Interview

'Which number are you singing? Number 39 with rice?'

Interview Xiao Wang, deelnemer Holland's got talent

'O, wow, which number are you singing? Number 39 with rice?' Een jaar na zijn optreden in Holland's Got Talent, geeft zanger en wetenschapper Xiao Wang voor het eerst zijn visie op de geruchtmakende opmerkingen van jurylid Gordon en de commotie daarover.

Xiao Wang.

We lopen door zijn stad, bright lights big city, op zoek naar een karaoketent waar hij zal zingen. Het is moeilijk oriënteren, ook voor hem - alles verandert zo snel in Xi'an, zegt hij, je bent een jaartje weg en herkent sommige straten niet meer. Hebben ze nog wel dezelfde namen?

Xiao Wang is groot en draagt een ronde bril, dunne bakkebaarden, zwarte coltrui en blauw suède schoenen. Hij is 31. Hij heeft zijn vouwfiets meegenomen. We lopen langs nieuwe vijfsterrenhotels, door een GucciMiuMiuBurberryPradaNikeFlagshipstorestraat: vijf mensen poetsen de gouden kozijnen van Versace op, we wijken uit voor Range Rovers, taxi's, Audi's en een Bentley - automobilisten, zegt Xiao Wang, staan in China hoger op de ladder dan wandelaars.

En daar is het, daar moeten we zijn: Rong Shu KTV. Chinezen zingen geen karaoke in de kroeg, zegt Xiao, maar in een KTV: een verzamelgebouw met spiegelruiten zoals dit. Er zijn zeventig kleine studio's, per uur te huur voor een tientje. Je kunt er Heineken kopen voor je vrienden en gekleurde flessen wodka in een sci-fibar. We huren kamer 216. Er staan zwartleren banken, professionele speakers, laserlampen, een tv met permanent commercials. Xiao Wang gaat achter een touchscreen zitten, zoekt een geschikt nummer uit, gaat staan en zingt:

'O sole, 'o sole mio

sta 'nfronte a te,

sta 'nfronte a te!'

Het laserlicht maakt groene en blauwe vlekken op zijn lijf en gezicht. Xiao zingt met zijn grote stem, alsof hij ergens anders is, zijn armen uiteen, zijn handen in een lichte kromming. Die stem - je ziet dat zingen hem gelukkig maakt.

Precies zo stond hij op het podium van theater De Spiegel aan het Spinhuisplein in Zwolle. Anderhalf jaar geleden: een tenor uit China, in Nederland om te promoveren in de economische wetenschappen en min of meer bij toeval belandt in de eerste ronde van het televisieprogramma Holland's Got Talent.

In de zaal zitten zijn vrienden Qian en Yifeng, die met de trein uit Groningen waren meegereisd. Tegenover hem de jury: Dan Karaty, Chantal Janzen, Gordon - mensen van wie hij niet of nauwelijks had gehoord. Op Gordon na. Voor Gordon was hij gewaarschuwd: 'Hij maakt vreemde grappen, zeiden mijn Nederlandse vrienden, pas ervoor op. En toen hij begon met zijn rare opmerkingen wist ik meteen wat er gebeurde. Ik begreep zijn woorden niet, maar ik voelde dat ze onbeleefd waren. Dat hij de draak met me stak. Hij sprak surprise uit als sulplise - kennelijk denkt hij dat Chinezen zo praten. Terwijl het Mandarijn gewoon een harde 'r' heeft. En hij vond geloof ik dat ik eruitzag als een kelner in een Chinees restaurant - heel vreemd. Echt merkwaardig, ik was daar toch om te zingen?'

Het is voor het eerst dat hij erover praat. Tot nu toe vond hij dat niet zinvol. Hij vertelt het verhaal voorzichtig, zonder woede, maar wil het wel kwijt. En onderwijl laat hij zijn stad zien, en zijn leven.

Xiao Wang stond in Zwolle alleen op het podium. Voor de gelegenheid had hij een zwart pak aangetrokken en een vlinderdasje omgedaan.

Chantal Janzen: 'Hello, what's your name?'

Xiao Wang: 'My name is Xiao Wang.'

Chantal Janzen: 'O... that's ok.'

Xiao Wang: 'I'm going to sing an opera aria.'

Gordon: 'O, wow, which number are you singing? Number 39 with rice?'

