'We leggen het werk neer totdat er geld is'

Basisschoolleerkrachten Thijs Roovers en Jan van de Ven kregen collega's aan het staken

Basisschoolleerkrachten Thijs Roovers en Jan van de Ven kregen voor elkaar wat de vakbonden maar niet lukte: een landelijke staking voor meer loon en minder werkdruk. 'We gebruiken de techniek van de overrompeling.'

Basisschoolleerkrachten Thijs Roovers en Jan van de Ven. Foto Freek van den Bergh

'Mijn vriendin klaagt dat ik Thijs vaker bel dan dat ik haar bel', zegt Jan van de Ven (35) op een zondagmiddag op een terras in Utrecht. 'Dat is ook zo.'

'Het is heel intensief', beaamt Thijs Roovers (39). 'Maar het gaat goed. We hebben een klik.'

Het is moeilijk te geloven, maar acht maanden geleden kenden deze mannen elkaar nog niet. Nu maken ze elkaars zinnen af en lachen ze hard om dezelfde grappen. De twee basisschoolleraren, die de afgelopen maanden de barricaden beklommen en met hun actiegroep PO in Actie de aandacht wisten te vestigen op de arbeidsomstandigheden in het onderwijs, ogen strijdvaardig maar niet verbitterd.

En ze raken een snaar. Op straat en in de Efteling worden ze aangeklampt. Soms barsten er zelfs mensen in tranen uit, omdat deze mannen zo goed verwoorden wat ze zelf al jaren voelen: dat er iets grandioos misgaat op de basisscholen in Nederland.

Want het is toch frappant dat een op de vier leerkrachten kampt met burn-outklachten? En het is toch vreemd dat ze met een vergelijkbare opleiding in het voortgezet onderwijs tot wel 20 procent meer verdienen? Nou dan. Daarom gaan ze komende donderdag dus staken.

CV Thijs Roovers (Amsterdam)

Roovers werkte in het bedrijfsleven, maar vond daar zijn draai niet. Toen zijn relatie uitging, besloot hij er een jaar tussenuit te gaan. Hij werd matroos op een tweemastklipper, waar regelmatig schoolklassen meevoeren. Nou, dat vond hij prachtig, om die kinderen iets te leren, om dat kwartje te zien vallen. Niet veel later schreef hij zich in bij de pabo.

Leeftijd: 39 jaar.

Werkt op: de Leonardo da Vincischool in Amsterdam.

Groep: 4.

Leerkracht sinds: 2009.

Voor de klas: vijf dagen per week.

Brutosalaris: 3.037 euro per maand.

Niet voor een uurtje dit keer, zoals ze voor de zomervakantie deden, maar een hele dag. En als ze in Den Haag dan nog steeds niet snappen dat ze een zak geld moeten vrijmaken, dan staken ze binnenkort gewoon nog een keer.

'Twee dagen', zegt Roovers. 'Of langer. We gaan niet terugschakelen, want als we nu niks voor elkaar krijgen, lukt het nooit meer.'

Dat na deze staking mogelijk een volgende staking komt - ze zeggen het nu voor het eerst. En nee, dat hebben ze nog niet overlegd met de vakbonden en de PO-raad, de partners waarmee ze deze staking organiseren. Waarom zouden ze ook? Ze varen een eigen koers, ze hebben een duidelijk doel, ze laten zich niet afremmen. Er staan 43 duizend leerkrachten achter ze.

CV Jan van de Ven (Overloon)

Van de Ven studeerde eerst even geschiedenis, probeerde een studie politicologie, maar koos uiteindelijk voor de pabo, in deeltijd. Intussen werkte hij bij de valetparking van Holland Casino. 'Daar verdiende ik meer dan ik nu verdien', zegt hij. Lachend: 'Toen reed ik nog in dure auto's.'

Leeftijd: 35 jaar.

Werkt op: de Josefschool in Overloon.

Groep: schakelklas voor asielzoekerskinderen (6-9 jaar).

Leerkracht sinds: 2008.

Voor de klas: drie dagen per week (en één dag onbetaald verlof i.v.m. lidmaatschap Provinciale Staten voor D66).

Brutosalaris: 2.430 euro per maand (plus 1.050 euro per maand als Statenlid).

'We gebruiken de techniek van de overrompeling', zegt Roovers. 'Als iedereen op één lijn zit, gaan wij een stapje verder. Zo dwingen we de partners om vooruit te blijven gaan.'

'We gooien telkens de knuppel in het hoenderhok', vult Van de Ven aan. 'Dat levert misschien een paar boze telefoontjes op. Maar zo blijven wij wel de toon zetten.'

