'Zonder visumvrij reizen is de vluchtelingendeal dood'

Interview Selim Yenel, EU-ambassadeur Turkije

De Turkse ambassadeur bij de EU is er de man niet naar om heftig uit zijn slof te schieten, maar hij is er heel duidelijk over dat de deal tussen zijn land en Europa twee kanten heeft. Intussen wordt de situatie voor ruim zes miljoen ontheemden in Syrië steeds uitzichtlozer.

Selim Yenel, Turkse ambassadeur in Brussel. Foto Reuters

'Ons doel is nog steeds aan alle EU-eisen te voldoen zodat de visumplicht voor Turkse burgers verdwijnt', zegt de Turkse ambassadeur in Brussel Selim Yenel. Maar dan moet ook de Europese Unie haar woord houden. 'President Erdogan heeft een belofte nodig die wordt nagekomen.' Zo niet: 'Dan is de vluchtelingendeal van 18 maart dood.'

Yenel praat zonder stemverheffing, ondanks de staatsgreep en de daaropvolgende zuiveringen in zijn land die de verhouding tussen Ankara en Brussel op scherp hebben gezet. 'De deur bij ons staat open.' Ja, de kritiek van EU-landen op de massale arrestaties in Turkije heeft diepe wonden geslagen. 'We zijn zeer teleurgesteld over het gebrek aan begrip en solidariteit. Maar dat is te repareren. De bladzijde kan worden omgeslagen.'

Woensdagmiddag presenteert de Europese Commissie haar voortgangsrapportage over het 'Stop de Stroom'-vluchtelingenakkoord dat de Europese regeringsleiders dit voorjaar met Ankara sloten.

Kern daarvan was dat Turkije alle migranten die in Griekenland arriveerden vanaf 20 maart zou terugnemen, in ruil voor geld (6 miljard euro), nieuw leven in de onderhandelingen over het Turkse EU-lidmaatschap, en - de kers op de taart voor Turkije - het opheffen van de visumplicht voor Turken die voor vakantie of zaken naar Europa willen.

Volgens Yenel voldoet Turkije inmiddels aan 71 van de 72 criteria voor het afschaffen van de visa. De laatste eis is de neteligste: verandering van de Turkse antiterreurwetten zodat kritische intellectuelen, politici en journalisten gevrijwaard blijven van arrestatie, bedreiging en baanverlies. 'Dit lag voor de mislukte staatsgreep al erg gevoelig, nu is het nog moeilijker', zegt Yenel in gesprek met zeven Europese kranten, waaronder de Volkskrant.

Meer vluchtelingen in Syrië dan erbuiten

Na de deal met Turkije zijn inmiddels bijna 60 duizend vluchtelingen in Griekenland vast komen te zitten. De circa 13.500 vluchtelingen die na die datum op Lesbos, Chios of Kos zijn binnengekomen, mogen die eilanden niet af. Lees hier verder.

Onder geen enkel beding mag verandering van de wet de strijd tegen terrorisme belemmeren, benadrukt Yenel. Ankara en de EU overleggen nu onder de paraplu van de Raad van Europa in Straatsburg over een uitweg die beide partijen tevreden moet stellen. 'Wij zien de Raad van Europa als eerlijke bemiddelaar, zowel Turkije als de EU is er lid van.'

Het streven is een akkoord in oktober. 'Gelukkig heeft die maand 30 dagen. We zullen ze vermoedelijk allemaal gebruiken.'

De strategie van Ankara is eerst de zegen van de Europese Commissie te krijgen. Dat zet vervolgens de regeringsleiders - die het visumbesluit moeten nemen - voor het blok. 'Daarna komt het moeilijkste deel: de instemming van het Europees Parlement. Wij denken dat als de Commissie en de leiders akkoord zijn, het parlement het niet aandurft alsnog dwars te liggen. Parlementsvoorzitter Schulz heeft ons hulp toegezegd de partijen dan te overtuigen.'

Visumvrij reizen is heel belangrijk voor Turkije, benadrukt de ambassadeur. 'Het is meer dan symbolisch, het is psychologisch. Alle Turken kennen - uit eigen ervaring of die van vrienden - de wachtrijen en frustratie om een visum te krijgen. Het gevoel niet bij Europa te horen.'

Onverbloemd antwoordt Yenel op de vraag 'wat als' de EU vasthoudt aan de visumplicht: 'Dan wordt de vluchtelingendeal geschrapt. Dat betekent niet dat we vanaf die dag scheepsladingen met migranten doorlaten naar Griekenland. Het is in ons belang dat we de grenzen controleren. Maar we zullen niemand meer terugnemen uit Griekenland. Waarbij ik eerlijk moet zeggen: zo veel sturen ze er ons niet toe.'

Fijntjes wijst Yenel op de 'lichte stijging' de laatste weken van het aantal migranten dat toch de overtocht waagt. 'Het staat nog steeds in geen verhouding tot een jaar geleden, maar we moeten oppassen. Mensensmokkelaars speculeren op het in elkaar storten van de vluchtelingendeal, op het feit dat Griekenland nauwelijks mensen terugstuurt. De prijzen voor een overtocht zijn enorm gedaald, de smokkelaars gaan voor de snelle winst.'

Kijk verder

Het aantal internationale migranten – mensen die langer dan één jaar in een ander land dan hun geboorteland wonen – groeit snel. Van 173 miljoen in 2000 tot 244 miljoen migranten in 2015, ofwel 3.3% van de wereldbevolking. Bekijk op deze interactieve site de feiten en verken zelf de migratiestromen.

Dat Turkije te onveilig zou zijn om migranten terug te sturen, noemt Yenel 'belachelijk'. 'Turkije is een veilig land, we vangen miljoenen vluchtelingen op. Migranten willen echter weg om economische redenen. Kijk naar Calais: daar zitten de migranten in Frankrijk, in de EU, en toch willen ze naar Groot-Brittannië.'

De ambassadeur wil graag aandacht voor de andere onderdelen van het vluchtelingenakkoord, zoals de belofte van de EU-landen een legale luchtbrug voor Syrische vluchtelingen naar Europa op te zetten zodra de migrantenstroom naar de Griekse eilanden 'substantieel' zou zijn gedaald. 'Er werd toen gesproken over 150- tot 250 duizend Syriërs per jaar vanuit Turkije naar de EU-landen. Dat zijn ze kennelijk vergeten.'

Hij begrijpt de argwaan bij de lidstaten jegens Erdogan, die tienduizenden vermeende tegenstanders opsluit. 'We konden als Turken de staatsgreep al nauwelijks bevatten, voor jullie is het nog moeilijker. We kenden de Gülen-beweging maar wisten niet dat die zo diep in alle delen van de samenleving was geïnfiltreerd. Gelukkig lagen er lijsten met verdachten klaar, zodat we na de coup snel konden handelen.'

Over het verbod voor oud-europarlementariër Joost Lagendijk (GroenLinks) om naar zijn woonplaats Istanbul te reizen, wil Yenel 'bij gebrek aan exacte informatie' niets zeggen. Wel geeft hij toe dat de zuiveringen zijn doorgeslagen. 'Er zitten mensen onterecht vast. Hoeveel er vals beschuldigd zijn, weten we niet. We willen dat rechtzetten maar dat gaat lang duren. Deze mislukte coup was een zeer traumatische ervaring.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.