Hij zong een aria van Verdi: La donna è mobile. Het is geen gemakkelijke aria, zegt hij, de moeilijkste misschien van Verdi, in ieder geval voor tenoren. 'Maar het optreden in Zwolle ging goed. Ik gaf mezelf een 8,5.'

Sempre un amabile,

leggiadro viso,

in pianto o in riso,

è menzognero

Vervolgens kreeg hij van Gordon die hele lading Chineserestaurantgrappen over zich heen. Hij hield zich staande met zijn glimlach.

'Ik heb daar, op dat moment, op die plek een keuze gemaakt. Ga ik de confrontatie met hem aan, of niet? Ik heb het niet gedaan. Ik dacht: ik ben hier voor mijn vrienden en voor de muziek. Het was een succes, het publiek gaf me drie keer een staande ovatie. Ik was niet naar Zwolle gekomen om te bekvechten met Gordon. Het was kinderachtig, wat hij deed. Kennelijk wist hij niks anders van China en Chinezen dan dit. Ik koos ervoor hem te negeren.'

Hij stapte met zijn glimlach van het podium. 'Backstage zei niemand iets over de grappen van Gordon. De presentator niet, de cameraman niet -ik ben gewoon weer weggegaan.'

Hij ging naar de Immigratiedienst in Zwolle, waar hij als in Nederland verblijvende vreemdeling een nieuwe identiteitskaart moest ophalen, en vervolgens met zijn vrienden Qian en Yifeng met de trein terug naar Groningen om zich weer aan zijn wetenschappelijke werk te zetten.

Xiao Wang promoveert in Peking en in Groningen tegelijk, bij de vakgroep Innovation Management & Strategy, en woont om en om in China en in Nederland. Werktitel van zijn proefschrift: Individual Performance In The R&D Alliance. Het gedonder zag hij niet aankomen. Daarvoor begreep Xiao Wang te weinig van Nederland, dat kennelijk ook weinig van Xiao Wang begreep.

De eerste keer dat Xiao Wang zong, was op zijn 9de in het kinderkoor van het conservatorium van Xi'an. Hij is altijd blijven zingen. Speelt klassieke gitaar sinds zijn 10de. Hij componeert, probeert een brug te slaan tussen traditionele Chinese en westerse muziek, houdt van klassiek en elektronisch. Leest graag sciencefiction.

Hij heeft een carrière in de muziek overwogen. Maakte opnamen met zijn computer en stuurde die naar gerenommeerde conservatoria in Amerika - kreeg goede reacties terug, maar geen beurs. En op eigen geld studeren is te duur. Een studie economie en management geeft meer kans op een baan, zegt hij, zeker in China. 'Muziek studeren, of geschiedenis of filosofie, is eigenlijk alleen weggelegd voor de rijken. Het was een keuze tussen de economische mogelijkheden en de kunst. De economie heeft gewonnen.'

Zingen en componeren bleef wel een medicijn tegen de harde 'study-eat-sleep'-mentaliteit op de Chinese universiteiten, die technisch zijn, en tot het uiterste gericht op vooruitgang. Als student begon hij een kwartet voor vier mannenstemmen - ze wonnen prijzen: regionaal, nationaal. 'Het leven aan Chinese universiteiten is moeilijk. Dat wilden we verzachten met muziek.'

Die muziek heeft hem vervolgens beroemd gemaakt, 'maar niet op de manier zoals ik me had voorgesteld'.

Tot nu toe heeft hij zich gedeisd gehouden, overtuigd dat het niets zou helpen om Gordon de oorlog te verklaren. We hadden contact, maar een interview zag hij niet zitten. Hij wilde alleen maar zingen. Hij wilde niet het middelpunt zijn van een discussie over discriminatie en racisme, waarvan hij desondanks het middelpunt was geworden.

Facebookbericht, een jaar later: 'Beste Xiao Wang, nu alles tot rust is gekomen, heb je interesse in een interview?'

Facebookbericht terug: 'Hi Toine. Ik wil graag mijn gedachten delen over het incident. Ik ben nu in China.'

Drie weken later drinken we koffie in een KFC in Xi'an, in een ChinaConstructionBankChinaTelecomChinaMerchantsBankStraat in een wijk die er ineens was, zoals grote delen van de stad er 'ineens zijn', zegt Xiao, en even plotseling weer verdwijnen. De laatste keer dat hij hier kwam, was er een landweg en een enkele boerderij en 'heel veel rust': 's nachts was alles donker. Nu wenken de neonlichten en dansen de fonteinen; op een wolkenkrabber is een kleine Eiffeltoren gebouwd, op andere wolkenkrabbers staan penthouses met tempeldaken.