Groeiende verbazing

De verbazing over de arbeidsomstandigheden in het primair onderwijs groeide de laatste jaren bij de twee leraren. Zo wilde Roovers een appartementje voor zichzelf kopen in Amsterdam. Dat bleek niet mogelijk. 'Verdienen leerkrachten zó weinig?', vroeg een hypotheekverstrekker zich af. Roovers schreef er in november een blog over.

Van de Ven kreeg in diezelfde periode een baan aangeboden op een middelbare school. Ze waren akkoord, moesten het alleen nog eens worden over het salaris. De school vroeg naar zijn salarisstrook en bood min of meer hetzelfde loon. Van de Ven zag dat hij zo ongeveer in de laagste schaal was ingedeeld.

'Ik belde om te zeggen dat het toch wel raar was, dat ik met acht jaar ervaring en al die opleidingen helemaal onder aan de ladder moest beginnen. Maar zo waren de regels nu eenmaal, zeiden ze. Ik heb die baan uit principe geweigerd.'

Begin dit jaar schreef Van de Ven een opiniestuk in De Limburger: 'Beloon onderwijzers gelijk.' Het stuk werd massaal gedeeld via sociale media. Roovers nam contact met hem op. Een derde leerkracht, Paul de Brouwer, begon in diezelfde periode de Facebookgroep PO in Actie, waarbij zich binnen een week vijftienduizend leerkrachten aansloten. Later groeide dat uit tot circa 43 duizend.

De Brouwer vroeg Roovers en Van de Ven of zij niet als voormannen van de beweging wilden fungeren. Sindsdien staat hun leven op z'n kop.

Perfecte timing

In een café aan de Korenmarkt in Arnhem smeedden de twee leerkrachten half maart hun eerste plannen, samen met zeven andere leerkrachten uit 'de kopgroep'. De cao voor het primair onderwijs liep binnenkort af, zeiden ze tegen elkaar. Er zou een nieuw kabinet komen. Ze moesten nu in actie komen. De timing was perfect.

Omdat ze alleen waarschijnlijk niet veel konden bereiken, besloten ze bondgenoten te zoeken. Ze legden contact met de vakbonden en de PO-raad, die wel in bleken voor wat actie. Kort daarna presenteerde PO in Actie een manifest met twee kernpunten: een eerlijk salaris en minder werkdruk. De bonden en de werkgevers ondertekenden het manifest.

Toen ging het lopen. Roovers en Van de Ven bezochten de onderwijswoordvoerders in de Tweede Kamer en zorgden ondertussen voor aandacht in de media. Half april kopte het Algemeen Dagblad: 'Basisschoolleraren dreigen met grootste staking ooit.'

Sindsdien besteden de twee leerkrachten elke vrije minuut aan actievoeren. In de pauzes tussen hun lessen bellen ze met journalisten. En ze whatsappen soms tot middernacht over de te volgen strategie. Hoe moeten ze reageren op een uitspraak van een politicus? Wat moeten ze nog regelen voor de staking? Welk overhemd doen ze aan bij die talkshow?

In mei bedachten ze de prikactie, waarbij scholen een uur later zouden opengaan. Ook nu schaarden de bonden en de PO-raad zich achter de plannen. Het overgrote deel van de basisscholen deed mee.

En het protest maakte iets los. In Den Haag kwam het onderwerp op tafel. In de nieuwe begroting werd 270 miljoen euro extra uitgetrokken voor salarissen in het basisonderwijs.

PO in Actie wist in een paar maanden de achterban te mobiliseren voor een hoger loon. Waarom lukte dat de vakbonden eerder niet?

Roovers: 'De bonden zijn er niet alleen voor het primair onderwijs. Ze hebben leden uit vier sectoren. Daardoor is er te weinig focus.'

Van de Ven: 'Wij zijn leerkrachten, wij willen dit gewoon geregeld hebben. En waar wij meester in zijn...'

Roovers: 'Mooi gezegd!'

Van de Ven: 'Waar we meester in zijn is het mobiliseren van onze collega's. De bonden zeiden dat leerkrachten timide waren, dat ze niet bereid waren tot acties. Wij laten zien dat dat niet klopt.'

De leerkrachten hebben zich eerder wel ontzettend lang koest gehouden. Hebben ze het niet deels aan zichzelf te wijten?

Van de Ven: 'Dat erkennen we ook. De beroepsgroep heeft te lang niets van zich laten horen. Veel mensen beseften ook niet dat het salarisverschil zo groot was ten opzichte van het voortgezet onderwijs. Het was een blinde vlek.'

