Column

'Zonder enig historisch besef wordt politici een Hitlersnor opgeplakt'

Geen vergelijking in het publieke debat is tegenwoordig gek genoeg om de vermeende vijand de mond te snoeren, schrijft Joyce Brekelmans. 'Nogal wiedes dat we elkaar niet verstaan als iedereen zijn eigen definities hanteert.'

Billboard van de North Iowa Tea Party uit 2010. Beeld epa

Wie dezer dagen nog een dappere poging waagt om de wereld om ons heen te begrijpen, doet er goed aan het publieke debat te mijden, want de dogmatische frames, hysterische retoriek en onbeschaamde geschiedvervalsing vliegen je om de oren.

Geen vergelijking is gek genoeg om de vermeende vijand de mond te kunnen snoeren. De EU is de nieuwe USSR en Obama dan wel Poetin is de nieuwe Hitler. Je zou denken dat dergelijke potsierlijke parallellen smakelijk worden weggelachen, maar nee. Onze behoefte aan een overzichtelijk vijandbeeld is blijkbaar zo groot dat we bereid zijn de geschiedenis geweld aan te doen om het plaatje maar kloppend te houden.

Rondgestrooid als confetti
Termen als dictatuur, fascisme en totalitarisme worden rondgestrooid als confetti, maar de meeste gebruikers lijken geen idee te hebben wat die woorden betekenen. Neem nou het angstframe rondom de EU: het is evident dat er van alles mankeert aan het bestuur, maar het feit dat mensen dagelijks hun gal kunnen spuwen over 'landverraad' door 'eurofascisten' en de 'EUSSR-dictatuur' zonder dat er iemand van zijn bed wordt gelicht, geeft al aan dat er van totalitarisme geen sprake is.

 
Onze behoefte aan een overzichtelijk vijandbeeld is blijkbaar zo groot dat we bereid zijn de geschiedenis geweld aan te doen om het plaatje maar kloppend te houden

Geen wonder dat de maatschappij zo gepolariseerd is. Als iedereen zijn eigen definities hanteert, is het nogal wiedes dat we elkaar niet verstaan. Overigens is scherpe kritiek op de macht essentieel voor de gezondheid van een democratie, maar de behoefte om bestaande problemen tot hysterische proporties op te blazen, maakt het alleen maar gemakkelijker voor verantwoordelijken om die kritiek terzijde te schuiven.

Zonder enig historisch besef of gevoel voor proportionaliteit wordt elke impopulaire politicus of beslissing een Hitlersnor opgeplakt, terwijl we tegelijkertijd grove mensenrechtenschendingen en openlijke discriminatie bagatelliseren. Ondertussen sijpelen steeds extremere standpunten terug de actualiteit in en te midden van alle turbotaal lijkt het niet eens meer op te vallen. Zijn we nou echt te stom om een geschiedenisboek open te slaan en te lezen dat het aanwijzen van politieke zondebokken de deur opent naar geweld en escalatie?

Selectief shoppen
Je kunt nog zo selectief shoppen in de wereldgeschiedenis, de beangstigende waarheid is dat geen enkel dogma of systeem in staat is gebleken om armoede, machtsmisbruik, geweld en extremisme een sluitend antwoord te bieden. Daarom is het juist zo belangrijk om de beperkte wijsheid en middelen die we anno 2014 hebben, optimaal te gebruiken en niet al ons politieke kapitaal bij voorbaat failliet te verklaren.

Want mocht onverhoopt blijken dat de EU inderdaad een complot van zombie-Hitler is om Europa te onderwerpen via tergend langzame procedures en verdragen, dan hebben we onze monstermetaforen nog hard genoeg nodig.

Joyce Brekelmans is blogger en columnist voor Volkskrant.nl.
Twitter: @JoycePants

 
De behoefte om bestaande problemen tot hysterische proporties op te blazen, maakt het alleen maar gemakkelijker voor verantwoordelijken om die kritiek terzijde te schuiven
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.