'Zonder Pathanen kun je geen vrede hebben'

Een half jaar geleden werd Abdul Qadir, gouverneur en vice-president van Afghanistan, vermoord in Kabul. Ruim een jaar geleden werd zijn broer, krijgsheer Abdul Haq, geëxecuteerd door de Taliban....

De Pathanen in het zuiden en oosten van Afghanistan hebben het idee dat ze worden gestraft voor wat de Taliban en Al Qa'ida hebben aangericht. Hoewel ze de meerderheid vormen van de Afghanen, wordt de landsregering gedomineerd door Tadzjieken van de Noordelijke Alliantie. 'Het land zal pas weer vrede en veiligheid kennen als alle groepen evenredig zijn vertegenwoordigd in de regering', denkt Din Mohammed. De gouverneur, telg uit een welgestelde en invloedrijke familie, brengt de ietwat dreigende tekst op zachtmoedige toon.

Din Mohammed heeft reden zich ongerust te maken over zijn veiligheid. Haji Abdul Qadir, zijn voorganger als gouverneur van Nangarhar, was net benoemd tot vice-president van Afghanistan toen hij werd vermoord. Twee mannen vuurden 36 schoten af op de auto waarmee hij op 6 juli zijn ministerie in Kabul verliet. Voor hem kon ISAF, de vredesmacht die de interim-regering moet beschermen, niets betekenen.

Abdul Qadir was een broer van Din Mohammed. 'Qadir probeerde het onderling wantrouwen tussen de Afghanen te verminderen. Hij streefde naar nationale eenheid en daarom is hij vermoord.' Tijdens de loya jirga, de grote vergadering in juni, trachtte Qadir de ruziënde groepen tot compromissen te bewegen. Als een van de weinige Pathaanse krijgsheren die deel uitmaakte van de Noordelijke Alliantie was hij daarvoor de aangewezen man.

'De moord op Haji Qadir betekent een terugslag voor Afghanistan', zegt Nasrullah Baryalai Arsalai, een andere broer, die na een ballingschap in Duitsland is teruggekeerd naar Nangarhar. 'ISAF had hem moeten beschermen.' Het onderzoek naar de moord blijft tot dusver zonder resultaat.

Beide broers verloren vorig jaar een nog bekendere broer, Abdul Haq. Deze voormalige krijgsheer werd op 26 oktober geëxecuteerd door de Taliban, toen hij te paard op pad was om hen te bewegen tot overgave. 'Abdul Haq was op een vredesmissie', zegt Din Mohammed. 'Helaas begrepen de Taliban dat niet .'

Terwijl Din Mohammed nu op de gouverneursstoel van broer Abdul Qadir zit, probeert Baryalai Arsalai de missie van broer Abdul Haq voort te zetten. Met familie en vrienden heeft hij de Abdul Haq Foundation gesticht. Wederopbouw is het belangrijkste doel.

'In 24 jaar is er veel schade aangericht door bewapende groepen. De jonge generatie heeft onze culturele waarden niet meegekregen. Het zijn kinderen van krijgers. Daarom besteden we ook veel aandacht aan de Afghaanse cultuur. De militaristische cultuur moet omgebogen worden in civiele richting.'

Arsalai's stichting heeft in Jalalabad dichters, schrijvers, jongeren en professoren bij elkaar gehaald om de problemen van de provincie en het land te bediscussiëren. 'We moedigen de intellectuelen aan weer een rol te gaan spelen. Ook de betrekkingen tussen de stammen willen we verbeteren, door stamoudsten om de tafel te zetten.'

Hoewel de Abdul Haq Foundation bruist van de verzoeningsactiviteiten klinken ook ten kantore van de stichting boze woorden over de behandeling van de Pathanen na de val van de Taliban.

'De Taliban zetten zich helemaal niet in voor de Pathanen, ze zetten zich alleen in voor de islam. Toch worden de Pathanen gestraft', klaagt manager Shamsul Haq Sayeed. Hij noemt als voorbeeld de willekeurige arrestaties van Pathanen, die van Taliban- of Al Qa'ida-sympathieën werden verdacht en alleen vrijkwamen als de familie betaalde. 'Maar de Pathanen vormen de meerderheid. Zonder de Pathanen kun je geen vrede hebben.'

Het ongenoegen wordt verder gevoed doordat de dominante krijgsmacht in de provincie ook al niet uit Pathanen bestaat, maar uit Pashai, een kleine minderheid. 'Deze analfabeten uit de bergen kunnen alleen slaan en schieten', oordeelt een stedeling in Jalalabad. Pashai-commandant Hazrat Ali won dit voorjaar de machtsstrijd van zijn rivalen. Dat Ali legercommandant is geworden in Nangarhar heeft hij mede te danken aan de Amerikanen, die hem als de favoriete krijgsheer beschouwden tijdens de slag om Tora Bora vorig jaar.

Deze Hazrat Ali zit ook Din Mohammed in de weg, want niet hij maar de commandant wordt beschouwd als de machtigste man in de provincie. Dat verklaart misschien mede het geringe enthousiasme van de gouverneur voor de legerbasis. Nangarhar is een strategisch gelegen provincie tussen Kabul en Pakistan. De hoofdstad Jalalabad was lange tijd een centrum van militaire macht.

'De militaire basis in Jalalabad stamt uit de tijd dat er spanningen waren met Pakistan. We hebben nu helemaal geen grote basis meer nodig', vindt Din Mohammed. Jalalabad was evenzeer een belangrijk centrum van de opiumhandel. Ook wijlen Abdul Haq en Abdul Qadir verdienden naar verluidt aan deze handel. Maar Qadir bond dit voorjaar als gouverneur de strijd aan met de papavercultuur, wat tot de speculatie heeft geleid dat hij in opdracht van een drugsbaron is vermoord. Broer Arsalai acht dat niet waarschijnlijk. 'Drugsbaronnen hadden hem makkelijker hier dan in Kabul kunnen ombrengen.'

'De opiumhandel kunnen we aan banden leggen als we andere inkomstenbronnen vinden voor de papaverboeren', zegt de gouverneur, die de strijd van broer Haq voortzet. 'Als we onze prioriteiten voor de wederopbouw uitvoeren, kunnen we zowel het militarisme als de papavercultuur vervangen.'

Voor Din Mohammed heeft het onderwijs de hoogste prioriteit. 'In de tijd dat de koning nog aan de macht was, genoten de meeste inwoners van Nangarhar onderwijs. De meeste onderwijzers in het land kwamen uit onze provincie. En de meeste hoge functionarissen kwamen hier vandaan', vervolgt de monarchist trots. Liever dan als leverancier van soldaten en drugs ziet Din Mohammed zijn provincie herrijzen als leverancier leraren en bestuurders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.