'Ze eten de gewassen op en schijten de boel onder'

In Zuid-Holland kunnen ze de smient wel schieten

De provincie Zuid-Holland wil 6.500 smienten laten afschieten. Akkerbouwers klagen over de eend met zijn roodbruine kop. 'Ze eten de gewassen op en schijten de boel onder.'

Smienten in de buurt van Strijensas. Beeld Marcel van den Bergh

Als Basjan Niemansverdriet bij het ochtendgloren zijn honden Fenna en Amy te eten geeft, schijnt hij meteen met een laserpen over zijn akkers. 'Dan vliegen er zo vijfhonderd vrienden op', zegt de akkerbouwer in het Zuid-Hollandse dorp Strijensas. 'Ze eten de gewassen op, vertrappen de rest, schijten de boel onder en trappen de grond dicht.'

De 'vrienden', dat zijn grauwe ganzen, brandganzen, Canadese ganzen, smienten. Mooie wintergasten, daar niet van, en ze horen thuis in de polder. Maar het zijn er wel erg veel, vindt Niemansverdriet, zevende generatie boer in de Hoeksche Waard.

De smient

Op het eiland, omringd door Oude Maas, Dordtse Kil, Haringvliet en Hollands Diep, komen de laatste aardappelen nu de grond uit, de tarwe wordt ingezaaid. 'Een feest voor de overwinteraars, ze zijn dol op eiwitrijk voedsel', zegt Niemansverdriet over de foeragerende trekvogels. 'Het is niet erg als ze twee of drie keer een paar dagen neerstrijken. Maar ze komen in de herfst en winter wel drie keer per dag mijn boterham wegeten.'

Alle vogels die van nature in Nederland voorkomen, zijn beschermd en mogen dus in principe niet worden gedood. Provincies kunnen echter uitzonderingen maken, bijvoorbeeld bij grote economische schade voor de landbouw. Het 'afschot' moet in een faunabeheerplan worden onderbouwd. Die plannen leiden geregeld tot botsingen tussen boeren en natuurorganisaties.

Zoals nu in Zuid-Holland met de smient, alias fluiteend vanwege de roep van het mannetje ('piiew-piiew'). De watervogel met roodbruine kop en geel voorhoofd leeft 's zomers vooral in Noord-Scandinavië en Siberië, al zijn er ook broedparen in Nederland. Meer dan 70 procent van de Noordwest-Europese populatie overwintert hier. Ze zijn verzot op gras en andere gewassen en daarom kan menig boer ze wel schieten.

Misschien mag dat binnenkort ook letterlijk. Provinciale Staten van Zuid-Holland praat vandaag over het afschieten van maximaal 6.500 smienten. Maar 28 natuurorganisaties, waaronder de Vogelbescherming en de Natuur- en Milieufederatie Zuid-Holland, zijn tegen. 'Het gaat niet goed met de smient', zegt Susanne Kuijpers van de federatie. 'Sinds 2000 is er zowel landelijk als provinciaal sprake van een daling van de populatie overwinterende smienten.'

In de landelijke doelstelling van Natura 2000 - het Europese netwerk van beschermde natuurgebieden - wordt een 'seizoensgemiddelde' van 258 duizend smienten genoemd, maar het zijn er volgens de natuurclubs hoogstens 180 duizend. 'Dan moet je er dus niet nog eens 6.500 afschieten', vindt Kuijpers. 'De economische belangen zijn minder groot dan die van de natuur.'

De afgelopen tien jaar werden in Zuid-Holland gemiddeld 4.300 smienten geschoten, maar de laatste anderhalf jaar niet een. De Vogelbescherming spande eind 2015 een kort geding aan tegen het voorgestelde faunabeheerplan. De rechter oordeelde dat de provincie beter had moeten aantonen dat de instandhouding van de smient geen gevaar liep door afschot.

'Om die kritiek voor te zijn, heeft de Faunabeheereenheid nu waarschijnlijk bedacht om een maximum van 6.500 smienten te noemen', zegt Suzanne Kuijpers namens de 28 natuurorganisaties. 'Wij zijn het daar niet mee eens. Anders dan bij de grauwe gans is het bij het beheerplan voor de smient niet per se de bedoeling om de populatie omlaag te brengen. Doel is om ze door afschot te verjagen van plekken waar veel schade is. Misschien werkt dat hier en daar. Maar dan zullen ze toch elders gaan eten en alleen maar meer honger hebben als ze steeds worden weggejaagd.'

Bovendien wordt in natuurgebieden juist alles in het werk gesteld om het de smient naar de zin te maken, zegt Kuijpers: 'Als ze dan iets verderop worden geschoten, dan is het beheer in die natuurgebieden ook dweilen met de kraan open. Als boeren last hebben van de smient, kunnen ze schade claimen.'

Dat gebeurt ook - vorig jaar keerde het Faunafonds 642.503 euro uit aan economische schade door de smient. Maar volgens Basjan Niemansverdriet biedt dat geen uitkomst. 'We zitten niet op compensatie te wachten - dat kost een berg administratie. We willen gewoon een mooi product verkopen.' De natuurorganisaties zeggen volgens hem alleen maar nee. 'Dat is te gemakkelijk. Jongens, kom toch eens met een duurzame oplossing!'

De laserpen biedt geen soelaas, zegt hij op zijn erf naast een berg aardappelen. 'Je verplaatst het probleem hoogstens, en je jaagt ook fazanten, kieviten en scholeksters weg.' Wel moet er in nesten meer in eieren worden 'geprikt'. 'Je prikt in zeven eieren en laat het achtste heel. Dan heeft het broedpaar toch nakomelingen, maar doe je toch iets aan het aantal.'

Maar het blijft onvermijdelijk om een aantal smienten af te schieten. 'Smienten hebben, net als ganzen, zwanen en andere eenden, geen natuurlijke vijand in Nederland', zegt Niemansverdriet. 'En op de vos en wolf zitten we ook niet te wachten. Het blijft een lastig verhaal.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.