'Zó goed en dan ook nog van de ChristenUnie': Carola Schouten

Op het tweede gezicht

Carola Schouten - coalitieonderhandelaar namens de ChristenUnie en straks waarschijnlijk minister in Rutte III - is diep doordrongen van de plicht er voor anderen te zijn. En daarin gaat ze ver. 'Ik denk vaak: wie bewaakt haar grens?'

Carola Schouten op het Binnenhof op haar 40ste verjaardag. Woordvoerder Jonathan van der Geer draagt haar traktatie voor de pers, rechts fractievoorzitter Gert-Jan Segers. Beeld Freek van den Bergh

Het leven is plicht voor Carola Schouten. Niet uitsluitend natuurlijk, ofschoon: ze komt een eind. Het is niet dat ze niet opgewekt kan zijn of bij gelegenheid niet kan genieten van een chic diner of van een glas na een lange dag vergaderen. Maar de ernst van het bestaan wint het ruimschoots van vrolijke onbezorgdheid.

'Ze is veeleisend, om te beginnen voor zichzelf', stelt Jonathan van der Geer vast. Hij is fractiewoordvoerder van de ChristenUnie en vertrouweling van Schouten. 'Als je haar en Gert-Jan (Segers, de fractieleider) naast elkaar zet, zou ik zeggen: Gert-Jan gaat lichter door het leven.'

Vanaf eind juni was Carola Schouten (1977) secondant van Segers in de kabinetsformatie. Als enige vrouw in het gezelschap. Vrouwen worden geweerd in coalitieonderhandelingen. In 2012 nam PvdA-leider Samsom liever Jeroen Dijsselbloem mee dan de nummer twee van de lijst, Jetta Kleinsma. Mark Rutte verscheen met Stef Blok, niet met Edith Schippers, de nummer twee van de VVD. Dit jaar herhaalde zich het patroon. Geen Mona Keizer, tweede op de lijst van het CDA naast Buma. Geen Stientje van Veldhoven, tweede op de lijst van D66 naast Pechtold. Geen Jeanine Hennis van de VVD naast Rutte. Uitgerekend de ChristenUnie beleed in woord én daad de gelijkwaardigheid van de vrouw.

Voor het eind van de maand is Carola Schouten, net 40 geworden, naar in Den Haag wordt aangenomen de nieuwe minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en daarnaast een van de vice-premiers. Partijleider Segers zei onlangs in het Reformatorisch Dagblad: 'In haar heb ik enorm veel vertrouwen. Bijvoorbeeld als bewindspersoon op Economische of Sociale Zaken.'

Carola Schouten

1977 Geboren op 6 oktober in Den Bosch
1993 Eindexamen vwo Altena College, Sleeuwijk
1995 Begint met studie bedrijfskunde aan de Erasmus Universiteit, stopt in 2000
2000 Beleidsmedewerker ministerie van Sociale Zaken
2006 Rondt met doctoraalscriptie haar studie af
2006 Beleidsmedewerker Tweede Kamerfractie ChristenUnie
2011 Tweede Kamerlid namens de ChristenUnie

Zie ook: www.christenunie.nl/carola-schouten

De ChristenUnie is nooit gezegend geweest met Kamerleden die een sterke financiële en economische expertise meebrachten. Misschien omdat de oriëntatie van de partij een andere is. Het financiële werd er in de fractie altijd een klein beetje bijgedaan. Des te meer viel het op, direct al in 2006 toen ze fractiemedewerker werd, hoezeer Schouten financiële deskundigheid en politiek strategisch inzicht weet te combineren. Arie Slob, voorganger van Segers recent in het AD: 'Ik kan er best een beetje lyrisch van worden: zó goed en dan ook nog van de ChristenUnie.'

Al in 2007 betrok de partij haar bij de formatieonderhandelingen voor het vierde kabinet-Balkenende. In later jaren was ze erbij toen Rutte bij oppositiepartijen naar meerderheden zocht in netelige kwesties.

Talent van het jaar

Ze staat haar mannetje en tegelijk kan ze fascinerend haar licht onder de korenmaat plaatsen; het is bijna existentieel. Pas zeven maanden Kamerlid werd ze in 2011 door de parlementaire pers in Den Haag uitgeroepen tot Talent van het Jaar. Naar ruwe schatting 149 van de 150 Kamerleden zouden trots zijn als een aap. Niet Carola Schouten. Bij haar overheerste de beklemming: hoe ga ik deze hoge verwachtingen in vredesnaam waarmaken?