In het basisonderwijs werken veel vrouwen. Is het toeval dat deze actie van mannen komt?

Roovers: 'Dat is een lastige vraag. Misschien heeft het er ook wel mee te maken dat wij allebei iets anders hebben gedaan voordat we in het onderwijs kwamen.'

Van de Ven: 'Het is gevaarlijk om daar iets over te zeggen. Waren er mannen nodig om de lont in het kruitvat te steken? Misschien wel. Het zit minder in vrouwen om ergens tegenaan te trappen. Mannen zijn hoekiger, wat minder meegaand.'

Roovers: 'Even voor de duidelijkheid: voor de kwaliteit van het onderwijs maakt het niet uit of er een man of vrouw voor de klas staat. Ik word ziek van de discussie dat er meer mannen in het onderwijs zouden moeten werken.'

Van de Ven: 'Ik merk wel dat het primair onderwijs een soort veredelde bijbaan is. Veel collega's werken parttime, ze hebben nog een kostwinner thuis en beschouwen hun werk als leuk voor erbij. Dan maak je je niet zo druk om het salaris.'

Roovers: 'Sommige collega's zeggen: ik doe het niet voor het geld, wat ik verdien is voor de extraatjes. Dat vind ik wel een probleem.'

Economiedocent Ferry Haan, lid van de Onderwijsraad, schreef laatst dat een hoger salaris ertoe leidt dat parttimers alleen maar minder gaan werken, voor hetzelfde geld.

Roovers: 'Ik geloof er niets van.'

Van de Ven: 'En bovendien: wat wil je dan? Minder betalen zodat we allemaal een dag méér gaan werken?'

Roovers: 'Ik ben wel voor meer fulltimers.'

Van de Ven: 'Maar over dat soort dingen nemen we niet al te veel standpunten in met PO in Actie. Voorlopig niet.'

Jullie vragen veel: 900 miljoen om de salarissen gelijk te trekken met die in het voortgezet onderwijs en 500 miljoen voor het verlagen van de werkdruk. Hoe reëel zijn die eisen?

Van de Ven: 'Ik kan me voorstellen dat dit bedrag niet direct beschikbaar komt, maar dat we afspreken dat we er in een paar jaar naar toewerken. Er ligt nu al 270 miljoen. Als het nieuwe kabinet daar nog 200 miljoen bij doet, lijkt me dat een fatsoenlijke eerste stap met het oog op de salarissen.'

Roovers: 'Een pleister is onvoldoende, er moet gehecht worden. We gaan dus niet akkoord met een bedrag van 500 miljoen als dat betekent dat we de komende vijf jaar onze bek moeten houden. Er moeten dan ook afspraken komen voor toekomstige investeringen. Anders ontstaan er nog veel grotere problemen. Dan wil niemand meer lesgeven. Dat heeft uiteindelijk consequenties voor de kenniseconomie, want een goede opleiding begint aan de basis.'

We gaan een week staken, riepen jullie voor de zomer. Het wordt nu een dag. Remmen de bonden en de PO-raad jullie niet enorm af?

Roovers: 'We houden the eyes on the prize, we laten ons niet afremmen. En we zijn realistisch. Dit kunnen we niet alleen.'

Van de Ven: 'Hoe langer we één front vormen met de bonden en de PO-raad, hoe groter de kans op succes.'

Roovers: 'We stoppen pas als die 1,4 miljard op tafel ligt.'

Van de Ven: 'Het wordt interessant wanneer we het punt bereiken dat de stakingskas van de bonden leeg is. Dan krijgen leerkrachten geen geld meer op dagen dat er wordt gestaakt. Houden we op zo'n moment onze poot stijf?'

Roovers: 'Ik geloof dat de bonden geld hebben voor vijf dagen staking. Maar daar moeten we het niet bij laten. Ik zou zeggen: we leggen het werk neer tot alle eisen zijn ingewilligd.'

Zijn jullie zelf lid van een vakbond?

Roovers: 'Nooit geweest.'

Van de Ven: 'Niet meer. In 2012 was er een staking tegen de invoering van passend onderwijs. De bonden deden hun best om zo veel mogelijk leerkrachten in de Amsterdam Arena te krijgen. Op televisie zag je die mensen met vakbondsprullaria rondlopen. Een leraar vertelde aan een cameraploeg dat het zo'n gezellige dag was met collega's. Nou, bij zo'n club wil ik niet horen.'

Roovers: 'Je gaat toch niet met een fluitje staan protesteren? Dat is zo 1980.'

Van de Ven: 'Daar doen we niet aan mee.' Lachend: 'Maar we zijn nog wel op zoek naar autobanden. Om in de fik te steken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.