Column

'Wie een lege agenda heeft, is verdacht'

Belangrijker dan 'goed' of bijvoorbeeld 'eervol' leven, is of je wel 'efficiënt' leeft, schrijft columnist Bart Smout. 'Zo brengt de resultatenmaatschappij vanzelf een nieuwe klassendeling met zich mee: die tussen de nuttigen en de nuttelozen.'

Beeld thinkstock

'Druk, druk, druk.' Het is een standaard antwoord wanneer je een bekende vraagt hoe het ermee gaat. Die mantra is geen klaagzang, maar een teken van welvaart. Wie een volle agenda heeft, heeft een vol leven. Het gesprek wordt meestal beëindigd met een verontschuldiging. 'Sorry joh, maar ik moet echt gaan.' Ook dat betekent dat het goed gaat. Leven als iemand die voortdurend ergens te laat kan komen is de norm.

Die laatste opmerking is niet van mij, maar van Friedrich Nietzsche. Al in 1882 schreef de beruchte Duitser: 'Men denkt met het horloge in de hand, zoals men het middageten gebruikt met het oog gericht op het beursblad.' En: 'De eigenlijke deugd is tegenwoordig iets in minder tijd te doen dan iemand anders.' Het gaat erom zoveel mogelijk voor elkaar te krijgen, en wel zo snel mogelijk. Doeltreffend leven.

Blinde verering van het resultaat
Nietzsche's observaties zijn actueler dan ooit. Dat zal René ten Bos ongetwijfeld onderschrijven. Afgelopen weekend publiceerde de Volkskrant een interview met hem, waarin de organisatiedeskundige zich verwonderde over wat hij omschrijft als 'resultatitus' - alvast een nominatie voor woord van het jaar 2014?

Resultatitus, dat is de blinde verering van het resultaat. Die resultaatgerichtheid zie je volgens Ten Bos tegenwoordig in vrijwel alle sectoren terug: 'In bedrijven, organisaties, de politiek. We zijn veel te veel bezig met het resultaat, met uitkomsten.' En even verderop in het interview: 'Audits invullen, meten, controleren, tijd schrijven. Van de zorg tot het onderwijs, dat is hoe het grootste deel van onze werkdag eruit ziet.'

Beeld thinkstock
 
Het gaat erom zoveel mogelijk voor elkaar te krijgen, en wel zo snel mogelijk. Doeltreffend leven

Als organisatiedeskundige richt Ten Bos zich vooral op de werkvloer. Maar de werkvloer bevindt zich allang niet meer achter de muren van kantoor en fabriek. De werkvloer is overal. We zijn managers van ons eigen leven geworden, meten voortdurend de 'output' van onze dagen. Belangrijker dan 'goed' of bijvoorbeeld 'eervol' leven, is of je wel 'efficiënt' leeft. Een goed mens is een productief mens. Iemand die aan het einde van de dag alle actiepunten in zijn agenda kan afvinken.

Of dat per se erg is, weet ik niet. Als je dan toch een kalender in je keuken hebt hangen, kun je er maar beter iets op zetten. Bovendien heeft het denken in resultaten ons natuurlijk ook ergens gebracht; een beetje met de Franse slag medicijnen tegen kanker produceren schijnt niet echt te werken.

Mensonterend
Toch kan dat resultaatgerichte denken mensonterend zijn. Efficiency is de meetlat geworden waarmee we de waarde van een mensenleven meten. De lege agenda is verdacht. Wie niets doet, is schuldig. De dromer die het leven met een omweg neemt evengoed. Zolang jij een bloeiende carrière plus stampvolle dagen hebt, hoef je je geen zorgen te maken. Dan ben je een volwaardig lid van de samenleving. Maar wat als je niet te laat kan komen omdat je nergens hoeft te zijn? Omdat je werkloos bent. Of dakloos. Of hoogbejaard en hulpbehoevend. Of asielzoeker en al jaren wacht op een verblijfsvergunning? Of simpelweg weinig geluk hebt in je leven? Dan ben je een soort halfmens, iemand die vooral een kostenpost is. En kostenposten zijn een negatief resultaat. Daar houden we niet van.

De verering van het resultaat is typisch voor een samenleving die niet langer grote ethische vragen durft te stellen, zoals wat goed is en wat slecht, of wat menselijk is en wat niet. Het geloof in spandoeken en barricades is verdwenen. 'Visie is als de olifant die het uitzicht belemmert,' om met Rutte spreken. We willen praktische oplossingen zien, geen luchtkastelen.

Dus tellen alleen de resultaten en die zijn onverbiddelijk. Wie scoort telt mee, wie mis schiet moet zich koest houden in de schaduw. Zo brengt de resultatenmaatschappij vanzelf een nieuwe klassendeling met zich mee: die tussen de nuttigen en de nuttelozen.

Bart Smout is schrijver en columnist voor Volkskrant.nl.
Twitter: @BartSmout

 
Toch kan dat resultaatgerichte denken mensonterend zijn. Efficiency is de meetlat geworden waarmee we de waarde van een mensenleven meten
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.