‘We worden economisch opgegeten’

Als eerste vrouwelijke vicepresident van Taiwan werd ze ‘vernederd en onderdrukt’. Maar ze herstelde zich. Zelfs Peking maakte zich druk over haar....

Annette Lu (64) is een frêle dame met een kleurrijk verleden. Ze is feministe, onafhankelijkheidstrijdster, voormalig politiek gevangene en ze was de eerste vrouwelijke vicepresident van Taiwan, het eiland dat door China nog altijd als afvallige provincie wordt beschouwd. Vorige maand traden zij en president Chen Shui-bian af na een democratische verkiezingsnederlaag, om plaats te maken voor president Ma Ying-jeou van de partij Kuomintang.

Bij haar aantreden in 2000 deed de Chinese regering alles om Lu zwart te maken. Ze werd uitgescholden voor ‘verraadster’ en ‘uitschot’. ‘Ik vond het een compliment, dat het grote Peking zich zo over mij opwond’, zegt ze in haar werkkamer in de hoofdstad Taipei. ‘Toen ik dat een paar keer in de media gezegd had, werd het stil.’

Van bescheidenheid heeft Lu weinig last. ‘In veel landen zijn vrouwenbewegingen pas op gang gekomen nadat de democratie stevig geworteld was. In Taiwan zijn democratisering en feminisme hand in hand gegaan, grotendeels dankzij mijn inspanningen. Ik ben bijna letterlijk van de gevangenis naar het paleis verhuisd, terwijl veel van mijn zusters in het Westen nog geduldig op hun beurt wachten.’

De nieuwe regering van Taiwan wil nauwere banden met het Chinese vasteland. Wat vindt u daarvan?

‘Het is tijd voor een nieuwe aanpak. En God heeft ons een unieke kans gegeven. Dankzij de aardbeving in Sichuan kon ons volk zijn liefde voor de Chinezen tonen door geld in te zamelen en hulp te sturen. Ik hoop dat de Chinese regering na deze ramp en na de Olympische Spelen zullen veranderen. De Chinese bevolking zal dit ook gaan verwachten naarmate er meer openheid komt.’

U bent het dus eens met de nieuwe koers?

‘Ik ben enorm bezorgd. Ik ben bang dat al onze diplomatieke vrienden ons zullen verlaten als we een betere relatie met China krijgen.’

Maar u heeft toch niet met zoveel landen diplomatieke betrekkingen?

‘Het zijn er toch nog 23. (Vooral kleine landen in Zuid-Amerika, Afrika en de Stille Oceaan, red.) En het is moeilijk om die vast te houden. We vragen hen om voor ons te kiezen in plaats van voor China. Ik heb Ma gewaarschuwd: als je vrienden wordt met China, dan raak je je andere vrienden kwijt. Het probleem is dat we die diplomatieke banden nodig hebben om internationaal een rol te kunnen spelen. Daar vechten we al jaren voor. We willen in de eerste plaats graag toehoorder worden bij de Wereld Gezondheidsorganisatie en uiteindelijk ook toetreden tot de Verenigde Naties.’

Dus uw belangrijkste zorg is diplomatiek. U bent niet bang dat China Taiwan economisch zal overvleugelen?

‘Tot voor kort was het andersom. Taiwan heeft jarenlang China overvleugeld. Hun ICT-industrie is dankzij onze hulp tot stand gekomen. Maar ik maak me wel zorgen. Taiwan gaat Chinese investeerders verwelkomen en Chinezen mogen hier zelfs vastgoed kopen, wat wij aan banden hadden gelegd. China krijgt daardoor veel invloed. We worden economisch opgegeten. Van de buitenlandse investeerders is 71 procent nu al Chinees. Dat vind ik heel gevaarlijk.’

Op een kleine groep aboriginals na, hebben alle 23 miljoen Taiwanezen voorouders in China. Ze spreken dezelfde taal en hebben grote culturele overeenkomsten. Wat maakt Taiwan een separate natie?

