'Wildersproces: de fanatici gaan door'

De uitspraak in het Wildersproces honoreert een breed rechtvaardigheidsgevoel. Maar de benadeelden willen door, desnoods naar de Verenigde Naties.

Rechter Marcel van Oosten. Beeld anp

En zo liep het 'proces van de eeuw' met de verwachte sisser af. Volledige vrijspraak voor Geert Wilders. Rechter Marcel van Oosten had een sec, summier vonnis dat hij er doorheen jaste. Alsof hij zo snel mogelijk van de reutemeteut af wilde. Van de ellenlange dagen en dito betogen, het minutieuze huiswerk van het OM, de triomfmonologen van Bram Moszkowicz en het theater van de advocaten der benadeelden. Schluss, moet Van Oosten hebben gedacht. Einde spektakel.

Een verlossende uitspraak. Hoe overtuigd de optimisten ook vrijspraak voorspelden, voor hetzelfde geld had de vrijheid een optater gekregen. Daar gaat het hier om: vrijheid. Dat begrijpt iedereen, behalve de Wildershaters. Daarom honoreert deze uitspraak een breed rechtvaardigheidsgevoel. Als er iets duidelijk werd tijdens het proces, dan dit: dat vriend en vijand van Wilders de vrijheid van meningsuiting belangrijker achten dan het muilkorven van Wilders.

Die ruimhartigheid valt moeilijk uit te leggen aan degenen die ideologische tegenstanders liefst opgesloten zien. Peuter maar aan hun schematische verstand dat ook hún vrijheid in het geding was. Maak de zelfverklaarde benadeelden duidelijk dat het verbieden van meningen mensen niet beschermt, maar zwakker maakt. Omdat een verbod alleen een cosmetische bestrijding biedt van wat onderhuids in kracht toeneemt. Zouden ze ooit beseffen dat niet gehonoreerd groepsgeklaag, maar zelfstandig denken de beste remedie tegen radicalisering is?

Speculaties
Advocaat der benadeelden Henri Sarolea blijkt hardleers. Hij meent zelfs dat de rechter met dit vonnis 'groen licht geeft aan mensen die heel subtiel met taal kunnen omgaan' en hun betogen 'zullen kruiden met haat'. Wat een misvatting van de rechtsstaat. Had hij Wilders willen zien hangen, omdat wat hij zegt anderen inspireert tot subtiele boodschappen? Wat een zegen dat deze rechter niet vindt dat insinuaties en speculaties over mogelijke gevolgen van uit hun context gerukte uitspraken een bewijs van strafbare feiten vormen. Gelukkig zag hij geen been in preventieve muilkorving.

Hoe gevaarlijk het duiden van Wilders' politieke uitspraken in de rechtbank is, bleek ook toen het vonnis zich waagde aan tekst-analyse. Wellicht was het een ongelukkige formulering, maar de rechter leek de shockerend geachte intenties van Wilders met Fitna gelijk te stellen met de schokkende beelden uit de film zelf. Wat moeten we hieruit begrijpen: dat de opruiend geachte filmmontage de schokkende beelden versterkt? Of dat met andere beelden Fitna best te pruimen was geweest? Of dat Wilders die beelden op niet kwetsende wijze had moeten verwerken? Jammer dat de rechter deze bevindingen niet nader toelichtte, want zijn aangegeven grens blijft hier diffuus en discutabel.

Hetzelfde geldt voor Wilders uitspraak: 'Er is een strijd gaande en we moeten ons verdedigen.' Dat kan uiteraard letterlijk geïnterpreteerd worden als fysieke confrontatie, maar uit de context blijkt duidelijk dat het om een politieke, ideologische strijd gaat tegen de door Wilders onwenselijk geachte invloed van de islam. Hoe men ook daarover oordeelt, je moet verdwaasd of te kwader trouw zijn om Wilders' metafoor letterlijk te lezen. Waarom ligt deze uitspraak op de grens van het toelaatbare, zoals gesteld? Omdat Wilders rekening had moeten houden met de interpretatie als letterlijke geweldsoproep of omdat de rechter vindt dat de islam presenteren als iets waartegen gestreden moet worden erger is dan andere uitspraken van Wilders? Ook hierin miste ik precisie.

Regentesk
Kleine gebreken die desalniettemin de absurditeit van dit proces en de daarin besloten willekeur benadrukken. Zie deze uitspraak vooral als een blamage voor hen die ons dit proces door de strot duwden: de rechters die het nuchtere OM tot vervolging dwongen en vooral die ene malloot die een van de weinige getuigen die Wilders vergund was, veel wijn inschonk en van zijn gelijk probeerde te overtuigen. Was dat geen beïnvloeding? Dan tenminste een blijk van regentesk gedrag van een rechter die achter de schermen, naar eigen ideologische voorkeuren, aan de touwtjes wil trekken.

Ook dát is niet gelukt.

Het politieke proces is afgelopen. Eindelijk. Maar de benadeelden trekken voort. Nu zoeken ze hun heil helemaal bij de Verenigde Naties. Sjonge, dat wordt me wat, die types in ver buitenland - fijne televisiebeelden! Misschien treffen ze daar wel verwante zielen, die hiervan een historische casus willen maken. Fanatici slapen nooit.

Vk.nl/nausicaamarbe

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.