Het lijkt het complement van het onbegrensde plichtsbesef dat ze aan de dag kan leggen. Haar vriendin Simone Pilon waarschuwt in eerste instantie voor overdrijving. 'Zie haar niet als martelaar of kluizenaar. Ze vindt het ontzettend interessant wat ze doet.' Maar dan: 'Ik denk vaak genoeg bij mijzelf: wie bewaakt haar grens? Ik gun haar iemand die zegt: vandaag hoef je even niets te doen.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Carola Schouten verliest haar schoen op het Binnenhof. Beeld anp

Schouten weet het van zichzelf. Al bijna vier jaar geleden zei ze in het Rotterdams Dagblad: 'Ik zou wat meer rust willen hebben. Dat je af en toe tegen jezelf kan zeggen: het is ook wel goed zo. Loslaten, dat is ook een kunst.' In Trouw werd ze in dezelfde periode langs de meetlat gelegd van de goddelijke geboden: 'Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben.' Haar reactie: 'Werk is mijn afgod. Ik moet ook de andere kant niet vergeten en genieten van al de mooie dingen die God ons heeft gegeven.'

Het is om te beginnen van huis uit gekomen. Ze komt uit Giessen, dorp naast Poederoijen, Brakel, Waardhuizen, in het land van Altena, een smalle strook in het noorden van Noord-Brabant, deel van de Nederlandse biblebelt. Het boerengezin behoorde tot de Gereformeerde Kerken vrijgemaakt, resultaat van de scheurmaking uit 1944. Lange tijd was deze tak van de reformatie opgesloten in de eigen orthodoxie, als 'een vrijgemaakte zuil' met een eigen dagblad, het Nederlands Dagblad, een eigen theologische universiteit, in Kampen, en een eigen politieke partij, het Gereformeerd Politiek Verbond, GPV. De zekerheid, de rotsvastheid lag in teksten als die van Psalmen, 24,3: 'Al ging ik ook in een dal der schaduw des doods, ik zoude geen kwaad vreezen, want Gij zijt met mij; uwen stok en uwen staf, die vertroosten mij.'

Van Schouten zelf is de waarneming: 'Ik zoek van nature de meeste weerstand op.' Vermoedelijk is dat juist, minus de toevoeging 'van nature'. Ze heeft weerstand, en het weerstaan ervan zelf tot beginsel gemaakt in haar leven. Twee gebeurtenissen lijken in dit opzicht bepalend te zijn geweest.

Op een vrieskoude dag in januari 1987 overleed haar vader. Hij was ongelukkigerwijs terecht gekomen in een landbouwmachine. Hij was 47, Carola was 9. In Trouw zei ze erover: 'Ik ben nooit boos geweest, alleen maar erg verdrietig. Ik vroeg God of Hij mij kon uitleggen waarom mijn vader zo jong dood moest gaan, maar ik kreeg geen antwoord. Misschien is er ook helemaal geen reden.'

Vier vrouwen deden een oefening in overleven: moeder nam de leiding van het boerenbedrijf op zich, haar oudste zus deed de dieren, haar jongere zus nam het huishouden voor haar rekening en Carola regelde de financiën. In Trouw: 'Wij vieren, we zijn niet kapot te krijgen. (-) Het is ons gelukt. We hebben het gered.'

Maar ook: 'Als ik terugkijk heeft dat mijn leven heel erg bepaald.' Na een paar jaar is de boerderij verkocht. Ze was 17, ze voltooide de middelbare school en vertrok naar Rotterdam om bedrijfskunde te gaan studeren. Ze is nooit meer teruggekeerd naar Giessen.

Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het volle leven

Ze heeft haar hart verpand aan Rotterdam, in het bijzonder aan Delfshaven. Ze woont er nog steeds. Toen ze er kwam was het een ruige buurt van spuiters en slikkers, pooiers en hoeren. Veel panden waren dichtgetimmerd. Het is haar thuis. Alles woont dwars door elkaar; het is het volle leven.