Hij spreekt 'Groningen' vlekkeloos uit, met een diepe, harde 'g'. Hij begint meteen over Gordon.

'Als ik het neutraal bekijk, als wetenschapper, dan is Gordon gewoon onnozel. Ignorant. Hij weet werkelijk weinig van China, of van de Chinese gemeenschap in Nederland. Het is grof, wat hij zei. Hij gedroeg zich slecht - ook als televisiepresentator heb je een sociale verantwoordelijkheid. Er kijken kinderen naar dat programma! Een grap is een grap, maar dit was pijnlijk. En het was aanstootgevend tegenover de Chinezen in Nederland.

'Chinezen zijn beleefde mensen. Wij zijn erg beïnvloed door het confucianisme: orde, respect, hoffelijkheid. Onbewust reageren we altijd zo. Chinezen houden zich kalm. Ze willen niemand voor de voeten lopen. Maar dat betekent niet, dat ze geen hersens hebben. Of geen ziel.'

Het was zijn Groningse kantoorgenoot, Matthias, die hem heeft ingeschreven voor het televisieprogramma. Je kunt zingen, had Matthias gezegd - waarom zou je het niet doen? Eerder won Xiao Wang een talentenjacht van een Chinees-Europees tv-station, in Madrid. En in Groningen had hij zich ook niet onbetuigd gelaten: hij luisterde graag muziek thuis bij zijn collega Auke, en op Matthias' verjaardag gaf Xiao hem een cd cadeau met zelf gezongen lievelingsliedjes. Later, bij zijn afscheid van de vakgroep, zong hij The Rose van Bette Midler, in de versie van Westlife, staand voor de koffiemachine.

Some say love, it is a river

That drowns the tender reed

Some say love, it is a razor

That leaves your soul to bleed

Hij zegt: 'Ik besloot mee te doen met Holland's Got Talent, als cadeau voor mijn vrienden die ik in Nederland heb gemaakt.'

Xiao Wang.

Xiao Wang oefende tijdens zijn lunchpauzes in de landerijen van Noord-Groningen, vlakbij de universiteit, waar hij, stadskind uit China, zo van was gaan houden. Hij liep langs het Reitdiep, stil, kronkelend water onder Hollandse hemels, totdat hij niemand meer tegenkwam en dan begon hij te neuriën. Steeds harder. En dan zong hij luidkeels: La donna è mobile.

De opnamen waren in september, het programma werd pas in november uitgezonden. In Nederland vielen de opmerkingen van Gordon eerst nauwelijks op.

Het gedonder kwam uit Amerika, waar iemand een fragment van de uitzending op de website reddit.com had gezet. 'Dit is hoe de Hollanders met hun Chinezen omgaan', stond erbij. De storm die losbrak, was hard en internationaal en hield weken aan. Zonder het zelf in de gaten te hebben, brak Xiao Wang een deur open en daar gutste het naar buiten: de woede van generaties Chinese Nederlanders die net als hij hadden geglimlacht, die hadden gedaan alsof het ze niks kon schelen, maar nu hardop vertelden wat het was: racisme en discriminatie.

Ja, de Chinese Nederlanders ergerden zich aan de stomme Hanky Panky Shanghai-grapjes, het naroepen op straat, de scheefgetrokken ogen, aan het 'poepchinees' - alles wat ze zich lieten zeggen op het vlakke Nederlandse land waar 'een grapje moet kunnen'. Ze hadden er tabak van.

Xiao Wang drinkt zijn koffie uit zijn kartonnen KFC-beker.

'Zonder dat ik het begreep, maakte mijn optreden iets wakker bij de nieuwe generatie, de kinderen van de Chinese restauranthouders die al zo lang hun mond hadden gehouden. Ik representeerde ineens een groep mensen met dezelfde genen. Plotseling was ik één van hen - terwijl ik alleen maar naar Zwolle was gegaan om te zingen.

'Ze zochten contact met me, en ik vond het goed dat ze eindelijk uitspraken wat er op hun hart lag. Ze waren heel boos. Ze zeiden: misschien voel jij dit niet, maar wij voelen het wel. En zo is het. Ik sta achter ze; ze beschermen hun legitieme rechten. Ik wist niet wat 'nummer 39 met rijst' was - er is geen restaurant in Xi'an waar de gerechten met nummers worden aangeduid. Ik ben weleens in een Chinees restaurant in Nederland geweest, ze hadden er foe yong hai. Geen idee wat dat is, volgens mij bestaat dat helemaal niet in China. Het was geloof ik een soort omelet.

