Zo ziet het klimaatbeleid van Trump er in de VS uit

Onder Obama is de Amerikaanse broeikasgasuitstoot met zo'n 10 procent gedaald. Met Trump in het Witte Huis worden andere cijfers verwacht, zeker nu hij uit het klimaatakkoord van Parijs stapt.

Windenergie of fossiele brandstoffen: wat zullen de Amerikanen kiezen? Foto afp

Met het opzeggen van het Parijs Akkoord zet de Amerikaanse president Trump een definitieve streep door het klimaatbeleid van zijn voorganger en van de rest van de wereld. Toch zal de uitstoot van broeikasgassen in het land er niet groter of kleiner door worden: die hangt af van de maatregelen die Trump hoe dan ook al wilde nemen, vooral het terugdraaien van Obama-plannen. Daartegenover staan autonome ontwikkelingen in staten en steden en in de energie-economie, die de anti-klimaathouding van de federale overheid kunnen verzachten.

'Het maakt voor de emissies niet uit dat Trump zich uit Parijs terugtrekt', zegt Kate Larsen van het klimaatadviesbureau Rhodium, dat jaarlijks een inschatting maakt van de Amerikaanse broeikasuitstoot en vorige week een rapport publiceerde over de effecten van Trumps anti-klimaatmaatregelen tot dusver. 'Hij wilde Obama's maatregelen sowieso al terugdraaien. In die zin is het vooral een symbolisch statement.'

Onder Obama is de Amerikaanse broeikasgasuitstoot met zo'n 10 procent gedaald. Die daling zou waarschijnlijk zijn doorgezet met een Democratische president, denkt Larsen. Nu zal dat afvlakken. 'Fossiele staten zullen hun fossiele bedrijvigheid wat langer in stand kunnen houden. Maar er zijn ook veel staten, zoals Californië, die inzetten op schone energie. Ook zie je dat bedrijven keuzes maken voor de langere termijn. Die overstijgen één presidentschap. Die ontwikkelingen zullen het Trump-beleid enigszins dempen.'

Waaruit bestaat Trumps beleid en wat zijn daarvan de gevolgen?

Clean Power Plan: Obama's plan van de baan

Het Clean Power Plan (CPP) was het stokpaardje van Obama's klimaatbeleid. Door de staten emissiereducties op te leggen, wilde Obama de energiebedrijven dwingen over te stappen op stroomopwekking door wind, zon en gas (de schoonste van de fossiele brandstoffen) in plaats van steenkool. Maar het plan werd aangevochten door een flink aantal Amerikaanse staten en was door het hooggerechtshof in de wacht gezet. Toen Donald Trump het schrapte was dat een logisch vervolg van het juridische gevecht dat de Republikeinen al leverden.

Toch betekent dat niet dat Amerika zomaar terug kan naar het steenkolen-tijdperk. Het milieuagentschap EPA moet, ook onder leiding van kolenfan Scott Pruitt, met een alternatief komen. Het Amerikaanse hooggerechtshof heeft namelijk tien jaar geleden bepaald dat broeikasgassen gevaarlijk zijn en dus gereguleerd moeten worden. Oude kolencentrales zullen dankzij Trump misschien wat langer kunnen blijven doordraaien, maar nieuwe zullen er niet snel komen. Bovendien hebben 29 staten in Amerika parallel aan het CPP van Obama hun eigen verantwoordelijkheid genomen en eisen dat een deel van de energie duurzaam wordt opgewekt.

Steenkool is hoe dan ook op weg naar de uitgang. Zelfs zonder Obama's Clean Power Plan was er al een revolutie aan de gang in de stroomopwekking. De ontginning van schalielagen in het afgelopen decennium heeft aardgas zo goedkoop gemaakt dat het de helft van de steenkool heeft verdrongen uit elektriciteitscentrales. Daarnaast is duurzame energie enorm opgekomen - zelf een oliestaat als Texas staat vol met windmolens. In het afgelopen decennium is de hoeveelheid energie van grote zonnecentrales vervijftigvoudigd.

Dit is mede te danken aan een belastingvoordeel op groene energie, ingevoerd door het Amerikaanse Congres - ook gesteund door Republikeinen. Larsen denkt dat die fiscale steun niet snel zal worden teruggedraaid, ook al heeft Trump er een onderzoek naar gelast. 'Er zijn te veel partijen die er belang bij hebben. Ook in Texas. Ik verwacht niet dat het Congres daar tegenin durft te gaan.'

Een steenkoolwerken in West-Virginia. Foto afp

Benzineslurpende auto's: versoepeling verbruikseisen

Als er iets symbool staat voor de uitbundige Amerikaanse welvaartscultus is het de auto. Die zijn in de VS groter, sterker en vuiler dan de Europese en Japanse tegenhangers. Obama wilde dat verschil terugbrengen, door auto's steeds strengere verbruikseisen op te leggen. Hij wilde de rest van het land aanpassen aan Californië, dat al decennia vooroploopt met zijn uitstooteisen. Het magische getal is 54.5 miles per gallon in 2025, wat betekent dat de gemiddelde (nieuwe) personenauto dan 15 kilometer moet halen met elke liter brandstof. Dat is ruim anderhalf keer zo veel als nu.

