Column

'Zomergasten met Saskia Noort aardig, maar geen moordavond'

Zomergast Saskia Noort wilde 'de donkere kant begrijpen, misschien ook wel van mezelf'. Wat ze daar inmiddels van heeft gezien en leren begrijpen, kwamen we helaas niet te weten, schrijft tv-recensent Jean-Pierre Geelen.

Saskia Noort gisteren bij Zomergasten. Beeld vpro

'Kritiek op mijn boeken doet me niet zo veel. Wel op wie ik ben', zei Saskia Noort tegen Wilfried de Jong. Des te riskanter om in Zomergasten te gaan zitten en te betogen dat 'ik als persoon niet de leukste, de slimste en de knapste hoef te zijn'.

Geen reet aan
BN'er zijn? 'Daar vind ik geen reet aan.' De schrijfster van de veelgelezen 'literaire thrillers' - ze leek haar uitgever de term te verwijten - verzorgde een avond met onderhoudende fragmenten, die enigszins gebukt ging onder de opzet en de bereidheid van Noort zich al te diep in de ziel te laten kijken. De Jong deed dappere pogingen tot schedellichten, maar liet in zijn ijver ook vragen liggen.

De fragmenten over Ferdi E., moordenaar van Gerrit-Jan Heijn, en Richard H., die zijn vrouw en kinderen vermoordde om ruimte te scheppen voor zijn Poolse minnares, boden mooie gespreksstof, maar het was fout de thrillerschrijfster te beschouwen als criminologe of forensisch psychiater. Elke zin die Noort erover opmerkte, moest ze baseren op de Amerikaanse neurowetenschapper James Fallon, een onderzoeker van seriemoordenaars, die veel optreedt op commerciële televisie.

In de ogen van Ferdi E. en in het 'programmatische' van diens moordplan zag ze eerst een psychopaat, maar enkele minuten later al dacht ze meer aan 'ziekelijk narcisme'. E. en H. fascineren haar, omdat die mannen de buurman hadden kunnen zijn. 'Of je echtgenoot.' De gezinsmoord van H. 'had een boek van mij kunnen zijn'.

Basisangst
'Van nature' bekijkt ze de wereld met enige argwaan, betoogde Noort. Waar dat vandaan kwam, wilde De Jong weten. Noort wilde 'de donkere kant begrijpen, misschien ook wel van mezelf', zei ze. Wat ze daar inmiddels van heeft gezien en leren begrijpen, kwamen we helaas niet te weten.

Haar therapeut was er ook nog niet achter, maar ze wil zich 'veilig voelen, altijd voorbereid zijn op het ergste'. Na een fragment uit Kijken in de ziel, de reeks met psychiaters, ging het over angsten die haar parten spelen. Vliegangst, tunnelangst, maar ook de stress van een boek schrijven is angst, denkt ze. De 'basisangst' van haar en haar personages is 'angst voor afwijzing, uitgestoten worden, geen liefde meer krijgen. Dat je psychisch doodverklaard wordt door je omgeving.'

In psychoanalyse zou het teruggrijpen op het 'ongelukje' dat haar geboorte was. Haar boeken gaan vaker over slachtoffers dan daders. Zelf was ze ooit ook slachtoffer, zei ze: van een verkrachting, op een feestje waar ze op haar 14de niet hoorde te zijn. Ze heeft het vaker verteld in interviews, maar De Jong koos ervoor te doen alsof hij dat niet had gelezen.

Taboe
Een aangrijpend fragment uit de documentaire The invisible war (2012), over verkrachtingen en aanrandingen in het Amerikaanse leger gaf het gesprek diepte. Een 'taboe-onderwerp': vier mensen hadden Noort deze week gewaarschuwd 'niet wéér' over haar verkrachting te beginnen. Zelf was ze er pas - bij een psycholoog - over gaan praten rond haar twintigste, vertelde Noort. De studie liep niet lekker meer en ze kreeg angstaanvallen. Nu weet ze: 'De helft van de vrouwen die verkracht zijn, ontwikkelt een angststoornis.'

Cirkeltje rond, zegt de huiskamertherapeut: de bron van haar argwaan jegens de wereld, haar fascinatie voor de buurman als psychopaat, haar verlangen zich veilig te voelen en op het ergste voorbereid te zijn, het zou zomaar terug te voeren kunnen zijn op die ene gebeurtenis, ten diepste dus een bron voor haar werk. Maar dat is dus huiskamerpsychologie, op basis van een Zomergast die het in haar boeken niet kon laten te 'pleasen' en die niet, zoals de vertoonde Truman Capote, mensen manipuleerde voor haar boeken.

'Ik vind het belangrijker een leuke vriendin, moeder en aimabel persoon te zijn'. Hoewel opnieuw - net als vorige week met regisseur Jim Taihuttu - al te veel diepgang werd vermeden, won haar relaas aan glans door de vele fragmenten. John Irving die het schrijven vergeleek met worstelen: eindeloos oefenen voor kort applaus.

Geile man
Noort: 'Het misverstand over schrijven is dat het iets rock & rolls zou hebben, of dat je er diepe inspiratie voor moet hebben. Schrijven is gewoon heel hard werken.' Ze voelde zich verwant met J.K. Rowling, huilend op bezoek in het appartement waar op een dieptepunt van haar leven (net met kind uit een scheiding) de kiem voor een nieuw leven werd gelegd.

Ze bewonderde de ultieme echtscheidingsplaat Rumours van Fleetwood Mac, we kregen de 'geile man' Mick Jagger cadeau die in Hyde Park 1969 een gedicht voorlas. Onvergetelijk was het fragment uit de jaren zestig over de Radikale Feministiese Terapie, waarbij vrouwen elkaars vagina's bekeken. Een vrouw, tevreden terugkijkend op die tijd: 'De variaties in vagina's, om dat met elkaar te delen. Daar met elkaar aan te werken, die hele lichaamsbewustwording...'

Tijd doet angst verbleken, wist Noort. Als ze over dertien jaar 60 is, durft ze misschien wel te bungeejumpen. En durft ze eindelijk te zijn wie ze is.

Jean-Pierre Geelen is columnist en televisierecensent van de Volkskrant.

Beeld vpro
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.