'We willen niet dat de Polen worden afgeschilderd als collaborateurs'

Poolse diplomaat over omstreden holocaustwet

De Poolse Senaat heeft donderdag een omstreden wet aangenomen die het strafbaar maakt te suggereren dat Polen medeverantwoordelijk is voor de Holocaust. Wie Polen opzettelijk de verantwoordelijkheid voor de nazimisdaden aanwrijft, loopt risico op maximaal drie jaar cel. De wet, een initiatief van de nationalistische PiS-partij, moet nog door president Andrzej Duda worden bekrachtigd.

Andrzej Duda. Beeld anp

Volgens Katarzyna Banaszkiewicz, die als Poolse zaakgelastigde de taken van de ambassadeur waarneemt in Den Haag, is de wet nodig omdat het vaak voorkomt dat mensen het over 'Poolse vernietigingskampen' hebben. 'Dat is natuurlijk uiterst pijnlijk voor Polen, een land dat als eerste het slachtoffer werd van de Tweede Wereldoorlog en volledig werd bezet door de Duitsers. De kampen werden helemaal door de Duitsers georganiseerd en gerund. Waar het ons om gaat is te voorkomen dat er een beeld van Polen ontstaat dat niet strookt met de historische werkelijkheid. We willen niet dat de Poolse natie of Polen de verantwoordelijkheid krijgen voor nazi-misdaden die door het Derde Rijk zijn gepleegd.'

Maar de wet maakt het ook moeilijker te praten over de rol die Polen bij de vervolging van de joden hebben gespeeld.
'Nee, het gaat er alleen maar om dat je het Poolse volk of Polen in zijn algemeen niet verantwoordelijk mag stellen voor de misdaden van Duitsland. Natuurlijk erkennen we dat er in de oorlog veel mensen waren die misdaden begingen en daar zaten ook Polen bij. Maar er is geen sprake van dat de Polen in het algemeen of de Poolse staat daarachter stond. We zijn uiteraard bereid te praten over Poolse burgers die deze vreselijke misdaden hebben begaan en we vinden ook dat zij moeten worden bestraft. Vergeet niet dat het Poolse verzet al tijdens de oorlog acties ondernam om mensen te straffen die met de Duitsers samenwerkten of wreedheden tegen de joden begingen.'

Toch lijkt het alsof er weinig bereidheid bestaat openlijk te spreken over de pogroms die zich in Polen hebben afgespeeld, zoals in Kielce, een jaar ná de oorlog.
'Dat zijn zaken waarover we al vele jaren discussiëren en we staan er nog steeds voor open. De nieuwe wet bevat een uitzondering - artikel 55 - voor artistieke uitingen of wetenschappelijke discussies. Dus als iemand die gebeurtenissen aan de orde stelt, dan zal zo iemand uiteraard niet worden vervolgd. We houden ons aan de historische feiten. Waar we bezwaar tegen hebben is dat de Polen worden afgeschilderd als collaborateurs. We ontkennen niet dat er Polen waren die met de Duitsers samenwerkten, maar aan de andere kant waren er nog veel meer Polen die joden hielpen. Polen vormen de grootste groep die door Israël zijn geëerd wegens het helpen van joden, ook al stond daar toen de doodstraf op.'

Wetenschappelijk onderzoek wordt dus niet bestraft, maar hoe staat het met een artikel in de krant?
'Allereerst: voorlopig is het nog een wetsvoorstel. De wet moet nog worden ondertekend door de president. Bovendien, ieder geval zal apart worden bekeken en de uiteindelijke beslissing is aan de rechter.'

Israël heeft woedend gereageerd op de Poolse Holocaust-wet. ‘Israël vat iedere poging om de historische waarheid te betwisten heel ernstig op’, zei een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken. ‘Geen enkele wet kan de feiten veranderen’. Minister van Transport Yisrael Katz zei dat de wet neerkomt op ‘het ontkennen van het aandeel van Polen in de Holocaust’. Hij wil dat premier Netanyahu de Israëlische ambassadeur uit Warschau terugroept..

De schrijfster Halina Birenbaum, die Auschwitz overleefde, noemde de wet ‘krankzinnig’. Volgens haar is de wet niet in overeenstemming met ‘wat er daar werkelijk met de joden gebeurde’. In het parlement gingen stemmen op om bij wijze van tegenmaatregel een wet die het ontkennen van het aandeel van Polen in de Holocaust strafbaar stelt.

De ruzie tussen de twee landen liep nog verder op door een opmerking van Marcin Wolski, de directeur van de staatszender TVP2. Hij zei dat de vernietigingskampen even goed 'joodse kampen' kunnen worden genoemd. 'Wie regelden de crematoria daar?', zei hij. Daarmee verwees hij kennelijk naar de joodse gevangenen die werden gedwongen de lijken van vergaste joden weg te ruimen.

Maar ondermijnt de wet toch niet de vrijheid van meningsuiting?
'Vrijheid van meningsuiting betekent dat je je opinie mag uiten. Niemand probeert dat te beperken. Maar we willen niet horen over 'Poolse kampen' of de 'Poolse Gestapo', omdat dat niet met de historische werkelijkheid strookt. Veel landen hebben ook wetten die het ontkennen van de Holocaust strafbaar stellen.'

Is dat in Polen ook strafbaar?
'Ja, ook in Polen is het strafbaar om dergelijke misdaden te ontkennen. Het is ook strafbaar om het nazisme of het totalitarisme te verheerlijken.'

Het lijkt erop dat de nieuwe wet een averechts effect heeft. Israël heeft woedend gereageerd.
'Eerlijk gezegd heeft de kritische reactie van Israël ons nogal verrast. Deze wet is niet van de ene op de andere dag ontstaan. Hierover is anderhalf jaar gepraat met allerlei instellingen, ook met vertegenwoordigers van de Israëlische ambassade in Polen. De zorgen en bezwaren die daarbij werden geuit, hebben ook tot die uitzondering voor wetenschappelijke debatten geleid. Wij beschouwen Israël als een heel belangrijke partner en we hopen dat we de misverstanden over deze wet snel kunnen wegnemen.'


Celstraf voor wie spreekt van 'Poolse concentratiekampen', Holocaust-overlevenden woedend over nieuwe wet

Polen die beweren dat hun land tijdens de Tweede Wereldoorlog medeverantwoordelijk was voor de Holocaust op Pools grondgebied, kunnen drie jaar in de cel belanden. Tot grote woede van Holocaust-overlevenden en ondanks protesten van Israël en de VS, heeft het parlement een omstreden wetsontwerp goedgekeurd dat deze bestraffing mogelijk maakt. Lees hier het hele artikel. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.