moet beginnen. Een van zijn vragen is of er daadwerkelijk geld is weggesluisd. 'Waarmee ik niet zeg dat er misstanden zijn, maar er is reden voor verder onderzoek. Als een directeur expres heeft gezorgd dat er geld voor schuldeisers weg is, zal een curator dat terugdraaien.'

Geld dat in een holding is gestopt, is in principe 'veilig' als een onderliggende bv failliet gaat, tenzij bewezen wordt dat de directeur wanbeleid voerde. Anneke Popa vreest daarom dat zij en haar oud-collega's met lege handen achterblijven, terwijl Rita Dorst via Emeritus ruim een half miljoen heeft opgestreken. 'Ik heb afgelopen jaar deze misstand aangekaart bij zorgverzekeraars, bij de inspectie en bij het ministerie van Volksgezondheid. Niemand kan of wil iets doen. Ik maak me daar boos over, want het gaat om geld dat voor zorg is bedoeld. Dit is maar één zaak, hoeveel zorggeld verdwijnt er op deze manier dan nog meer?'

Rita Dorst zegt aan de telefoon 'geen behoefte' te hebben aan het beantwoorden van vragen. Ook Arjan Veerman, de laatste commissaris van Emeritus, weigert commentaar. De advocaat van Dorst belt niet terug.

'Ik wil geen werkgever meer zijn', twitterde Dorst als verklaring voor het opheffen van Emeritus. Enkele uren nadat een conceptversie van dit artikel naar haar advocaat werd verzonden, schreef ze op Twitter: 'Jaloerse mensen zijn verscheurende dieren.'

'Het laatste dat ik over haar heb gehoord', zegt Anneke Popa, 'is dat ze naar Frankrijk gaat om een boek voor politici te schrijven.'