Reportage Politieke beschouwingen Eerste Kamer

‘We staan hier graag,’ zegt Rutte in de Eerste Kamer. Maar is dat volgend jaar ook nog zo?

Mark Rutte verdedigde dinsdag het kabinetsbeleid in de Eerste Kamer. De provincialestatenverkiezingen van volgend jaar werpen alvast hun schaduw vooruit. Als de coalitie haar meerderheid verliest, moet de premier op zoek naar gedogers in de senaat. Maar is hij er dan zelf nog wel?

Premier Mark Rutte met Minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (CDA) (l), en Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (D66) voor aanvang van de politieke beschouwingen in de Eerste Kamer. Beeld Freek van den Bergh

‘We staan hier graag,’ zegt de premier in pluralis majestatis als hij dinsdagavond dan eindelijk het woord krijgt bij de Algemene Politieke Beschouwingen in de Eerste Kamer. Het is dan ook al duidelijk dat de VVD’er dit keer weinig te vrezen heeft. Een paar weken geleden geleden is de angel uit het debat gehaald toen Rutte een kruis zette door de afschaffing van de dividendbelasting. Het maanden sluimerende gevaar dat een muitende senator uit de coalitie zich tegen het kabinetsbeleid zou keren, was daarmee ook geweken.

‘Das war einmal’, zegt Rutte dinsdag goedgemutst over zijn gesneuvelde dividendplan.

Of de premier ook volgend jaar nog zo graag in de Eerste Kamer staat, is minder duidelijk. Uit alle peilingen blijkt dat de coalitie bij de provincialestatenverkiezingen in maart de meerderheid in de senaat gaat verliezen. Het debat van dinsdag kan dienen als een soort politieke vlootschouw: welke oppositiepartij komt in aanmerking om Rutte III straks eventueel als gedoger aan een meerderheid in de Eerste Kamer te helpen?

Veel keus is er niet. Marjolein Faber, fractievoorzitter van de PVV, begint het debat met een somber relaas over een land dat ‘collectieve zelfmoord’ pleegt door te veel vluchtelingen binnen te laten. Allemaal de schuld van ‘de elitaire kliek van Rutte’, aldus de PVV’er, die en passant de inmiddels vertrouwde motie van wantrouwen tegen het kabinet aankondigt.

Veilige afstand

Ook de SP heeft al lang de handen van Rutte III afgetrokken. Tot verbazing van regeringspartij ChristenUnie wil de SP-fractie in de Eerste Kamer zelfs niet voor de begroting van Rutte III stemmen, ondanks alle extra investeringen in de publieke sectoren. ‘Dat vind ik nogal wat,’ moppert ChristenUnie-fractievoorzitter Roel Kuiper, maar de oppositiepartij laat zich niet vermurwen. Ook de Partij voor de Dieren en 50Plus blijven op veilige afstand.

De kleine SGP toont zich als vanouds welwillend, maar zelfs de stille vennoot van premier Rutte heeft al duidelijk gemaakt dat de steun niet vanzelfsprekend is. Partijleider Kees van der Staaij vindt dat het kabinet ‘onbuigzaam’ is richting de oppositie. ‘Voor elke regering is een goede verhouding met de oppositie een verzekeringspolis’, merkte de SGP’er eerder fijntjes op in NRC Handelsblad.

GroenLinks en PvdA nog kritischer

De twee andere potentiële gedogers – GroenLinks en PvdA – zijn nog kritischer. Een belangrijk bezwaar van de twee linkse partijen is dat de 1,9 miljard die vrij is gekomen door de instandhouding van de dividendbelasting nu helemaal wordt besteed aan een lastenverlichting voor het bedrijfsleven. ‘Zonder dat er zelfs maar milieudoelstellingen aan worden gekoppeld,’ klaagt GroenLinks-senator Tineke Strik. ‘Wat een gemiste kans!’

Ook Esther-Mirjam Sent van de PvdA meent dat de ‘taart niet eerlijk verdeeld wordt’ nu de publieke sector er geen extra geld bij krijgt. ‘Minstens zo belangrijk voor een vestigingsklimaat zijn goede scholen, goede zorg, en veiligheid.’

De premier wuift de kritiek weg. Hij wijst erop dat zijn kabinet ‘meer investeert in de publieke sector dan welke partij hier ook in zijn verkiezingsprogramma had staan’, maar het kan de oppositie niet milder stemmen. GroenLinks en PvdA waarschuwen al langer dat Rutte zijn koers moet verleggen als hij na de provincialestatenverkiezingen steun hoopt te vergaren bij de oppositie. ‘Het kabinet kijkt nu als een konijn in de koplampen,’ zegt Strik van GroenLinks.

Geen toezeggingen

Rutte houdt zijn kaarten tegen de borst. In een Eerste Kamer die toch al in blessuretijd speelt, doet hij geen enkele toezegging. Na de verkiezingen van maart krijgt de premier hoe dan ook met andere leiders te maken. Strik van GroenLinks keert niet terug en Sent zal eerst nog een interne strijd om het PvdA-lijsttrekkerschap moeten winnen. Bij partijen als CDA, D66, ChristenUnie en 50Plus staan eveneens nieuwe fractievoorzitters klaar.

Omgekeerd blijken er in de senaat ook twijfels te bestaan over de toekomst van Rutte zelf. De afzwaaiende CDA-fractievoorzitter Elco Brinkman haakt in op de speculaties dat de VVD-leider volgend jaar mogelijk een overstap maakt naar Brussel. ‘Ik doe een oproep aan deze goede premier’, zegt de CDA’er knipogend. ‘Maak hièr uw karwei af.’

Zo blijven de premier en de Eerste Kamer een dag lang om elkaar heen cirkelen. Het wachten is op de provincialestatenverkiezingen van volgend jaar. En op de verdeling van de topposities in de EU.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.