De Schie, kanaal tussen de Delftse Schie en Delfshaven, die weet wat. Hartsvriendin Simone Pilon en zij zaten op een bankje aan De Schie toen Carola haar vriendin toevertrouwde dat ze zich geen raad wist. Ze was zwanger van een Israëliër met wie een vaste relatie niet in de rede lag. Kort daarna gingen de twee vriendinnen samenwonen in een appartement aan de Schie.

In het AD zei Carola Schouten over deze periode: 'Dat was het moment dat ik niet meer kon vooruitkijken. Mijn situatie leek kansloos, ik had geen huis, geen werk, ik was niet afgestudeerd - ik had niets.'

Ze werd opgevangen door haar omgeving, in de eerste plaats door haar kerkgemeenschap in Delfshaven. Haar zoon is inmiddels 16. Moeder en kind wonen samen. Er is regelmatig contact met de vader in Israël. Op Prinsjesdag werd Carola Schouten vergezeld door een oudere vrouw. Het was de grootmoeder van haar zoon die uit Israël was overgekomen.

Simone Pilon: 'Ze pakte de verantwoordelijkheid. Dat is iets dat ze altijd doet. In alle situaties die ze niet overziet gaat ze toch handelen. Je zag aan haar niet hoe groot de belasting was. Pas toen ik later zelf kinderen kreeg besefte ik wat ze had doorgemaakt.

'Ze heeft zich gewapend, denk ik. In zekere zin kun je zeggen dat het haar kwetsbaarheid is dat ze niet omvalt. Haar grondhouding is: het draait niet om mij. In dat opzicht is ze door en door calvinistisch: heb oog voor de mensen om je heen en eer God.'

Tekst gaat verder onder de foto.

Beeld anp

In de verdrukking

Ze is niet voor zichzelf de politiek in gegaan. Menig politicus zal het haar nazeggen, maar het verschil is dat je het van haar gelooft. Op heidagen van de fractie wordt iedere aanwezige verondersteld een korte presentatie te doen. 'Beste mensen', pleegt Schouten dan te zeggen, 'ik kom op voor de mensen die niet op het Malieveld staan, maar die in stilte niet krijgen wat hun toekomt. Waar is de compassie met deze mensen?'

In het AD zei ze: 'Het aantal werkenden dat arm wordt, neemt toe. In deze samenleving krijgen groepen aandacht die een heel grote mond hebben of heel erg in de verdrukking zitten. Ik beschouw het als mijn missie om de groepen die het zwaar hebben en niet zo'n grote mond opzetten een stem te geven.'

Ze vervult deze opdracht met de noestheid van de werkezel. Het vreet haar op. Toen informateur Zalm om een wensenlijstje vroeg voor de begroting, bleek Schouten naderhand dat ze iets over het hoofd had gezien. Wat te doen? Hoe had ze zo dom kunnen zijn? Hoe nu verder? Diepe frustratie, op de rand van paniek bevangt haar op dat soort momenten.

Fractiewoordvoerder Jonathan van der Geer: 'Begrenzen, relativeren - het gaat bij haar niet vanzelf. Ik houd haar dikwijls voor dat heel veel mensen haar op handen dragen, dat er veel is om van te genieten. Dat doet ze regelmatig, al neigt ze er ook toe het wel eens te vergeten.'

Schouten vs. aasgieren

Carola Schouten voert al jaren een heftige strijd tegen de incassoboys die als aasgieren mensen met probleemschulden overbluffen. Jaarlijks proberen de ongeveer vierhonderd Nederlandse incassobureaus voor 4 miljard euro aan uitstaande vorderingen te innen. Als de vermoedelijk nieuwe minister van Sociale Zaken kan Schouten aan het langste eind trekken. In het nieuwe regeerakkoord staat een uitgebreide paragraaf over schuldsanering die ze zelf schreef. Kern van de maatregelen is dat de overheid als schuldeiser een bijzondere verantwoordelijkheid heeft om vergroting van schulden te voorkomen. Het stapelen van boetes wordt aan een maximum gebonden. Er moet meer direct contact worden gelegd met schuldenaren. Er komt een register voor incassobureaus. Als die te vaak een fout maken, krijgen ze een boete en kunnen ze hun registratie verliezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.