‘Taiwan is in de zeventiende eeuw korte tijd bezet geweest door de Nederlanders en door de Spanjaarden. Na 1895 heeft Japan vijftig jaar over Taiwan geheerst. En in de afgelopen halve eeuw zijn we heel sterk beïnvloed door Amerika. Dus onze cultuur heeft veel internationale elementen. China heeft zijn grenzen altijd gesloten gehouden, die van ons staan al eeuwen wijd open. Dat verklaart het mentaliteitsverschil.’

Waarom is Taiwan zo belangrijk voor China?

‘Wij zijn een vuurtoren voor de Chinese bevolking. Als Taiwan democratisch en vrij kan zijn, dan zullen de Chinezen in China dat vroeg of laat ook willen. Daar is Peking zo bang voor.’

Is het eiland verder nog interessant voor China, zijn er bijvoorbeeld belangrijke grondstoffen?

‘Ze zijn jaloers op ons intellectueel potentieel, op onze welvaart en op onze vrijheid.’

Is er een overeenkomst tussen Taiwan en Tibet?

‘Taiwan hoort sinds 1895 niet meer bij China. Toen heeft China Taiwan officieel overgedragen aan Japan. Tibet daarentegen is bezet door China. Dus ik vind dat ook Tibet recht heeft op onafhankelijkheid. Maar de dalai lama is bescheiden, hij wil slechts autonomie.’

Hoe kijkt u terug op de periode dat u vicepresident bent geweest?

‘Het eerste jaar was vreselijk, het jaar 2000. De maatschappij was er nog niet klaar voor. Ik ben vernederd en onderdrukt, omdat ik een vrouw ben. Ik mocht wel iets zeggen over mensenrechten, vrouwen en kinderen. Maar zodra ik iets over defensie zei, of over China, ging ik te ver. Na een wenperiode van twee jaar ging ik het beter doen en steeg mijn populariteit.’

Wat heeft u bereikt?

‘Een van onze belangrijkste resultaten is dat de Taiwanezen zich comfortabeler zijn gaan voelen met hun eigen identiteit. De hele regering voor ons kwam uit China, gevlucht in het kielzog van generaal Chiang Kai-shek na 1949. Ze waren opgeleid in China. Mijn voorouders zijn hier al driehonderd jaar geleden komen wonen. Toen wij de macht overnamen, noemde slechts 30 procent van de mensen zichzelf Taiwanees. De laatste jaren is dat aantal gegroeid naar 70 tot 80 procent.’

U wilde een permanente commissie voor mensenrechten opzetten, waarom is dat mislukt?

‘Ik heb daar hard aan gewerkt, maar toen de wet naar het parlement ging, werd hij verworpen. De oppositie gunde ons niet het krediet. Toen Ma werd gekozen, heb ik hem direct gevraagd om mij te helpen bij het opzetten van deze commissie. Ik denk wel dat hij dat gaat doen. We waren klasgenoten op Harvard, we respecteren elkaar.’

Waarom is deze commissie belangrijk voor Taiwan?

‘Respect voor de mensenrechten hoort erbij als je internationaal mee wilt tellen. Er zijn nog steeds problemen in Taiwan. We hebben nog politieke gevangenen. En voor gewone mensen schort er nogal wat aan onze verhoormethodes, rechtszaken en gevangenissen.’

Hoe zal Taiwan veranderen onder de nieuwe regering?

‘Ze zeggen dat ze de corruptie gaan bestrijden. En we hebben enorme behoefte aan hervormingen van het justitieel apparaat.’

U zet zich al 35 jaar in voor het feminisme. Wat is er in die jaren veranderd?

‘Vrouwen in Taiwan presteren tegenwoordig geweldig, zowel economisch als politiek. Het nieuwe congres heeft 30 procent vrouwelijke leden. President Ma heeft tien vrouwen opgenomen in zijn kabinet. Mannen en vrouwen krijgen gelijke opleidingen: steeds meer capabele vrouwen komen de arbeidsmarkt op. Geslacht wordt niet meer als een obstakel gezien. Ik heb veel taboes doorbroken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.