'Gordon staat voor iets. Hij vertegenwoordigt Nederland. Wat hij doet, is schadelijk voor de gemeenschap. Diversiteit maakt een land succesvol. Angst en vooroordelen beperken de vooruitgang. Beperkte kennis is gevaarlijk. Het is de basis van elk vooroordeel.'

Dan staat Xiao op om zijn stad te laten zien.

Met zijn vouwfiets aan de hand wandelt hij door Xi'an, een van de oudste steden van het land. Hij is hier geboren. Enig kind, uiteraard - gevolg van de Chinese eenkindpolitiek. Hij fietste hier met vriendjes om het hardst. Met zijn ouders bewoont hij een tweekamerappartement in het centrum, vlak bij de historische Bell Tower, symbool van de oude grootheid Xi'an, gebouwd aan het begin van de Ming Dynastie. Daaromheen raast het moderne: een verkeersplein zo druk dat wandelaars er in gangen onderdoor moeten. AppleStoreStarbucksFiveStarHotelGucciPradaVersace. Xiao Wang duikt een zijstraat in en laat zien wat er over is van vroeger: de laagbouw in de moslimwijk; een markt in de papiermakersbuurt; oude, houten huizen die schuilen onder het beton.

Hij zegt: 'Ik denk dat de Nederlandse samenleving goed is. Ik kan veel goeds zeggen over Nederland - de mensen die ik er ken, zijn niet zoals Gordon. Maar het stereotiepe beeld dat jullie van China hebben, is in elk geval incompleet. Kom eens kijken hier. Het land is huge. Het is onwaarschijnlijk divers. Wat hier de afgelopen twintig jaar is gebeurd - zelfs ik geloof mijn ogen niet.'

Zijn moeder is historica en schreef een monografie over Xi'an. Zijn vader is leraar geografie. Het centrum van de stad is ze te druk geworden en te duur: gedrieën hebben ze nu een nieuwbouwappartement gekocht in een van de honderden wolkenkrabbers die de stad omranden, gebouwd in de nietsontziende Chinese 24/7-economie. Plukjes smalle flatgebouwen bij elkaar, als naalden geprikt in speldenkussens. 'We krijgen er meer ruimte, de flat heeft drie kamers. En de metro is vlakbij.'

Zijn ouders lazen in de Chinese kranten hoe hun zoon beroemd werd in Nederland, maar niet op de manier zoals hij had gedacht. Hij heeft er met zijn ouders over gesproken. Maar niet te lang - 'het is lastig om het ze uit te leggen'.

Xiao Wang stapt in een stadsbus. De passagiers kijken er naar een voetbalscherm: Arjen Robben. Een wedstrijd van Bayern. Hij zegt: 'Als jongetje fietste ik hier naar mijn oma. Toen was dit een landweg.' Dan kijkt hij op zijn telefoon, Google Maps, om de route te vinden. Het plafond van een nieuw winkelcentrum, het heet Tan City That Never Sleeps, is een gigantisch ledscherm waarover vissen en zeppelins zweven - 'misschien dat ze dit over een paar jaar ook in Nederland hebben.'

Nieuwe wolkenkrabbers, nieuwe metrolijnen, nieuwe hogesnelheidstreinen, nieuwe mensen. Xi'an heeft zes miljoen mensen. Of zeven. Of negen - het is lastig tellen. Elke dag komen er meer. De stad is een van de dertien 'megalopolen' in China: steden die clusteren met kleinere steden tot gigantische vlekken op de kaart, in een tempo dat verbijstert. De stad zuigt het land leeg, zegt Xiao. 'Deze stad groeit als een tumor.'

We lopen door een ZaraBennetonMcDonaldsLuxuryHotelstraat. We drinken koffie in een Starbucks.

Xiao Wang.

Hoe zou je Nederland beschrijven?

'Een mooi land met heftige weersomstandigheden; de fysieke elementen bepalen er het gemoed van de mensen. Het zou een goed wetenschappelijk antropologisch experiment zijn, om erachter te komen hoezeer het gedrag van Nederlanders wordt beïnvloed door zon, onweer en wind.'

Gordon heeft hij nooit meer gesproken.