Trump kondigde in maart aan de verbruikseisen te willen afzwakken. 'We gaan aan de brandstofstandaarden sleutelen, zodat jullie weer auto's kunnen maken in Amerika', zei hij. Dit tot grote tevredenheid van de automakers, die Obama's eisen onrealistisch vonden. Belangrijkste 'probleem' is dat Amerikanen voor de helft in terreinwagens, gezinsbusjes en pick-uptrucks blijven rijden, terwijl de verwachting was dat ze vaker met kleinere auto's genoegen zouden nemen. Toch kan Trump de normen waarschijnlijk niet helemaal loslaten, omdat de EPA nu eenmaal wettelijk verplicht is de luchtkwaliteit, en daarmee de broeikasgasuitstoot, te verbeteren.

Interessant wordt hierbij de rol van Californië. Gouverneur Jerry Brown heeft al aangekondigd dat hij aan de Californische normen blijft vasthouden. Omdat twaalf andere staten het Californische voorbeeld volgen, is straks aan de autofabrikanten de vraag: willen zij twee soorten auto's blijven bouwen, een zuinige variant voor de zuinige staten en een minder zuinige variant voor de rest?

Het is mogelijk dat Trump, om de automakers te helpen, de uitzonderingspositie van Californië probeert af te pakken. Dat zou zeker tot een rechtszaak leiden.

Overigens wil Californië veel verder gaan, en bijvoorbeeld een minimum aan elektrische auto's de weg op hebben. Volgens Larsen zijn zulke radicale voorstellen nodig om de emissies in de transportsector écht te verlagen.

Een automobilist gooit z'n tank nog eens vol in Oklahoma. Foto afp

Lekken bij gasboringen: strengere eisen in de ijskast

Het EPA heeft onder Obama vorig jaar strengere eisen gesteld aan het laten weglekken van aardgas, methaan, bij gasboringen. Na CO2, dat bij elke vorm van verbranding vrijkomt, is dat het belangrijkste broeikasgas. In de VS draagt het 10 procent bij aan de totale broeikasgasuitstoot. Het komt ook uit mest, maar de grootste bron in Amerika vormen de schaliegasboringen die de afgelopen jaren sterk zijn toegenomen.

Het EPA van Trump heeft Obama's eisen deze week in de ijskast gezet. Niet toevallig was Scott Pruitt, het huidige hoofd van de EPA, vorig jaar de openbaar aanklager die namens Oklahoma de federale methaanlimieten aanvocht. Volgens Rhodium zal het afschaffen van deze Obama-maatregel straks jaarlijks het equivalent van 40 miljoen ton CO2 extra methaan de lucht in jagen.

Een boorinstallatie in Texas. Foto afp

Als oliemaatschappijen door Trumps dereguleringsdrang meer naar olie en gas gaan boren, zal dat ook nog een eigen effect gaan hebben op de Amerikaanse broeikasemissies. De extra toevloed van fossiele brandstoffen zal een dempend effect hebben op de olie- en gasprijzen, waardoor het verbruik kan toenemen. Aan de andere kant: lagere gasprijzen verdringen ook steenkool, waardoor de CO2-uitstoot juist daalt (zoals de afgelopen jaren is gebeurd).

Koelelementen: toekomst ongewis

Een derde klasse broeikasgassen vormen de fluorkoolwaterstoffen, de koelelementen in ijskasten en airconditioners. Ze waren ooit zeer welkom, omdat ze andere koelstoffen die de ozonlaag aantasten vervingen. Maar nu blijken ze bij te dragen aan de opwarming.

Obama heeft namens Amerika vorig jaar getekend voor het Kigali-amendement van het Montreal Protocol, een internationale afspraak om deze stoffen uit te bannen. Tot dusver heeft Trump zich nog niet over Kigali uitgelaten.

Lees meer over het Amerikaanse milieubeleid

De VS uit het Parijse Klimaatakkoord
De Verenigde Staten stappen uit het akkoord van Parijs, de wereldwijde afspraak om de opwarming van de aarde tegen te gaan.

Amerikaans vacuüm

Terwijl in Amerika het getouwtrek om het klimaatakkoord zijn ontknoping nadert, besluiten Europa en China tot hechtere samenwerking.

'Hij zet Amerikanen op tweede plaats'
Dit zijn de reacties op Trumps voorspelde anti-Parijsbesluit.

Goed klimaatjaar
Met het van kracht worden van het klimaatakkoord van Parijs is in 2016 een basis gelegd voor een klimaatneutrale wereldeconomie (+). Daar verandert geen Trump iets aan.

Hoofdpunten
Het historische klimaatakkoord tussen 195 landen, afgesloten in Parijs eind 2015, staat bol van de compromissen. Dit zijn de hoofdpunten (+).

Ambitieus genoeg?
Wat waren de grote kwesties die ten grond lagen aan het klimaatakkoord? Vijf vragen over de klimaattop in Parijs (+).

Meer over