'We richten ons steeds meer op yoga in plaats van God'

Filosoof Stine Jensen in de Nieuwsbreak

Steeds minder Nederlanders noemen zich gelovig en ook het aantal spirituelen neemt af. Dat blijkt uit het onderzoek 'God in Nederland', dat elke tien jaar wordt uitgevoerd door de KRO. 'Mensen zijn spiritualiteit gaan zien als luxebehoefte', zegt filosoof Stine Jensen (tevens atheïst en overtuigd beoefenaar van yoga) in de Nieuwsbreak.

Filosoof Stine Jensen, auteur van Go East! Beeld Stef Bos

Wat vond u de opvallendste conclusie uit het onderzoek 'God in Nederland'?
'Dat een derde van de Nederlanders zich spiritueel noemt. Dat is weliswaar een afname ten opzichte van tien jaar geleden, maar het zijn er alsnog heel erg veel.'

Toch neemt het aantal spirituelen af. Hoe komt dat, denkt u?
'De economische crisis en de taal van meten en weten domineert de samenleving. Er is weinig aandacht voor spiritualiteit. Mensen willen het eten en hun huis op orde hebben. Spiritualiteit wordt wellicht gezien als een soort luxe. Terwijl dit niet terecht is. We hebben zoveel stress, gedoe en afleiding.'

Een logisch gevolg zou zijn dat mensen juist meer behoefte hebben aan spiritualiteit, maar dat is dus niet het geval.
'Ik denk dat er wel degelijk behoefte aan is, getuige het grote aantal mensen dat iets met yoga of mindfulness doet. Ook bleek uit een nationale brainstorm 'wat moeten kleuters in 2032 leren' dat veel mensen willen dat kinderen op school iets met filosofie doen. Socioloog Paul Schnabel concludeerde hieruit dat er in de huidige samenleving een spiritueel tekort is. De trend is dat we ons steeds meer richten op yoga, spiritualiteit en mindfulness en niet meer op een persoonlijke God.'

Bent u zelf gelovig opgevoed?
'Nee, en ik ben het ook niet. Vroeger was ik een felle atheïst, die gelovigen eigenlijk maar sneu vond. Dan dacht ik: hoe is het mogelijk dat mensen geloven? Nu ben ik een opgewektere atheïst. Ik begrijp heel goed de behoefte aan overgave en een plek om als gemeenschap samen te komen.'

God in Nederland

Geloof en God spelen een steeds minder belangrijke rol in de Nederlandse samenleving. Dat blijkt uit onderzoek dat KRO Kruispunt heeft laten doen. Het onderzoek laat zien dat Nederland niet alleen geen christelijk land meer is, maar dat ook de verwachte opmars van spiritualiteit niet doorzet.

U bent een beoefenaar van yoga. Wat haalt u daar uit?
'Het maakt me bewuster en vitaler. Yoga heeft me geleerd om de werkelijkheid zoals die is meer te accepteren in plaats van de hoogst ideale werkelijkheid na te streven, die er dus niet is. Maar de doelen van yoga en meditatie kunnen erg uiteen liggen. Voor de een brengt het ontspanning, voor de ander is het een manier om gedachten te observeren.'

Is spiritualiteit ook een soort geloof?
'Voor sommige gelovigen is spiritualiteit onderdeel van hun geloof, maar mensen die zich spiritueel noemen, zijn niet per definitie gelovig. Spiritualiteit heeft niet veel met religie en instituties te maken. Het is meer een reis naar binnen. Toch zijn de uitkomsten vaak dezelfde. De kerk streeft naar barmhartigheid. Spiritualiteit heeft ook te maken met empathie en het openen van het hart.'

Uit het onderzoek blijkt dat de grenzen tussen geloof en spiritualiteit vervagen. Een christen die aan yoga doet, is tegenwoordig normaal.
'Dat begrijp ik goed. Een christen heeft ook veel stress. En van het zitten in de kerkbanken krijg je rugklachten, dus dan kan yoga helpen. Het een sluit het ander niet uit.'

Vorig jaar verscheen uw boek Go East, waarin u uw zoektocht naar oosterse filosofie en spiritualiteit beschrijft. Wat is het verschil met de westerse opvattingen op dit gebied?
'De verschillen zijn een beetje schematisch, maar de belangrijkste is dat in de oosterse spiritualiteit de ervaring voorafgaat aan de theorie. De ratio is ondergeschikt aan intuïtie. Oplossingen worden niet gevonden vanuit het geestelijke, maar meer vanuit het holistische. Hoe hangen die samen en wat voor effect heeft het een op het ander? Er wordt veel aandacht besteed aan lichamelijke oefeningen met ademen en mediteren. Het gaat over de geest, maar het is tegelijkertijd lichamelijk. In het Westen zijn we eerder geneigd om een boek uit de kast te trekken. Om kennis op te bouwen door kritiek te leveren. 'Dit klopt niet, want..'

Stine Jensen (rechts) mediteert samen met haar dochtertje. Beeld Ivo van der Bent
In Go East! duikt Stine Jensen in de wereld van mindfulness, yoga en meditatie. Beeld .

Verdwijnt God uit Nederland?
'Nee, zeker niet. In het onderzoek zijn niet de moslims meegenomen die in groten getale ons land binnenkomen. De christelijke God verdwijnt wel steeds meer. 82 procent van de Nederlanders gaat niet meer naar de kerk, dus die kant gaat het op. Opvallend om te lezen vond ik dat er een klein groepje orthodoxe katholieken is dat rechter in de leer is dan hun oudere medeleden. Als het hier over moslims was gegaan, dan waren er vast heel wat onderzoekers opgedoken.'

Dit is aflevering 676 van de Nieuwsbreak, het nieuwsinterview van de Volkskrant, elke dag om 16 uur online.

De Sint-Pancratiuskerk in Heerlen. Beeld ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.