'Achteraf, om het goed te maken, stelde RTL voor dat ik samen met Gordon een lied zou zingen. Als special guest tijdens de liveshows. Ze vroegen het beleefd en ik heb beleefd geantwoord: alleen als Gordon excuses aanbiedt aan alle Chinese Nederlanders. Dat wilde hij niet. Dus heb ik het aanbod afgewezen.

'Ik denk dat ze bij RTL de opmerkingen van Gordon wel grappig vonden. Ze hebben weken de tijd gehad om ze eruit te knippen. Gordon zei na mijn optreden ook aardige dingen over me. Hij gaf me goede tips: gebruik volgende keer een staande microfoon. Die opmerkingen zijn eruit geknipt door RTL. Die wel.'

Iedereen wilde hem spreken. Hij zonderde zich af. Zijn collega's verdedigden de vakgroep als een fort. 'Er was een journalist die álle telefoonnummers van ons kantoor achter elkaar belde en zij namen elke keer weer kalm op en vertelden dat ik er niet was, of dat ik geen behoefte had aan commentaar'. Maar om zes uur 's middags stond er ineens een verslaggever van het AD in zijn kamer, die vragen begon te stellen, 'heel erg direct en vervelend.' Hij wees hem beleefd de deur. Volgende dag op de voorpagina: 'WANG IS BANG'.

'Dat was een vreemde gewaarwording. Ik zou bang zijn omdat ik voor de uitzending een contract had getekend met RTL. Maar ik was niet bang, ik wilde gewoon verder met mijn werk.'

Hij kreeg brieven van Nederlanders die excuses maakten. Een berg e-mails. Hij werd herkend in de Lidl. Matthias en Auke maakten zich boos, ze zeiden: ga naar Nieuwsuur! Ga naar Pauw & Witteman! Maar hij deed het niet, 'het ging niet om mij'.

Tegenactie

Gordons opmerkingen in Holland's Got Talent leidden tot een opmerkelijke tegenactie. Onder de noemer 'Nummer 39 met rijst' mobiliseerde een groep Chinees-Nederlandse jongeren Chinese restauranthouders. Gedurende een week konden gasten in de deelnemende restaurants de nummer 39 op de kaart met 39 procent korting bestellen. Dat sloeg aan. Bij de talkshows op tv verschenen de bedenkers van de actie en lieten daarmee het gezicht zien van de jonge, grotendeels in Nederland opgegroeide generatie Chinezen: jong, slim, welbespraakt, ambitieus.

Tenslotte kreeg Xiao Wang een uitnodiging van koning Willem-Alexander, voor een staatsbanket ter ere van het bezoek van de Chinese president Xi Jinping aan Amsterdam, in het Paleis op de Dam. Dresscode white tie: hij kocht het goedkoopste rokkostuum dat hij kon vinden - gelukkig waren die ruim voorhanden in zijn studentenstad. Bij binnenkomst werd hij geïntroduceerd als 'Xiao Wang, promovendus aan de Rijksuniversiteit Groningen en deelnemer aan Holland's Got Talent'. Hij sprak de koning kort. Het ging over de Ming Dynastie, niet over Gordon. Maar: 'Ik denk dat ik die uitnodiging moet opvatten als een manier om mij excuses aan te bieden, namens Nederland.'

Onderweg naar kamer 216 van Rong Shu Karaoke in Xi'an, waar hij The Circle of Life zal zingen en twee traditionele volksliedjes uit Mongolië, zegt Xiao Wang dat zijn proefschrift bijna klaar is. Volgend jaar komt hij naar Groningen om het te verdedigen. En daarna - 'Met mijn economische kennis, zou ik wel iets willen beginnen op het vlak van culturele uitwisseling tussen Nederland en China. Met muziek, met kunst. Ik zou graag investeerders vinden daarvoor. Ik zou graag samenwerken met Europese muzikanten; stukken componeren met wortels in Chinese volksmuziek en Europese klassieke muziek. Om samen nog mooiere, diepgaande stukken te maken.'

We lopen over een brede boulevard, de auto's vast in het middagverkeer, blinkende diamanten van de vooruitgangseconomie: een Audi6LBMWX6RangeRoverVolvoS80Straat.

Hij schrijft iets op in mijn notitieboekje:

Jing di zhi wa. Chinees spreekwoord, zegt Xiao Wang. 'Blijf geen kikker op de bodem van de put. Want dan zie je alleen maar een klein stukje van de hemel.'

Xiao Wang.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.